II USK 309/21

Sygn. akt II USK 309/21 POSTANOWIENIE Dnia 4 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Pacuda w sprawie z wniosku A. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w W. o wypłatę odsetek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 listopada 2021 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) przyznaje radcy prawnemu E. C. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (...) kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (…) wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r. oddalił apelację wniesioną przez ubezpieczonego A. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 28 lutego 2018 r., oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w W. z dnia 10 stycznia 2017 r., którą organ rentowy odmówił wypłaty na rzecz ubezpieczonego odsetek od emerytury przyznanej mu na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 lutego 2014 r., za okres od dnia 21 lipca 2010 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. 2 Ubezpieczony A. G. wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 listopada 2019 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł, że „uzasadnieniem zasadności przyjęcia skargi do rozpoznania, jest konieczność rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, polegającego na niewydaniu przez uprawniony organ decyzji uprawniającej do świadczeń z ZUS w sytuacji, gdy wszelkie niezbędne dane, tj. powszechnie obowiązujące przepisy, były organowi rentowemu znane na dzień złożenia wniosku o przyznanie emerytury, a przepis art. 85 ustawy systemowej jest jedynym przepisem regulującym kwestię odsetek kompleksowo w odniesieniu do wszelkich świadczeń z ubezpieczeń społecznych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej 3 charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek w oczywisty sposób nie spełnia określonych wyżej warunków przede wszystkim z tej przyczyny, że skarżący nie podaje w tym wniosku, choć jest to jego obowiązkiem, która z przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. miałaby przemawiać za przyjęciem skargi do rozpoznania, poprzestając na stwierdzeniu, że „uzasadnieniem zasadności skargi jest konieczność rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych …”. Z tej przyczyny analiza ocenianego wniosku nie pozwala na ustalenie, która z enumeratywnie wymienionych przesłanek przedsądu ma przemawiać za potrzebą poddania skargi kasacyjnej merytorycznemu rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy. Sąd ten dostrzega wprawdzie, że w ostatnim zdaniu uzasadnienia skargi skarżący stwierdza, że „w powyżej przedstawionym stanie rzeczy skarga kasacyjna jest uzasadniona”. Trudno jednak uznać że stwierdzenie to, zawarte przecież w części poświęconej uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, odnosi się w jakikolwiek sposób do przesłanek przedsądu, które powinny być zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnieniu (art. 3984 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy przystępuje bowiem do analizy podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania. Konieczne jest więc, aby oba te elementy funkcjonowały niezależnie od siebie i odrębnie. Niezależnie od opisanego wyżej mankamentu, który oceniany samodzielnie musi uzasadniać stanowisko, że wniosek skarżącego jest wadliwie skonstruowany, trzeba też podkreślić, że zawarta w nim bardzo lakoniczna argumentacja w istocie sprowadza się do zaprezentowania przez skarżącego własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z całą pewnością uzasadnienie wniosku nie zawiera zatem wywodu prawnego przedstawiającego argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu (co sugerowałoby potrzebę dokonania wykładni określonych przepisów prawnych lub powstałego na ich tle zagadnienia prawnego) bądź wskażą na kwalifikowaną postać naruszenia 4 przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (co sugerowałoby oczywistą zasadność skargi kasacyjnej). Skardze brakuje też waloru ogólności i uniwersalności, a co szczególnie znamienne, w gruncie rzeczy stanowi ona próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych, z których Sąd ten wyprowadził wniosek, że organ rentowy w ramach przysługujących mu kompetencji nie miał możliwości przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wcześniej niż w wykonaniu prawomocnego wyroku, a zatem nie można uznać, iż popadł w zwłokę w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy systemowej. Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.), ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Końcowo Sąd Najwyższy zauważa i to, że jak wynika z owych ustaleń faktycznych, warunkujące przyznanie skarżącemu prawa do emerytury ustalenie, że legitymuje się on wymaganym co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, nie było możliwe wyłącznie na podstawie znanych organowi rentowemu powszechnie obowiązujących przepisów, a stało się możliwe dopiero po przeprowadzeniu w postępowaniu sądowym dowodów z zeznań świadków, akt osobowych skarżącego oraz opinii biegłego sądowego specjalisty do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy (niemożliwych do przeprowadzenia w postępowaniu przed organem rentowym). W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalone należy zaś uznać stanowisko, zgodnie z którym, jeśli zmiana (odmownej) decyzji nastąpiła w postępowaniu odwoławczym i była uzasadniona ustaleniami faktycznymi, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, bo zostały 5 dokonane na podstawie dowodów niedostępnych temu organowi, to nie można uznać, iż organ rentowy popadł w opóźnienie w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy systemowej (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 października 2004 r., II UK 485/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 147; z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005 nr 19, poz. 308; z dnia 21 kwietnia 2009 r., I UK 345/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 293). Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał potrzeby poddania jego skargi kasacyjnej merytorycznemu rozpoznaniu. Dlatego, opierając się na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnych na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz § 4 ust. 3 w związku z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, orzekł jak w sentencji postanowienia.