II URN 74/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Dębicka. Sędziowie SN: S. Reyman, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Wojnarowicza, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Haliny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o nadpłatę renty rodzinnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P.dnia 20 czerwca 1981 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 12.III.1981 r. organ rentowy ustalił, że wnioskodawczyni w okresie od dnia 5.X.1980 r. do dnia 4.IV.1981 r. pobrała nienależnie kwotę 29.814 zł z tytułu renty rodzinnej przyznanej na rzecz jej córki Hanny, zobowiązując jednocześnie ją do zwrotu tej kwoty. Tą samą decyzją organ rentowy wstrzymał wypłatę renty rodzinnej od dnia 4.IV.1981 r. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, iż fakt uczęszczania córki wnioskodawczyni do Policealnego Studium Zawodowego Zaocznego nie upoważnia Hanny K. do pobierania renty rodzinnej. Szkoła ta bowiem ma charakter szkoły dla pracujących, jakkolwiek córka wnioskodawczyni, uczęszczając do tej szkoły, nie pracowała zawodowo.Rada Nadzorcza Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 3.IV.1981 r. zmieniła decyzję organu rentowego z dnia 12.III.1981 r. i uznała, że brak jest podstaw do wstrzymania wypłaty renty rodzinnej.W związku z odwołaniem organu rentowego od orzeczenia Rady Nadzorczej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.Sąd ustalił, iż córka wnioskodawczyni, ur. 1.V.1959 r., przerwała studia na (...) w P. i od dnia 7.IX.1980 r. kontynuuje naukę w Policealnym Studium Zawodowym Zaocznym o charakterze studium dla pracujących.Zdaniem Sądu fakt podjęcia nauki w szkole dla pracujących nie jest równoznaczny z utratą uprawnień do renty rodzinnej (art. 32 ust. 1 pkt 2 b ustawy o p.z.e. z dnia 23 stycznia 1968 r.), skoro córka wnioskodawczyni ma ukończone lat 17, a nie ma ukończonych lat 24 i nie pracuje zawodowo. Sąd powołał się przy tym na załącznik nr 2 do zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 23 lipca 1974 r. (Dz. Urz. MOiW Nr 8, poz. 6), w świetle którego warunkiem przyjęcia kandydata do szkół dla pracujących jest spełnienie wymogów zawartych w regulaminie przyjmowania kandydatów. Stosownie zaś do § 3 ust. 2 wymienionego załącznika kobiety nie pracujące zawodowo, które ukończyły lat 17, mogą być przyjęte do studium dla pracujących, a do takich osób należy córka wnioskodawczyni.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z wnioskiem o uchylenie wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego z dnia 12.III.1981 r. Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6). Zdaniem skarżącego uczęszczanie przez dziecko do szkoły dla pracujących wyłącza jego uprawnienia do renty rodzinnej po rodzicu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o p.z.e. z dnia 23 stycznia 1968 r. prawo do renty rodzinnej mają dzieci przed ukończeniem 24 lat pod warunkiem uczęszczania do szkoły. Przepisy ustawy o p.z.e. z dnia 23 stycznia 1968 r. nie zawierają ustawowego określenia, co należy rozumieć przez "uczęszczanie do szkoły". Dlatego też etymologicznemu znaczeniu tego określenia należy przypisać decydujące znaczenie, a według niego "uczęszczanie" oznacza m.in. "brać w czymś udział".Wprowadzona w Polsce różnorodność form kształcenia spowodowała, że w naszym systemie szkolnym nauka jest pobierana w różnorakich rodzajach szkół, różniących się między sobą organizacją i systemem nauczania, począwszy od szkół stacjonarnych, a skończywszy na różnego typu szkołach dla pracujących. W tych ostatnich szkołach uczący się nie są zobowiązani do codziennego przychodzenia do szkoły w celu pobierania nauki lecz wykształcenie zdobywają w zasadzie w domu, a osiągnięcia uzyskane przez nich w tej dziedzinie są sprawdzane w czasie okresowych egzaminów, podczas których udzielane są również wskazówki co do sposobu uczenia się w domu. W ten sposób uczący się w szkołach dla pracujących i stosujący się do obowiązującego w niej regulaminu uczęszczają również do szkoły. Skoro zaś art. 32 ust. 1 nie wprowadza ustawowego określenia "uczęszczania", to brak jest podstaw do ograniczenia tego określenia tylko do szkół stacjonarnych, w których nauka jest bezpośrednio w nich pobierana, ponieważ taką naukę pobiera również osoba ucząca się w szkole dla pracujących, z tym tylko zastrzeżeniem, że realizacja tego nauczania następuje na innych zasadach i w innej formie niż w szkołach stacjonarnych.Przeciwko zwężająco pojmowanemu określeniu "uczęszczanie do szkoły", o którym mowa we wspomnianym art. 32 ust. 1, opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.I.1981 r., sygn. II URN 7/81, stwierdzając, że korzystanie przez studenta z urlopu zdrowotnego udzielonego mu zgodnie z regulaminem studiów wyższych nie pozbawia go statusu studenta i przymiotu "uczęszczania do szkoły" w rozumieniu powołanego art. 32. Tym samym - wprawdzie w aspekcie innym niż przedmiot niniejszej sprawy - Sąd Najwyższy uznał, że "uczęszcza do szkoły" nawet ten, kto - z przyczyn przewidzianych w regulaminie - praktycznie nie realizuje studiów nawet w formie pośredniej przewidzianej w szkołach dla pracujących. W świetle przytoczonej praktyki orzeczniczej za "uczęszczającego do szkoły" w rozumieniu art. 32 należy uznać tym bardziej osobę uczącą się w szkole dla pracujących, jeśli odpowiada ona pozostałym warunkom koniecznym do nabycia uprawnień do renty rodzinnej, tj. jeśli nie ukończyła 24 lat i nie pracuje zawodowo.Przytoczoną wykładnię art. 32 ustawy o p.z.e. z 1968 r. wspiera dodatkowo praktyka wykształcona na tle § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 21, poz. 127), który - w warunkach przewidzianych tym przepisem - przewiduje zasiłek rodzinny na dziecko, jeżeli kształci się ono w szkole. W związku z wątpliwościami interpretacyjnymi, co należy rozumieć przez określenie "kształci się w szkole", wyjaśniono w instrukcji stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 8 Prezesa ZUS z dnia 17 czerwca 1974 r. (Dz. Urz. ZUS z 1974 r. Nr 6/9, poz. 19), że również chodzi o szkołę dla pracujących (pkt 9 instrukcji), a wyjaśnienie to podtrzymano w pkt 9 zarządzenia nr 13 Prezesa ZUS z dnia 6 października 1978 r. (Dz. Urz. ZUS Nr 5/6, poz. 12).Wprawdzie § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasiłków rodzinnych dotyczy innej materii niż art. 32 ustawy o p.z.e. z 1968 r., niemniej jednak przesłanki, które decydują o prawie pracownika do zasiłku rodzinnego na dziecko oraz uprawnienie dziecka do renty rodzinnej po rodzicu - żywicielu nie mogą się różnić w sposób istotny. W pierwszym przypadku bowiem decyduje fakt dostarczania dziecku środków utrzymania przez rodzica, a w drugim - utrata przez dziecko takich środków na skutek śmierci rodziców. Przesłanki te są zatem ze sobą zbieżne. W związku z tym nie do przyjęcia jest sytuacja, gdy po śmierci rodzica, który pobierał zasiłek rodzinny na dziecko, dziecko po jego śmierci nie otrzyma renty rodzinnej tylko dlatego, że kształci się w studium dla pracujących przy jednoczesnym braku zatrudnienia.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zawarte w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) określenie " w razie uczęszczania do szkoły" rozumieć również należy kształcenie się dziecka w szkole dla pracujących pod warunkiem, że dziecko nie przekroczyło 24 lat i nie pracuje zawodowo.W tych warunkach Sąd Najwyższy nie podzielił odmiennego stanowiska reprezentowanego w rewizji nadzwyczajnej, co uzasadnia jej oddalenie wobec braku wykazania przez skarżącego naruszenia prawa.