II UZ 75/26

II UZ 75/26 POSTANOWIENIE Dnia 14 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki w sprawie z odwołania E. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 grudnia 2025 r., sygn. akt III WSC U 87/25 (III AUa 1151/23), 1. oddala zażalenie; 2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego 240 (dwieście czterdzieści) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia odwołującej się odpisu postanowienia do dnia zapłaty. H.P. UZASADNIENIE W postanowieniu z 19 grudnia 2025 r., sygn. akt III WSC U 87/25 (III AUa 1151/23), Sąd Apelacyjny w Łodzi – w sprawie z odwołania E. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim o podleganie ubezpieczeniom społecznym – odrzucił skargę kasacyjną E. S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1151/23. II UZ 75/26 2 W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Apelacyjny przedstawił, że w wyroku z 13 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt III AUa 1151/23 zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30 października 2023 r., sygn. akt V U 129/23, i oddalił odwołanie E. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim z 27 stycznia 2023 r. stwierdzającej, że E. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 14 kwietnia do 19 lipca 2022 r. oraz podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 20 lipca 2022 r. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 13 sierpnia 2025 r. pełnomocnik odwołującej się określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 9.031,05 zł. Według Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjna jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna przysługuje także w sprawach o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Uwzględniając treść powołanego przepisu, Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna – pełnomocnik odwołującej wskazał jako wartość przedmiotu sporu kwotę 9.031,05 zł, a zatem kwotę niższą od wskazanej w art. 3982 § 1 k.p.c. minimalnej kwoty umożliwiającej skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej. Przedmiotowa sprawa nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 3982 § 1 k.p.c., w których dopuszczalne jest wniesienie skargi kasacyjnej niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia. W szczególności nie jest sprawą o „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego”. Niezależnie bowiem od poprawności określenia przedmiotu sporu w zaskarżonym orzeczeniu, w którym w sentencji podano „o podleganie ubezpieczeniom społecznym”, nie ulega wątpliwości, że spór II UZ 75/26 3 w sprawie dotyczy ubezpieczenia chorobowego, które jest dla ubezpieczonej ubezpieczeniem dobrowolnym. W postanowieniu z 11 maja 2001 r., II UZ 22/01, Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach wynikających z dobrowolnego ubezpieczenia o dopuszczalności kasacji decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. Mimo tego, że wskutek zmiany przepisów kodeksu postępowania cywilnego zmianie uległa także regulacja dotycząca nadzwyczajnych środków zaskarżenia i kasację zastąpiono skargą kasacyjną, poglądy Sądu Najwyższego co do możliwości zainicjowania przed tym Sądem spraw z powyższego zakresu nie uległy zmianie. W postanowieniu z 19 kwietnia 2018 r., II UZ 9/18, Sąd Najwyższy podtrzymał dotychczasową wykładnię, stwierdzając, że „W sprawach dotyczących objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem określenie przedmiotu sprawy, którego dotyczy wyłączenie zawarte w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., odnosi się do regulacji ustawowej tego przedmiotu”. Sąd Najwyższy wskazał również, że określenie „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego” odnosi się do definicji tego pojęcia zawartej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta rozróżnia obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe określone w art. 6, art. 6a ust. 1, art. 6b ust. 1,11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 od dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnych i rentowych, o których mowa w art. 7 oraz chorobowych określonych w art. 11 ust. 2. Warunki powstania dobrowolnego ubezpieczenia, jego kontynuowania i ustania uregulowane są w art. 14, który to przepis jest regulacją odrębną od zasad obowiązujących przy ubezpieczeniu obowiązkowym. Użyte w art. art. 3982 § 1 zdanie 2 k.p.c. określenie „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia” odnosi się do ubezpieczenia obowiązkowego, a nie dobrowolnego. W świetle wyżej powołanego ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego nie jest dopuszczalne wniesienie skargi kasacyjnej, albowiem wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 9.031,05 zł. Taka wartość przedmiotu zaskarżenia jest oczywiście niższa niż próg kasacyjny wskazany w art. 3982 § 1 k.p.c. (10.000 zł). W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przez odrzucenie wniesionej II UZ 75/26 4 przez skarżącą skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, w sytuacji, gdy dotyczy ona objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia, 2) zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tomaszowie Mazowieckim kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpatrywane zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna przysługuje także w sprawach o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Oznacza to, że poza wymienionymi kategoriami spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego) oraz spraw o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, w każdej innej sprawie o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że sprawa o objęcie ubezpieczeniem społecznym (w tym o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym) jest sprawą o prawa majątkowe, gdyż z decyzji o objęciu ubezpieczeniem (wyłączeniu z ubezpieczenia) wynikają bezpośrednio skutki II UZ 75/26 5 majątkowe. W postanowieniu z 4 listopada 2003 r. (II UZ 91/03, LEX nr 1129286; też uchwała Sąd Najwyższy z 20 stycznia 2022 r., III UZP 8/21, OSNP 2022, nr 8, poz. 78, s. 64) Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawach dotyczących objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem określenie przedmiotu sprawy, którego dotyczy wyłączenie zawarte w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., nawiązuje do regulacji ustawowej tego przedmiotu. Określenie "objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego" odnosi się do definicji tego pojęcia zawartej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta rozróżnia obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, określone w art. 6, art. 6a ust. 1, art. 6b ust. 1, 11 ust. 1 i 12 ust. 1, od dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnych i rentowych, o których mowa w art. 7 oraz chorobowych określonych w art. 11 ust. 2. Jeżeli dojdzie do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego, to nie zmienia się ono w ubezpieczenie obowiązkowe. Warunki powstania dobrowolnego ubezpieczenia, jego kontynuowania i ustania uregulowane są w art. 14 ustawy systemowej, który to przepis jest regulacją odrębną od zasad obowiązujących przy ubezpieczeniu obowiązkowym. Użyty w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. zwrot "objęcie obowiązkiem ubezpieczenia" odnosi się do ubezpieczenia obowiązkowego, a nie dobrowolnego (tak również między innymi w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 8 marca 2017 r., II UZ 80/16; 24 października 2017 r., I UZ 69/17, LEX nr 2427171; 19 kwietnia 2018 r., II UZ 9/18, LEX nr 2549198; 18 listopada 2020 r., III UK 442/19, Legalis nr 2496930). W postanowieniu z 23 kwietnia 2026 r. (II UZ 45/26, Lex nr 4084942; zob. też I. Gil, A. Niedużak, A. Sikorski (w:) E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2026, art. 3982; T. Zembrzuski (w:) P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2025, art. 3982) Sąd Najwyższy podzielił to stanowisko, przyjmując, że użyte w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. określenie „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia” odnosi się do ubezpieczenia obowiązkowego, a nie dobrowolnego i w związku z tym o dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawie o podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. II UZ 75/26 6 Niniejsza sprawa pomimo określenia w komparycji wyroku Sądu Apelacyjnego w sprawie III AUa 1151/23 jako sprawa o „podleganie ubezpieczeniom społecznym” została zainicjowana odwołaniem skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim z 27 stycznia 2023 r. stwierdzającej, że E. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 14 kwietnia do 19 lipca 2022 r. oraz podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 20 lipca 2022 r. Jest to więc sprawa – stosownie do jej przedmiotu – dotycząca ubezpieczenia chorobowego, które dla skarżącej jest ubezpieczeniem dobrowolnym. W konsekwencji należy do kategorii spraw, w których o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia została określona przez skarżącą w skardze kasacyjnej na kwotę 9.031,05 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie jest zatem niższa niż 10.000 zł, tym samym wniesiona skarga kasacyjna jest niedopuszczalna stosownie do regulacji określonej w art. 3982 § 1 k.p.c., a wydane przez Sąd Apelacyjny orzeczenie prawidłowe. Z uwagi na przedstawioną wyżej argumentację Sąd Najwyższy oddalił rozpatrywane zażalenie na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. [a.ł] Robert Stefanicki