II UZ 77/22

Sygn. akt II UZ 77/22 POSTANOWIENIE Dnia 14 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Leszek Bielecki SSN Jarosław Sobutka (sprawozdawca) w sprawie z odwołania E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie z udziałem J. G. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lutego 2023 r., zażalenia odwołującej się Spółki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2022 r., sygn. akt III AUa 1371/21, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r. stwierdził, że J. G. w okresie od 27 maja 2016 r. do nadal podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek E. Sp. z o.o. w W. z tytułu wykonywania umowy o pracę zawartej z E.1 sp. z o.o. Na skutek odwołania E. Sp. z o.o. w W., wyrokiem z dnia 9 czerwca 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Warszawie z dnia 22 grudnia 2020 r. nr […] i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Zakładowi 2 Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie. Sąd Okręgowy ustalił, że E. Sp. z o. o. z siedzibą w W. od kwietnia 2016 r. jest większościowym wspólnikiem E.1 Sp. z o.o. z siedzibą w W.. W dniu 4 stycznia 2016 r. E. Sp. z o.o., jako zleceniodawca, zawarła umowę z E.1 Sp. z o.o., dotyczącą świadczenia usług w zakresie sprzątania obiektów, utrzymania terenowy zielonych, usług recepcyjnych, usług gastronomicznych, usług ochrony oraz innych podobnych usług, w obiektach wyznaczonych każdorazowo przez zleceniodawcę. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. W dniu 2 stycznia 2017 r. E. Sp. z o.o. zawarła jako zamawiający umowę o świadczenie usług z E. Sp. z o.o. Zgodnie z umową E. Sp. z o.o. była stroną kontraktu zawartego z podmiotem trzecim. W ramach kontraktu zamawiający zobowiązany był do świadczenia usług sprzątania, ochrony i zbiorowego żywienia w biurowcach, galeriach handlowych i innych obiektach na terenie Polski. W dniu 2 stycznia 2017 r. E.1 Sp. z o.o. zawarła, jako zamawiający, umowę wzajemną o świadczenie usług z E. Sp. z o.o. na takich samych zasadach. W dniu 3 stycznia 2017 r. E. Sp. z o.o. zawarła umowę najmu użyczenia z E.1 Sp. z o.o., na mocy której E. Sp. z o.o. oddała w najem lub użyczyła najemcy, środki, tj. maszyny, urządzenia, drobny sprzęt, pojazdy, oprogramowanie itp., których jest właścicielem lub posiada do nich inny tytuł prawny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu kontroli u płatnika składek ustalił, że E. Sp. z o.o. nie dopełniła obowiązku zgłoszenia ubezpieczonego J. G. do ubezpieczenia emerytalnego, rentowych, chorobowego i wypadkowego z tytułu wykonywania umów o pracę zawartych z E.1 Sp. z o.o., który swoją pracę faktycznie świadczył dla E. Sp. z o.o. Ubezpieczony nie zawarł z E. Sp. z o.o. jakiejkolwiek umowy, czy to umowy o pracę, czy też umowy cywilnoprawnej, która stanowiłaby tytuł do objęcie ubezpieczeniami społecznymi. Ubezpieczonego łączyła umowa o pracę z E.1 Sp. z o.o. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 47714 § 21 k.p.c. Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dopuścił się rażącego naruszeniem przepisów o postępowaniu przed tym organem, w szczególności organ rentowy uchybił art. 28 k.p.a. oraz art. 38 ust. 1 w zw. z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej. 3 Po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 lipca 2022 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Zdaniem Sądu II instancji rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego zostało wydane z naruszeniem dyspozycji art. 47714 § 21 k.p.c. Zaskarżona decyzja, którą organ rentowy ustalił, że ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek E. Sp. z o.o., nie mieściła się bowiem w katalogu decyzji, wobec których możliwe jest wydanie na podstawie art. 47714 § 21 k.p.c. orzeczenia kasatoryjnego. Nie była to decyzja dotycząca zobowiązania ubezpieczonego, ustalająca wymiar tego zobowiązania ani obniżająca jego świadczenie - konsekwencją uprawomocnienia się tej decyzji byłoby dopiero wydanie decyzji ustalającej ewentualne zobowiązania i to nie osoby ubezpieczonej ale płatnika składek. Zażaleniem z dnia 12 września 2022 r. pełnomocnik E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lipca 2022 r., zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, polegające na naruszeniu art. 47714 § 21 k.p.c. w związku z art. 38 a § 1, w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, poprzez uznanie przez Sąd Apelacyjny, że zaskarżona decyzja (decyzja z dnia 22 grudnia 2020 r., nr […]) „nie mieściła się w katalogu decyzji, wobec których możliwe jest wydanie na podstawie art. 47714 § 21 k.p.c. orzeczenia kasatoryjnego. Przy czym właściwe zastosowanie art. 47714 § 21 k.p.c. w związku z art. 38 a § 1, w zw. z art. 123 ustawy systemowej i art. 28 k.p.a. nakazuje przyjąć, że zaskarżona decyzja wypełnia dyspozycje art. 47714 § 21 k.p.c. i została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym poprzez nieprawidłowe oznaczenie stron postępowania, wskutek czego nie doszło do wydania decyzji wobec stron, których postępowanie 4 powinno dotyczyć oraz do doręczenia decyzji wszystkim podmiotom, które są stroną postępowania. Tym samym decyzja mieści się w katalogu decyzji, wobec których możliwe jest wydanie, w oparciu o art. 47714 § 21 k.p.c., orzeczenia kasatoryjnego. Ponadto Sąd Apelacyjny przyjął, że Sąd Okręgowy zobowiązany był do rozpoznania istoty sprawy, czego nie uczynił. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (zgodnie z art. 3941 § 11 i § 3 k.p.c.) oraz o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie na rzecz Spółki kosztów zastępstwa procesowego według spisu kosztów, a w przypadku nieprzedstawienia spisu kosztów, według norm przypisanych. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie zażalenia jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutowi strony skarżącej w niniejszej sprawie nie może być mowy o naruszeniu wskazanych w zażaleniu przepisów, tj. art. 47714 § 21 k.p.c. w związku z art. 38a w związku z art. 123 ustawy systemowej i art. 28 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem art. 47714 § 21 k.p.c. jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Zestawienie treści art. 47714 § 21 k.p.c. oraz przepisu z art. 47714a k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, że art. 47714 § 21 k.p.c. zawiera upoważnienie tylko dla sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny w Warszawie nie mógł więc naruszyć art. 47714 § 21 k.p.c., gdyż nie był uprawniony do jego zastosowania, a ewentualne uchybienia sądu pierwszej instancji nie mogą rzutować na prawidłowość orzeczenia sądu drugiej instancji. Sąd II instancji wydał zaskarżone orzeczenie na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. (por. wyrok Sądu 5 Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2022 r., I USKP 130/21, Legalis nr 2833993). Nadto, zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie nałożyła na ubezpieczonego zobowiązania w rozumieniu art. 47714 § 21 k.p.c., a przepis ten zezwala na uchylenie decyzji tylko wówczas, gdy zobowiązanie nałożono na „ubezpieczonego”, a nie na „inną osobę”, jaką jest w niniejszej sprawie płatnik składek. Decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie nie może być uznana za tożsamą z decyzją o podleganiu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, że ubezpieczony „podlega obowiązkowo ubezpieczeniom” nie jest bowiem równoznaczne z „nałożeniem na ubezpieczonego zobowiązania”, czy też z „ustaleniem wymiaru tego zobowiązania” - w rozumieniu art. 47714 § 21 k.p.c. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 września 2020 r., II UZ 12/20 (LEX nr 3225191), stwierdził, że Kodeks postępowania cywilnego ani w art. 47711 § 1 k.p.c., ani też w pozostałych przepisach nie definiuje „innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja”, choć z celu regulacji tego przepisu można wywieść, że chodzi o osobę, na której sferę prawną zaskarżona decyzja oddziałuje bezpośrednio, przy czym jest to podmiot inny od ubezpieczonego oraz zainteresowanego. Podobnie jak ubezpieczony, osoba ta jest adresatem decyzji wydanej przez organ rentowy. W odróżnieniu od zainteresowanego będzie nią więc osoba, w stosunku do której decyzja organu rentowego wywołuje bezpośrednie skutki prawne, skoro ten podmiot był już uczestnikiem postępowania przed organem rentowym, to znaczy został co najmniej wymieniony w treści (sentencji) decyzji organu rentowego. Osoba ta nie jest jednak inicjatorem postępowania przed organem, który wydaje względem niej decyzję, działając bez jej wniosku (z urzędu, w wyniku kontroli). Chodzi tu między innymi o decyzje wydawane w sprawach o ustalenie istnienia ubezpieczenia i obowiązku uiszczenia składek z tego tytułu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 września 2017 r., II UK 360/16, LEX nr 2390723; z dnia 2 września 2020 r., I UK 238/19, LEX nr 3062755, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 r., II UZ 18/16, LEX nr 2111410). W sprawach tego rodzaju organ rentowy wydaje decyzję z urzędu, a to oznacza, że nie występuje relacja „ubiegania się o ustalenie istnienia bądź nieistnienia 6 obowiązku ubezpieczenia”, która zgodnie z art. 476 § 5 pkt 2 lit. b k.p.c. definiuje „ubezpieczonego”. Oznacza to, że płatnik składek będący adresatem wydanej z urzędu decyzji w przedmiocie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie ma statusu „ubezpieczonego”. Taki wniosek pozwala również na konkluzję, że skoro płatnik składek nie ma w prawie procesowym statusu ubezpieczonego, to w sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym i określenie wysokości podstawy wymiaru składek art. 47714 § 21 k.p.c. nie znajduje zastosowania. Nie jest to bowiem sprawa, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2022 r., II UZ 20/22, niepubl.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy uznał, iż stanowisko zajęte przez Sąd Apelacyjny w przedmiotowej sprawie jest prawidłowe i na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 1 i 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.