II USKP 203/26

II USKP 203/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bielecki SSN Robert Stefanicki w sprawie z odwołania A. A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o świadczenie rehabilitacyjne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 lipca 2026 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt XIII Ua 24/22, uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w zaskarżonej części i przekazuje sprawę w tym zakresie temu sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Leszek Bielecki Agnieszka Góra-Błaszczykowska Robert Stefanicki UZASADNIENIE II USKP 203/26 2 Wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VII U 195/20, Sąd Rejonowy a W.VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie A. A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z dnia 26 marca 2020 r. W sprawie ustalono, że w odniesieniu do odwołującej w dniu 4 sierpnia 2019 r. minął 182-dniowy okres zasiłkowy. W dniu 31 stycznia 2020 r. odwołująca wniosła o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego. Decyzją z dnia 26 marca 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie odmówił odwołującej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. uchylił decyzję z dnia 26 marca 2020 r. oraz odmówił odwołującej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. U odwołującej rozpoznaje się zespół cieśni nadgarstka prawego, stan po operacji ZCN lewego z dekompresją nerwu pośrodkowego w 2018r. oraz cechy dyskopatii kręgosłupa szyjnego bez istotnych powikłań neurologicznych. Zastosowane u odwołującej leczenie farmakologiczne pozwoliło na uzyskanie poprawy stanu jej zdrowia. Stwierdzone u odwołującej schorzenia przebiegają z okresami zaostrzeń i remisji objawów, ale w okresach zaostrzeń mogą być leczone w ramach czasowej niezdolności do pracy. Ze względu na stan neurologiczny, u odwołującej nie stwierdza się całkowitej ani częściowej niezdolności do pracy, po wyczerpaniu 182 dni zasiłku chorobowego (opinia biegłej sądowej neurolog k.22-24). U odwołującej /diagnozowano również dyskopatię kręgosłupa szyjnego oraz zespół cieśni nadgarstka prawego (dekompresja listopad 2018 r.) i prawego (dekompresja 7 stycznia 2021 r.). U odwołującej po zakończeniu okresu zasiłku chorobowego, tj. po dniu 4 sierpnia 2019 r. nie występowała jakakolwiek dysfunkcja w obrębie narządu ruchu, w szczególności w obrębie nadgarstków i dłoni, powodująca niezdolność do pracy umysłowej lekkiej (opinia biegłego sądowego ortopedy-traumatologa, opinia uzupełniająca biegłego sądowego ortopedy-traumatologa) Sąd Rejonowy dokonał ustaleń na podstawie powołanych wyżej dokumentów zebranych w aktach sprawy oraz aktach rentowych. Sąd Rejonowy uznał odwołanie za niezasadne. II USKP 203/26 3 Wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1133, dalej: „ustawa zasiłkowa”) świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423, 432 i 619), zwanym dalej „ubezpieczonymi”. Natomiast stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy zasiłkowej świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy (ust. 2). Celem świadczenia rehabilitacyjnego jest umożliwienie osobie niezdolnej do pracy kontynuowanie leczenia lub rehabilitacji w sytuacji, gdy okres zasiłku chorobowego jest zbyt krótki do odzyskania pełnej zdolności do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Celem ustalenia, czy odwołującej, po wyczerpaniu z dniem 4 sierpnia 2019 r. okresu zasiłkowego, przysługiwało prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych neurologa i ortopedy. Na podstawie ich opinii ustalono, że odwołująca po dniu 4 sierpnia 2019 r. była zdolna do pracy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że odwołująca po 182- dniowym okresie zasiłkowym nie nabyła uprawnienia do świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd Rejonowy oddalił więc odwołanie. Apelację od powyższego wyroku złożyła odwołująca się A. A.. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 5 grudnia 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że przyznał A. A. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 21 października 2019 r. do 24 stycznia 2020 r., nie stwierdzając odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania orzeczenia; oddalił apelację w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z II USKP 203/26 4 ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z art. 18 ust. 1 - 6 ww. ustawy, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, nadal pozostaje niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują na odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak, niż przez 12 miesięcy. Świadczenie rehabilitacyjne jest „świadczeniem na dokończenie leczenia”, jego przyznanie ma służyć odzyskaniu zdolności do pracy dotychczasowej w sytuacji, w której dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie tej zdolności w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy. Sąd Okręgowy uznał, iż odwołująca się w okresie od dnia 21 października 2019 r. do 24 stycznia 2020 r. nie była zdolna do pracy - pozostawała ona wówczas w trakcie kontynuacji leczenia w związku z cieśnią nadgarstka, oczekując na kolejny zabieg operacyjny, z obecną dysfunkcją kończyny dominującej. Po kolejnym zabiegu winna zaś podlegać leczeniu rehabilitacyjnemu przez okres 3 miesięcy. Dlatego w tym zakresie wyrok Sądu Rejonowego, jak również poprzedzającą go zaskarżona decyzja ZUS, zmienił poprzez przyznanie A. A. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za ww. okres niezdolności w związku z kontynuacją leczenia, tj. za okres od dnia 21 października 2019 r. do 24 stycznia 2020 r. W pozostałym zaś zakresie, tj. dotyczącym okresu po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego, tj. po dniu 4 sierpnia 2019 r. do dnia 20 października 2019 r., apelacja odwołującej się nie mogła zasługiwać na uwzględnienie, albowiem w tym okresie (tj. po drugim zabiegu operacyjnym i okresie rehabilitacji pooperacyjnej) u A. A. nie występowała niezdolność do pracy. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżając wyrok w części, w której zmieniono zaskarżoną decyzję (punkt 1 wyroku). Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, poprzez błędną jego wykładnię, tzn. pominięcie przez Sąd warunku koniecznego do przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego polegającego na trwającej „nadal" po wyczerpaniu zasiłku chorobowego niezdolności do pracy oraz istnieniu rokowań odzyskania zdolności do II USKP 203/26 5 pracy w następstwie kontynuowanego procesu leczenia lub rehabilitacji leczniczej, a w konsekwencji niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyznaniu A. A. świadczenia rehabilitacyjnego na okres od 21.10.2019 r. do 24.01.2020 r., czyli po przerwie w niezdolności do pracy, która zgodnie z ustaleniami faktycznymi Sądu wystąpiła po dniu 04.08.2019 r. i trwała do 20.10.2019 r. (w okresie tym ubezpieczona przebywała na urlopie wychowawczym, a następnie pobierała zasiłek opiekuńczy). W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie doszło do naruszenia art. 18 ust. 1. ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej ustawa zasiłkowa). Brzmi on następująco: Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Zatem niezbędną przesłanką przyznania świadczenia rehabilitacyjnego jest dalsze, nieprzerwane występowanie niezdolności do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego nie jest uzależnione od istnienia tej samej choroby po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, lecz od dalszego, nieprzerwanego występowania niezdolności do pracy, spowodowanej tą samą lub inną chorobą, albo też kilkoma współistniejącymi chorobami (por. wyrok SN z dnia 19.01.20209 r. sygn. II UK 149/08). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2023 r. I USKP 7/23 podkreślono znaczenie przesłanki dalszego, nieprzerwanego występowania niezdolności do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Sąd podkreślił, że chodzi o sytuację, w której stan zdrowia pracownika (ubezpieczonego) uniemożliwia mu podjęcie pracy, ale jednocześnie daje podstawę do przyjęcia, że rehabilitacja prowadzona w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego umożliwi mu w pełnym zakresie powrót do pracy. Nie można tym samym uznać spełnienia warunków do nabycia (przyznania) II USKP 203/26 6 prawa do świadczenia rehabilitacyjnego w przypadku, gdy po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego pracownik nie jest nadal niezdolny do pracy, czyli następuje przerwa w tej niezdolności do pracy, ponieważ pracownik odzyskuje ją i zostaje dopuszczony do pracy na podstawie odpowiedniego zaświadczenia lekarza. W uzasadnieniu tego wyroku przeprowadzono wyczerpujące analizy orzecznictwa Sądu Najwyższego przyjmującego konsekwentnie, że po upływie maksymalnego terminu pobierania zasiłku chorobowego niezdolność do pracy musi występować „nadal” (czyli bez przerwy, ciągle) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2009 r., II UK 149/08, OSNP 2010 nr 15-16, poz. 195; OSP 2011 nr 2, poz. 22, z glosą I. Sierockiej, podobnie w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 14 listopada 2013 r., II UK 135/13, LEX nr 1396412 i z dnia 31 stycznia 2017 r., II UK 644/15, LEX nr 2237411, postanowienie z dnia 8 lutego 2023 r., I USK 126/22, LEX nr 3525742). Pogląd ten akceptowany jest także w doktrynie (patrz I. Sierocka, Glosa do wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r., II UK 149/08). Również w uchwale z dnia 2 lutego 2016 r., III UZP 16/15 (OSNP 2016 nr 10, poz. 129; OSP 2017 nr 4, poz. 35, z glosą R. Babińskiej-Góreckiej) Sąd Najwyższy uznał, że przesłanką przysługiwania świadczenia rehabilitacyjnego jest ustalenie, iż dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy, bez konieczności stwierdzenia, że nastąpi to w terminie 12 miesięcy od wyczerpania zasiłku chorobowego (art. 18 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej). Świadczenie rehabilitacyjne jest „świadczeniem na dokończenie leczenia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2015 r., II UK 118/14 oraz wyroki: z dnia 3 czerwca 2008 r., I UK 405/07, OSNP 2009 nr 19-20, poz. 269 i z dnia 19 stycznia 2009 r., II UK 149/08, OSNP 2010 nr 15-16, poz. 195; I. Jędrasik-Jankowska: Ubezpieczenia społeczne, t. 3, Ubezpieczenia chorobowe, s. 45). W odróżnieniu od zasiłku chorobowego, który co do zasady przysługuje z tytułu samej niezdolności do pracy, przesłanką (dodatkową) nabycia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego jest pomyślne rokowanie co do odzyskania przez ubezpieczonego zdolności do pracy (Z. Kluszczyńska, W. Koczur, K Rubel, G. Szpor, T. Szumlicz: System Ubezpieczeń Społecznych. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2007, s. 93). Wypełnia więc ono lukę pomiędzy okresem po wyczerpaniu okresu zasiłkowego a przed ewentualnym wystąpieniem utrwalonej niezdolności do II USKP 203/26 7 pracy i przyznaniem z tego tytułu renty. Warunkiem przyznania i wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego jest dalsze trwanie czasowej niezdolności do pracy przy braku (jeszcze) przesłanek uzasadniających stwierdzenie utrwalonej niezdolności do pracy. Zatem przesłanką sine qua non przyznania świadczenia rehabilitacyjnego jest dalsze, nieprzerwane występowanie niezdolności do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Chodzi o sytuację, w której stan zdrowia pracownika (ubezpieczonego) uniemożliwia mu więc podjęcie pracy, ale jednocześnie daje podstawę do przyjęcia, że rehabilitacja prowadzona w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, umożliwi mu w pełnym zakresie powrót do pracy. Nie spełnia zatem warunków do nabycia (przyznania) prawa do świadczenia rehabilitacyjnego pracownik, który po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego nie jest nadal niezdolny do pracy. Jeżeli nastąpiła przerwa w niezdolności do pracy oznacza to, że pracownik odzyskał tę zdolność. W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji całkowicie pominął część własnych ustaleń faktycznych, z których wynikało, że po wyczerpaniu w dniu 4.08.2019 r. okresu zasiłkowego, odwołująca się przebywała na urlopie wychowawczym od 5.08.2019 r. do 1.10.2019 r., a następnie pobierała zasiłek opiekuńczy od 2.10.2019 r. do 24.10.2019 r. Jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego, nie była w tym czasie niezdolna do pracy (ostatnia strona uzasadnienia wyroku, pierwszy akapit). Stanowisko Sądu Okręgowego zmieniające wyrok sądu pierwszej instancji, jest sprzeczne z treścią art. 18 ustawy zasiłkowej, który był podstawą rozstrzygnięcia. W rezultacie naruszenia powołanego przepisu Sąd Okręgowy przyznał prawo do świadczenia rehabilitacyjnego po zakończeniu urlopu wychowawczego i jednocześnie w trakcie pobierania zasiłku opiekuńczego tj. od 21-24 października 2019 r. (4 dni). Okresy przebywania na urlopie wychowawczym, a następnie pobierania zasiłku opiekuńczego co do zasady są wykorzystywane przez osoby zdolne do pracy. Opieka nad członkiem rodziny sprawowana przez osobę chorą wypacza sens takiego urlopu bądź świadczenia. Co istotne bowiem, zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki członkiem rodziny, jeżeli II USKP 203/26 8 natomiast pracownik jest niezdolny do pracy, to nie istnieje potrzeba jego zwolnienia od wykonywania pracy w celu sprawowania opieki. Nie ma zatem możliwości jednoczesnego korzystania ze świadczeń wynikających z niezdolności do pracy i z zasiłku opiekuńczego, w przypadku bowiem trwającej niezdolności do pracy nie zachodzi potrzeba zwolnienia pracownika od wykonywania pracy, niezależnie od tego, czy niezdolność do pracy pozwala na sprawowanie opieki, czy też nie. Sąd drugiej instancji rozpoznając sprawę ponownie powinien wziąć pod uwagę powyższe przepisy prawa i odnieść je do całości ustalonego stanu faktycznego sprawy. Jeżeli bowiem Sąd ustalił, że odwołująca się przebywała na zasiłku opiekuńczym, to nie mogła równocześnie „nieprzerwanie” być niezdolna do pracy. Mając na uwadze przeprowadzone rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. [KK] [r.g.] Leszek Bielecki Agnieszka Góra-Błaszczykowska Robert Stefanicki