II USK 69/21

Sygn. akt II USK 69/21 POSTANOWIENIE Dnia 18 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z wniosku W. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w W. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 lutego 2021 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z 30 maja 2019 r. oddalił apelację skarżącej W. W. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 29 sierpnia 2017 r., który oddalił jej odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w W. z 25 listopada 2016 r., ustalającej okresy podlegania i niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i odmawiającej zgody na opłacenie składki po terminie na to ubezpieczenie za sierpień 2015 r. Sądy decyzję pozwanego uznały za prawidłową. Sąd Apelacyjny w konkluzji uzasadnienia wyroku wskazał, że przyczyną nieopłacenia w terminie składki na ubezpieczenie za sierpień 2015 r. był brak staranności odwołującej się w prowadzeniu własnych, życiowo istotnych spraw. Podane przyczyny uchybienia terminowi (których waga ani długotrwałość, nie zostały wykazane) w zestawieniu z faktem, iż opłacenie po terminie składki nie było jednostkową sytuację w przebiegu ubezpieczenia, nie dają 2 podstawy do stwierdzenia, że są to okoliczności „uzasadnione” w rozumieniu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasadnie zatem wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe skarżącej za sierpień 2015 r. nie został przez organ rentowy uwzględniony. W skardze kasacyjnej, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na istotne zagadnienie prawne: 1) Czy uzasadniony przypadek, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyrazić zgodę na opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz chorobowe po terminie obejmuje tylko drobne (tj. jedno- lub kilkudniowe) opóźnienia w uiszczeniu składek, czy uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, może – przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy – dotyczyć także dłuższych opóźnień w opłaceniu składki ubezpieczeniowej? 2) Czy w przypadku ubezpieczonej prowadzącej działalność gospodarczą, która za miesiąc urodzenia dziecka nie zapłaciła w terminie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, organ rentowy rozpoznający jej wniosek o wyrażenie zgody na zapłacenie składki po terminie – na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wykładanego z uwzględnieniem art. 71 ust. 2 Konstytucji RP – powinien wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności związane z przebiegiem samego ubezpieczenia i przyczynami uchybienia owego terminu, ale także skutki jakie dla ubezpieczonej wywoła brak takiej zgody, w postaci ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego? Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Warunkiem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jest przedstawienie we wniosku zasadnej podstawy przedsądu. Sformułowane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej zagadnienia prawne nie spełniają się jako istotne zagadnienia prawne z następujących przyczyn. 3 Zwykła wykładni prawa nie składa się na istotne zagadnienie prawne (a contrario art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Istotnego zagadnienia prawnego nie wypełnia też potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, gdyż to należy do drugiej podstawy przesądu (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Podkreślić należy, że istotne zagadnienie prawne nie może być redukowane do odpowiedzi na każdą zgłoszoną wątpliwość prawną, gdyż wówczas funkcja tej podstawy przedsądu będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne stanie się powszechną (kolejną) instancją. Sąd Najwyższy nie zastępuje prawodawcy i nie może dać jednej wiążącej wykładni prawa. Prawo stosuje suwerennie sąd powszechny po uprzednim samodzielnym ustaleniu stanu faktycznego. Kontrola orzecznictwa przez Sąd Najwyższy odbywa się tylko w granicach określonych w ustawie. Na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydanych przez Sąd Najwyższy wiele wyroków, co nie świadczy o szczególnym skomplikowaniu tej regulacji, lecz wynika z różnych stanów faktycznych, w których uprawniona i uzasadniona jest kontrola Sądu Najwyższego. Istotną część tych wyroków skarżąca sama zauważa i na ich podstawie zasadnie konkluduje, że przepis art. 14 ust. 2 pkt 2 nie powinien być traktowany z nadmiernym rygoryzmem, bowiem pozwanemu nie przyznano niczym nieskrępowanego uznania, dlatego winien ujawnić jakimi przesłankami kierował się odmawiając zgody na opłacenie składki po terminie, etc. – wskazane przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi wyroki Sądu Najwyższego: z 14 listopada 2007 r., II UK 65/07; z 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00; z 6 sierpnia 2015 r., III UK 233/14; z 19 stycznia 2016 r., I UK 35/15. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że problem (pytanie pierwsze) nie składa się na istotne zagadnienie prawne, gdyż należy do wykładni i stosowania prawa w konkretnej sprawie. Sąd Najwyższy nie może dać egzemplifikacji sytuacji (przypadków), w których pozwany powinien uwzględnić wniosek o opłacenie składki po terminie, tym bardziej wiążącej wszystkie sądy powszechne. Czyni to tylko w konkretnej sprawie. Wiążąca wykładnia byłaby wbrew funkcji przepisu opartego na klauzuli generalnej (zwrocie niedookreślonym). Właśnie taka regulacja potwierdza, że nie jest możliwa oraz uprawniona pełna i wiążąca egzemplifikacja wszystkich sytuacji. Oznacza to, że prawodawca takie rozwiązanie (regulację) uznaje za 4 właściwe, nie tylko dlatego, że przepis ma zastosowanie do różnych sytuacji, ale również dlatego, że rozstrzyganie sporów należy w pierwszej kolejności do sądów powszechnych. Innymi słowy zgłoszona kwestia należy do stosowania prawa, gdyż nie składa się na problem prawny o randze istotnego zagadnienia prawnego, który ma na uwadze przepis art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Podobna ocena jest również uprawniona w zakresie drugiej kwestii (pytania), gdyż zagadnienie wprost odnosi poszukiwaną odpowiedź do określonej sytuacji faktycznej w konkretnej sprawie (objętej skargą). Wówczas chodzi o ocenę zastosowania prawa w odniesieniu do indywidualnej sytuacji faktycznej. Ocena na takim poziomie skomplikowania może być właściwa dla podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Do tej podstawy przedsądu skarżąca nie odwołuje się. Negatywnej oceny zgłoszonej podstawy przedsądu nie zmienia odwołanie się do art. 71 ust. 2 Konstytucji RP i problemu orzeczenia sprawiedliwego. Przepisami szczególnymi ustawy zasadniczej są również jej art. 67 ust. 1 i art. 176 ust. 2. Oznacza to, że prawo do zabezpieczenia społecznego to domena ustawy zwykłej, podobnie jak postępowanie przed sądami. Przy takiej regulacji art. 71 ust. 2 również nie powinien być stosowany z pominięciem przepisów ustawy zwykłej, bo sam do niej się odwołuje. Natomiast orzeczenie sprawiedliwe, to orzeczenie przede wszystkim zgodne z prawem i oceniane w jego indywidualnym wymiarze, co jedynie potwierdza, że punkt ciężkości leży w ocenie stosowania prawa w konkretnej sprawie. Skarżąca nie zarzuca wszak, że regulacja ustawy jest niekonstytucyjna albo niesprawiedliwa, lecz że w jej sytuacji orzeczenie Sądu powinno być inne. Wniosek o przyjęcie skargi natomiast niezasadnie odwołuje się do uniwersalnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).