II URN 45/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj.Sędziowie SN: B. Błachowska, W. Myga (spr.).Protokolant: E. Jagiełło.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 6 maja 1985 r. sprawy z wniosku Ireny M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu o wypłatę renty rodzinnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 3 maja 1985 r., sygn. akt II U 1211/85/10uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 14 XI 1984 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu obniżył Irenie M. rentę rodzinną należną jej córce Ewie, poczynając od dnia 1 XII 1984 r. i ustalił, że pobrała ona nienależne świadczenie w kwocie 75.480 zł, gdyż w okresie 4 XI 1983 r. - 30 IX 1984 r. - korzystała z urlopu dziekańskiego i w tym okresie nie kontynuowała nauki w Akademii Ekonomicznej.Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 22 I 1985 r. zmieniła powyższą decyzję i uznała, że nadpłata nie istnieje. Zdaniem Rady Nadzorczej Ewa M. korzystając z urlopu dziekańskiego nie utraciła statusu studenta i w tym okresie spełniała warunki do pobierania renty rodzinnej.Zaskarżonym wyrokiem Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie strony pozwanej. Sąd podzielił stanowisko Rady Nadzorczej i uznał, że córka wnioskodawczyni miała prawo do renty rodzinnej w okresie urlopu dziekańskiego, bowiem w tym okresie zachowała status studenta i za studiów nie zrezygnowała.W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zarzucając rażące naruszenie prawa (art. 39 ust. 1 pkt 2 i art. 106 ustawy z dnia 14 XII 1982 r. o zep) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji strony pozwanej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 14 XII 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.) stanowi, że prawo do renty rodzinnej przysługuje m.in. dziecku do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyło 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia.Gramatyczna wykładnia powołanego przepisu wskazuje że dziecku, które ukończyło 16 lat życia, przysługuje prawo do renty rodzinnej, jeżeli kontynuuje naukę. Za powyższą wykładnię przemawia także wykładnia systemowa. Porównanie art. 39 ust. 1 ustawy z zep z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 I 1984 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 21) w sprawie zasiłków rodzinnych, w którym (ust. 2) przewidziano zachowanie prawa do zasiłku rodzinnego w razie przerwy w nauce spowodowanej chorobą dziecka lub urlopem w studiach prowadzi do wniosku, że przerwa w nauce powoduje utratę prawa do renty rodzinnej, jeżeli dziecko straci status studenta.Ograniczenie się wyłącznie do wykładni gramatycznej art. 39 ust. 1 ustawy o zep, z pominięciem charakteru renty rodzinnej przysługującej dziecku, może być sprzeczne z celem tego przepisu założonym przez ustawodawcę. Celem renty rodzinnej przyznanej dziecku jest umożliwienie młodemu człowiekowi nie posiadającemu jeszcze samodzielności finansowej ukończenie szkoły. Renta rodzinna ma zapewnić dziecku środki finansowe niezbędne do utrzymania w okresie nauki w szkole, w którym to okresie nie jest ono w stanie zapewnić sobie środków utrzymania. Wykładnia całościowa art. 39 ust. 1 ustawy o zep prowadzi więc do wniosku, że jeżeli w okresie do ukończenia przez dziecko nauki i osiągnięcia 25 lat życia nastąpi przerwa w nauce z przyczyn obiektywnych (urlop dziekański), w okresie której uprawniony do renty rodzinnej nie może podjąć pracy zarobkowej z powodu choroby własnej lub konieczności sprawowania osobistej opieki nad członkiem rodziny, którego stan zdrowia jest równoznaczny z inwalidztwem I grupy (analogia do art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o zep), to w okresie takiej przerwy w nauce zachowuje on prawo do renty rodzinnej.W świetle powyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w przedmiotowej sprawie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Okręgowy Sąd z rażącym naruszeniem art. 39 ust. 1 ustawy o zep uznał, że Ewa M. zachowała prawo do renty rodzinnej w okresie przerwy w nauce, gdyż w okresie urlopu dziekańskiego zachowała status studentki. Wprawdzie Okręgowy Sąd równocześnie ustalił, że urlop dziekański został udzielony z powodu trudnej sytuacji rodzinnej, w szczególności zaś z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką inwalidką II grupy (czego rewidujący nie kwestionuje), ale zebrany w sprawie materiał dowodowy (karta urlopowa, zaświadczenie lekarskie z dnia 25 X 1983 r.) nie mógł stanowić wystarczającej przesłanki do jednoznacznego ustalenia, że stan zdrowia Ireny M. w październiku 1983 r. uzasadniałby konieczność sprawowania nad nią opieki przynajmniej na okres przejściowy i w tym okresie konieczne było sprawowanie osobistej opieki przez jej córkę Ewę, a dopiero pozytywne ustalenie powyższych okoliczności uzasadniałoby zachowanie przez nią prawa do renty rodzinnej w okresie urlopu dziekańskiego.W konsekwencji zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazania do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).Przeszkodą w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie mógł być upływ sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, bowiem ewentualne przyznanie prawa do renty rodzinnej z rażącym naruszeniem prawa, co spowodowało bezzasadne wypłatę kwoty ponad 70.000 zł z funduszy społecznych, stanowi naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.).