II USKP 152/26

II USKP 152/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jarosław Sobutka SSN Ewa Stryczyńska w sprawie z odwołania U.W. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o wysokość policyjnej emerytury i policyjnej renty inwalidzkiej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 czerwca 2026 r., skargi ubezpieczonej o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I USKP 73/23, odrzuca skargę. Jarosław Sobutka Zbigniew Korzeniowski Ewa Stryczyńska UZASADNIENIE Sąd Najwyższy wyrokiem z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I USKP 73/23, oddalił skargę kasacyjną U.W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 21 marca 2022 r., sygn. akt III AUa 527/21, który po apelacji pozwanego organu rentowego zmienił II USKP 152/26 2 wyrok Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z 14 października 2021 r., sygn. akt VI U 102/21 i oddalił odwołanie U.W. od decyzji pozwanego z 25 sierpnia 2017 r., ponownie ustalających wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Skarżąca U.W. w skardze z 21 marca 2024 r. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2023 r., na podstawie art. 401 pkt 1 k.p.c., zarzucając, iż orzekało trzech sędziów nieuprawnionych, ustanowionych na stanowisku sędziów Sądu Najwyższego niezgodnie z prawem, na mocy uchwał Krajowej Rady Sądownictwa. Zachodzi sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż w składzie sądu brały udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek (nowej) Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Tym samym doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) lub art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, wskutek czego, w postępowaniu cywilnym - nastąpiła sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej X. Y., X.1 Y.1, X.2 Y.2 są nieprawidłowo ustanowionymi sędziami, albowiem zostali rekomendowani na stanowisko sędziów przez nową Krajową Radę Sądownictwa (vide: Grzęda przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 15 marca 2022 r.) ustanowioną na podstawie znowelizowanych przepisów, czyli nieuprawniony organ, co czyni nominację wadliwą. Skarżąca zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Objęty skargą wyrok został wydany przez sędziów Sądu Najwyższego i dlatego nie spełnia się podstawa wznowienia postępowania z art. 401 pkt 1 k.p.c. Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). II USKP 152/26 3 Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 Konstytucji RP). Orzeczenie Sądu polskiego lub zagranicznego nie jest źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępuje ustawy (art. 87 Konstytucji RP). Organizacja własnego wymiaru sprawiedliwości należy do Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja RP i wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie mogą zatem tracić swojego pierwszeństwa. Podstawy wyłączenia sędziego od orzekania nie stanowi art. 45 ust. 1 Konstytucji, a także powołane we wniosku przepisy prawa międzynarodowego. Kwestie sporne jakie wystąpiły w tym zakresie rozstrzygnęły orzeczenia polskiego Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyroki: z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, z dnia 2 czerwca 2020 r., P 13/19; z dnia 7 października 2021 r., K 3/21; z dnia 24 listopada 2021 r., K 6/21; z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19; z dnia 10 marca 2022 r., K 7/21. W szczególności Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł: 1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia II USKP 152/26 4 urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrokiem z 25 listopada 2025 r. Trybunał Konstytucyjny potwierdził, iż art. 48 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, z późn. zm.) rozumiany w ten sposób, że przesłankę wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy stanowi okoliczność związana z powołaniem tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z 25 listopada 2025 r., P 7/23). Prymat prawa unijnego nie obejmuje wymiaru sprawiedliwości. Potwierdziły to wskazane wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w szczególności, że ani art. 90 ust. 1, ani też art. 91 ust. 3 Konstytucji RP nie mogą stanowić podstawy do przekazania organizacji międzynarodowej (czy też jej organowi) upoważnienia do stanowienia aktów prawnych lub podejmowania decyzji, które byłyby sprzeczne z Konstytucją RP. W szczególności wskazane unormowania nie mogą posłużyć do przekazania II USKP 152/26 5 kompetencji w zakresie, który powodowałby, iż Rzeczpospolita Polska nie może funkcjonować jako państwo suwerenne i demokratyczne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., sygn. akt P 7/20). W tym zakresie wyroki ETPCz skierowane są do Państwa i nie zmieniają bezpośrednio prawa polskiego. Należy odróżnić sferę prawa wspólnego unijnego oraz sprawy dotyczące niezależności sądów i niezawisłości sędziów, ustroju sądów, które nie zostały przekazanie Unii Europejskiej zgodnie z zasadą przyznania - art. 5 ust. 1 i ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Nie bez znaczenia jest stanowisko TSUE wyrażone w wyroku z 24 marca 2026 r., C-521/21 – „Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że: nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za „niezawisły i bezstronny sąd” składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego”. W kwestiach ustrojowych sądownictwa w kraju prymat ma zatem polskie prawo. Skoro ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy, to uchwały Sądu Najwyższego nie mogą wyłączyć od orzekania określonej grupy sędziów, a tym bardziej indywidualnego sędziego. Oznacza to, że wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. Uchwała Sądu Najwyższego nie ma rangi ustawy jako źródło prawa, dlatego nie zastępuje ustawy (art. 87 ust. 1, art. 176 ust. 2 Konstytucji RP.) i nie uzupełnia przepisów procedury cywilnej dotyczących wyłączenia sędziego z art. 48 k.p.c. i art. II USKP 152/26 6 49 § 1 k.p.c. Przyczyny wyłączenia sędziego są zawsze indywidualne i konkretne, a nie generalne. Chodzi wszak o wyłączenie sędziego w danej sprawie. Ustawa z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wprost stanowi, iż niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości (art. 29 § 3). Po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy zawiadomił pełnomocniczkę skarżącej radcę prawnego M.Ł. (k. 44 akt sprawy) o składzie, który rozpozna jej skargę kasacyjną. Nie został złożony wniosek o wyłączenie sędziego ani o test niezawisłości sędziego. Sumując, skarga odwołuje się do bezwzględnej nieważności postępowania z art. 379 pkt 4 k.p.c., która nie występuje w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22). Kierując się powyższymi motywami odrzucono skargę na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. Jarosław Sobutka Zbigniew Korzeniowski Ewa Stryczyńska [r.g.]