II UZ 56/23

II UZ 56/23 POSTANOWIENIE Dnia 3 października 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Leszek Bielecki (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Robert Stefanicki SSN Renata Żywicka w sprawie z odwołania A. S. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o emeryturę policyjną, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 października 2023 r., zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt III AUa 1997/22, 1. uchyla pkt II. zaskarżonego postanowienia, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie 2. w pozostałej części odrzuca zażalenie. [mc] UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 20 marca 2023 r., III AUa 1997/22, w sprawie z odwołania A. S. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o emeryturę policyjną, w punkcie I. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku II UZ 56/23 2 Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 października 2022 r., III AUa 1997/22, w punkcie II. odrzucił skargę kasacyjną odwołującej. W sprawie tej Sąd Apelacyjny wyrokiem z 25 października 2022 r., III AUa 1997/22, oddalił apelację odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 31 marca 2022 r., XIV U 1550/21 oraz orzekł o kosztach zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. Wyrok zapadł po przeprowadzeniu rozprawy. W dniu 16 grudnia 2022 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynął wniosek pełnomocnika odwołującej się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie oraz o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 31 stycznia 2023 r. oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz odrzucił wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W pisemnych motywach tego postanowienia Sąd Apelacyjny podniósł, że od 3 lipca 2021 r. zasadą jest doręczanie wszystkich pism sądowych zawodowym pełnomocnikom za pośrednictwem Portalu Informacyjnego (art. 15zzs9 ustawy z 2 marca 2019 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 - § 18a zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej - Dz. Urz. MS z 2019 r., poz. 138 ze zm.). Wyjątki dotyczą: pism, które podlegają doręczeniu wraz z odpisami pism procesowych stron lub innymi dokumentami niepochodzącymi od sądu oraz pism, których doręczenie jest niemożliwe ze względu na charakter pism, w stosunku do których przewodniczący z tego względu wydał zarządzenie o odstąpieniu od doręczenia za pośrednictwem Portalu Informacyjnego. W sprawie zarządzenie przewodniczącego o doręczeniu zawiadomienia o terminie rozprawy pełnomocnikowi odwołującej się zostało prawidłowo dokonane z wykorzystaniem portalu informacyjnego, gdyż nie odstąpiono od doręczenia w tym trybie. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentów pełnomocnika skarżącej, które, zdaniem pełnomocnika, przemawiają za II UZ 56/23 3 przywróceniem terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku sądu odwoławczego z uzasadnieniem, związanych z funkcjonowaniem w praktyce doręczeń pism procesowych za pośrednictwem portali informacyjnych. Konsekwencją oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego było odrzucenie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem jako złożonego z uchybieniem terminu, którego nie przywrócono. W dniu 9 marca 2023 r. (data nadania w placówce pocztowej) pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z 25 października 2022 r. Wyrok sądu odwoławczego został zaskarżony w całości. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony przed upływem tygodnia od doręczenia pełnomocnikowi odpisu postanowienia z 31 stycznia 2023 r. o odrzuceniu wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny w pierwszym rzędzie odrzucił wniosek pełnomocnika odwołującej o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 października 2022 r., a następnie uznał, że skarga kasacyjna od tegoż wyroku podlegała odrzuceniu. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że zgodnie z art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej a warunkiem dopuszczalności skargi kasacyjnej, nie będącej zwykłym środkiem odwoławczym, ale stanowiącej nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnego orzeczenia, jest skuteczne doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zatem dla tej skuteczności wymagane jest uprzednie złożenie przez stronę skarżącą wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, stosownie do treści art. 387 § 3 k.p.c. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna swój bieg od dnia prawidłowego doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem stronie, która tego zażądała. Natomiast w sytuacji, gdy z żądaniem takim strona nie wystąpiła, przewidziany w art. 3985 § 1 k.p.c. termin nie może w ogóle rozpocząć biegu, a tym samym wniesienie skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne. II UZ 56/23 4 W sprawie niniejszej strona skarżąca nie zażądała skutecznie doręczenia jej orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a jej wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku z 25 października 2022 r. został oddalony przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z 31 stycznia 2023 r. Konsekwencją powyższego było odrzucenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Dalej Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w związku z brakiem prawidłowo złożonego wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, termin do złożenia skargi kasacyjnej się nie otworzył, a przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej - ze względu na stan sprawy - nie zaktualizowało się. Zatem w świetle art. 171 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. wniosek w tym względzie był bezprzedmiotowy i niedopuszczalny, i jako taki podlegał odrzuceniu. W tej sytuacji złożona przez odwołującą się skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. W zażaleniu pełnomocnik skarżącej zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego w całości, wnosząc o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i nadanie sprawie biegu, ewentualnie o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz uchylenie poprzedzającego postanowienia z 31 stycznia 2023 r. o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz o odrzuceniu wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 października 2022 r., III AUa 1997/22 i nadanie sprawie biegu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego które miały istotny wpływ na treść orzeczenia, a to: 1/ art. 379 pkt 5 k.p.c. przez błędne ustalenie, że pełnomocnik powódki nie zachował należytej staranności i nie złożył w terminie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, stąd też niezasadny jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienie wyroku, jak również niezasadny jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (wraz z załączoną skargą kasacyjną), gdy tymczasem pełnomocnik powódki II UZ 56/23 5 wyjaśnił, że nie zarejestrował się na portalu informacyjnym Apelacji Warszawskiej tylko dlatego, że od 10 lat, na co dzień wykonuje obowiązki zawodowe na terenie Dolnego Śląska. Z kolei sprawa niniejsza jest pierwszą sprawą jaką pełnomocnik prowadził przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie i nie miał wiedzy, że Sąd Apelacyjny w Warszawie wszelką korespondencję do pełnomocników i stron kieruje tylko przez portal informacyjny. Zważywszy, że Sąd Okręgowy w Warszawie całą korespondencję w sprawie kierował do pełnomocnika w formie tradycyjnej za pośrednictwem Poczty Polskiej; 2/ art. 379 pkt 4 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy w dniu 11 i 25 października 2022 r. w składzie jednego sędziego, gdy tymczasem zgodnie z art. 367 § 3 k.p.c. sprawa powinna być rozpoznana w składzie trzech sędziów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało w części uchylić, a w pozostałym zakresie odrzucić zażalenie. Zgodnie z art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Warunkiem dopuszczalności skargi kasacyjnej, nie będącej zwykłym środkiem odwoławczym, ale stanowiącej nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnego orzeczenia, jest skuteczne doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Dla tej skuteczności wymagane jest uprzednie złożenie przez stronę skarżącą wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, stosownie do treści art. 387 § 3 k.p.c. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna swój bieg od dnia prawidłowego doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem stronie, która tego zażądała. W niniejszej sprawie termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie rozpoczął biegu. Zgodnie z art. 15zzs9 ust. 2 ustawy o COVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w braku możliwości wykorzystania systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, II UZ 56/23 6 sąd doręcza adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej pisma sądowe poprzez umieszczenie ich treści w systemie teleinformatycznym służącym udostępnianiu tych pism (portal informacyjny). Stosownie zaś do ust. 3 tego artykułu datą doręczenia jest data zapoznania się przez odbiorcę z pismem umieszczonym w portalu informacyjnym. W przypadku braku zapoznania się, pismo uznaje się za doręczone po upływie 14 dni od dnia umieszczenia pisma w portalu informacyjnym. Doręczenie pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego wywołuje skutki procesowe określone w Kodeksie postępowania cywilnego właściwe dla doręczenia pisma sądowego (ust. 4). Z unormowania tego wynika, że ustawodawca we wskazanym w nim okresie i w braku możliwości wykorzystania systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe nałożył na sądy obowiązek dokonywania doręczeń pism sądowych adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej przez portal informacyjny. Jednakże w żadnym z przepisów nie wprowadził jednocześnie expressis verbis obowiązku posiadania przez profesjonalnych pełnomocników konta w portalu informacyjnym, w związku z czym obowiązek ten bywa wywodzony pośrednio właśnie z art. 15 zzs9 ustawy o COVID-19. Wskazuje się bowiem, że e-doręczenie za pośrednictwem portalu informacyjnego jest obligatoryjne, a jego skuteczność nie jest uzależniona od posiadania przez pełnomocnika konta ani dostępu do danej sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2022 r., III CZ 58/22, OSNC 2022 nr 9, poz. 91). Z drugiej strony wyrażono stanowisko, że doręczenie przez portal informacyjny jest skuteczne tylko wtedy, gdy pełnomocnik procesowy uzyskał dostęp do sprawy na tym portalu, oraz podkreślono, iż z art. 15zzs9 ustawy o COVID-19 można jedynie pośrednio wywieść obowiązek posiadania przez pełnomocnika procesowego konta w tym portalu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lutego 2022 r., III CZ 77/22, niepubl.). Niewątpliwie przepis art. 15zzs9 ustawy o COVID-19 obciąża sąd obowiązkiem dokonywania doręczeń przez portal informacyjny, nie zawiera on natomiast treści, z której wyprowadzić można nakaz określonego zachowania przez pełnomocnika, czyli nakaz utworzenia konta w portalu informacyjnym, choćby w taki sposób, jak czyni to ustawodawca w art. 9 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o II UZ 56/23 7 doręczeniach elektronicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 285). W związku z powyższym należy podzielić argumentację zażalenia, że pełnomocnik powódki pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że Sąd Apelacyjny w Warszawie doręczy zawiadomienie o terminie rozprawy w formie listownej za pośrednictwem Poczty Polskiej. Dlatego też zażalenia co do pkt II postanowienia (w przedmiocie odrzucenia skargi) należało uznać za zasadne. W świetle art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W tym katalogu nie mieści się zatem postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie do art. 397 § 11 k.p.c. zażalenie co do pkt I postanowienia jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu. Niezasadny był zarzut naruszenia art. 379 pkt 4 k.p.c. poprzez rozpoznanie sprawy w dniu 11 października 2022 r. oraz w dniu 25 października 2022 r. przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie jednego sędziego, w związku z uchwałą Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104), bowiem zgodnie z tą uchwałą, rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) oraz postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej i ustalił, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w pkt II postanowienia stosownie do art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c. [mc] II UZ 56/23 8 [ał]