II URN 217/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Stypułkowska.Sędziowie SN: J. Bała (spr.), S. Szymańska.Protokolant: A. Kamińska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 1988 r. sprawy z wniosku Danuty C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zaliczenie okresu zatrudnienia do renty inwalidzkiej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 16 lutego 1988 r.oddala rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Danuta C. ur. 2 stycznia 1935 r., pobierająca od 12 listopada 1978 r. rentę inwalidzką w wymiarze według III-ciej grupy inwalidów, zgłosiła w dniu 2 listopada 1987 r. wniosek o zaliczenie do stażu pracy, mającego wpływ na wzrost renty inwalidzkiej okresu odbywania studiów wyższych podając, że przed podjęciem studiów była zatrudniona w Brygadzie Powszechnej Organizacji "S.". Na tę ostatnią okoliczność przedłożyła świadectwo pracy wydane przez Wojewódzką Komisję Historii Ruchu Młodzieżowego w K. oraz pisemne oświadczenia świadków.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 11 listopada 1987 r. nie uwzględnił tego wniosku podając w uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie udowodniła okresu pracy przed podjęciem studiów wyższych na podstawie dokumentów. Na skutek odwołania wnioskodawczyni sprawę rozpoznawał Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S., który wyrokiem z dnia 16 lutego 1988 r. zmienił zaskarżoną decyzję i zaliczył wnioskodawczyni do okresu zatrudnienia okres pracy w Brygadzie "S." od 1 lipca 1952 r. do 15 sierpnia 1952 r. oraz okres studiów Wyższych w Akademii Medycznej w G.W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni udowodniła zatrudnienie w ramach organizacji "S." na podstawie świadectwa pracy potwierdzonego zeznaniami świadków, a zatem późniejszy okres studiów podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Minister Pracy i Polityki Socjalnej zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną i zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 11 ust. 1 i art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wniósł o uchylenie tego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego.W uzasadnieniu rewizji skarżący podniósł, że wnioskodawczyni będąc członkiem Związku Młodzieży Polskiej, który był organizatorem brygad PO "SP", uczestniczyła w 321 Brygadzie Powszechnej Organizacji "S." w okresie od 1 lipca 1952 r. do 15 sierpnia 1952 r., jednakże nie była w tym czasie pracownikiem i dlatego Sąd nie miał podstaw do zaliczenia jej do okresów zatrudnienia programowego okresu odbywania studiów wyższych na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w G.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. przy obliczaniu wzrostu renty inwalidzkiej z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej, okresy zatrudnienia liczy się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Jeżeli chodzi o okres nauki w szkole wyższej, to zgodnie z art. 13 ust. 3 pkt 3 ustawy o z.e.p., okres taki uważa się za okres zaliczalny do okresów zatrudnienia pod warunkiem uprzedniego zatrudnienia, jeżeli nauka ta została ukończona przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 1983 r.).Skarżący nie kwestionuje ustaleń Sądu, że wnioskodawczyni przed podjęciem nauki w szkole wyższej "uczestniczyła" w Brygadzie Powszechnej Organizacji "S." w czasie od 1 lipca 1952 r. do 15 sierpnia 1952 r., jednak - zdaniem skarżącego - nie była w tym czasie pracownikiem, a zatem nie spełnia warunku "uprzedniego zatrudnienia" o jakim mowa w art. 13 ust. 3 pkt 3 ustawy o z.e.p. Stanowiska tego skarżący bliżej jednak nie uzasadnił.W tej sytuacji rozważenia wymaga zagadnienie, czy powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego w ramach P.O. "S." może być uznany za zatrudnienie w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p. Zgodnie z tym przepisem okresami zatrudnienia, wymaganymi do uzyskania świadczeń określonych w ustawie, są okresy pozostawania w stosunku pracy, w czasie których pracownik pobierał wynagrodzenie.Kwestia, czy wnioskodawczyni pracując w 1952 r. w Brygadzie "S." pozostawała w stosunku pracy, wymaga przedstawienia obowiązującego wówczas stanu prawnego. Według art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90) powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego obejmował naukę oraz wykonywanie pracy. Wykonywanie pracy nie mogło trwać dłużej niż 6 godzin w ciągu doby. Pozostały czas służył do nauki, ćwiczeń w ramach wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, czynności porządkowych i odpoczynku. Do osób zaś w wieku poborowym i starszym miały zastosowanie ogólne przepisy o czasie pracy (art. 49 ust. 1 i 2 ustawy). Osoby wykonujące pracę okresową otrzymywały zakwaterowanie, wyżywienie oraz umundurowanie (art. 50 ust. 1 ustawy). W zakresie zaś świadczeń na wypadek utraty zdolności zarobkowej kalectwa lub śmierci tych osób - miały zastosowanie odpowiednie przepisy o zaopatrzeniu inwalidzkim (art. 50 ust. 2), przy czym osoby te korzystały z bezpłatnej opieki lekarskiej (art. 50 ust. 5). Osoby powołane do wykonania powszechnego obowiązku zawodowego były szkolone w takich zawodach i powierzono im taką pracę, do jakiej były fizycznie zdolne, a nadto - w miarę możności - jaka odpowiadała ich kwalifikacjom i zamiłowaniom (art. 51). Osoby te były obowiązane do posłuszeństwa wobec kierowników i instruktorów (art. 54 ust. 1).Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że osoby wykonujące pracę w ramach powszechnego przysposobienia zawodowego były obowiązane świadczyć pracę osobiście, w wymiarze przekraczającym połowę ustawowego czasu pracy i w zakresie pracy były obowiązane stosować się do poleceń przełożonych. Za pracę tą nie otrzymywały wprawdzie wynagrodzenia w pieniądzu, a tylko świadczenia w naturze w postaci: "zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania", lecz okoliczność ta nie może stanowić przeszkody w uznaniu, iż pozostawały w stosunku pracy, jeżeli się zważy, iż pracę tę wykonywały bezpośrednio po zakończeniu II-giej wojny światowej, a w okresie tym - jak powszechnie wiadomo - wiele osób świadczyło pracę tylko w zamian za świadczenia w naturze (np. wyżywienie). Przeszkody w uznaniu tej pracy za zatrudnienie w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p. nie może stanowić również okoliczność, że praca ta była obowiązkowa, skoro obowiązek ten nie był następstwem skazania za popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, lecz jak wynika z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego (...) został wprowadzony "celem włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu". (...).Osoby wykonujące tę pracę nie podlegały wprawdzie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (art. 50 ust. 4 ustawy), lecz okoliczność ta nie może mieć negatywnego wpływu na ocenę tego stosunku jako stosunku pracy, zwłaszcza jeżeli się zważy, że na wypadek utraty zdolności zarobkowej osoby te miały zagwarantowane wszelkie świadczenia przewidziane dla pracowników. W końcu zauważyć należy, że wykonywanie pracy w ramach powszechnego obowiązku pracy nie powodowało dla tych osób negatywnego skutku w zakresie uprawnień urlopowych (art. 56 ust. 5 ustawy).Z tych względów nie można podzielić zarzutów rewizji nadzwyczajnej, że wnioskodawczyni przed podjęciem nauki w szkole wyższej nie pozostawała w zatrudnieniu.Z tego co wyżej podano wynika bowiem, że okresowa praca w organizacji "S." jest zatrudnieniem w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p.Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.