II UZP 18/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: W. Dębicka (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Wyrzykowskiego, w sprawie z wniosku Jana Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B.B. o rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia 27 lipca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) ma zastosowanie w przypadku, gdy rolnikowi oraz jego małżonce przysługują świadczenia rentowe z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, a rolnik ma przyznaną emeryturę w drodze wyjątku z tytułu działalności narodowo-wyzwoleńczej w ruchu ludowym na podstawie art. 116 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6), oraz upoważnienia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1969 r. GC-6-606/69?"podjął następującą uchwałę:Emerytura przyznana w drodze wyjątku na podstawie art. 116 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin z dnia 23 stycznia 1968 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) nie jest świadczeniem o charakterze rentowym w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawcy, pobierającemu wyjątkową emeryturę przyznaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 116 ustawy z dnia 23 października 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.), decyzją z dnia 27.VIII.1976 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał od dnia 25.VI.1976 r. rentę na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).Decyzją z dnia 8.II.1979 r. organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie był uprawniony do pobierania renty za przekazane Państwu gospodarstwo rolne, ponieważ otrzymuje on świadczenie przyznane w drodze wyjątku. Równocześnie organ ten ustalił, że w okresie od 25.VI.1976 r. do 29.II.1979 r. niesłusznie wypłacono wnioskodawcy kwotę 9945 zł, lecz od żądania jej zwrotu odstąpiono.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 6.IV.1979 r. powyższą decyzję zatwierdziła, uznając ją za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa.Od wyżej wymienionego orzeczenia Rady Nadzorczej wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, któremu nasunęły się wątpliwości sprecyzowane w przedstawionym zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) przy zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych tą ustawą z prawem do innego świadczenia o charakterze rentowym uprawnionemu wypłaca się w całości wybrane przez niego świadczenie powiększone o połowę drugiego.Z treści cytowanego przepisu wynika jednoznacznie, że normuje on sytuację, w której określona osoba uprawniona jest co najmniej do dwóch świadczeń rentowych, przy czym jednym z nich jest emerytura lub renta przysługująca na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r.W rozważanej sytuacji nie istnieje natomiast zbieg prawa do świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 2 ustawy, ponieważ emerytura przyznana i wypłacona wnioskodawcy w drodze wyjątku na podstawie art. 116 ustawy o p.z.e. nie jest ustawowym świadczeniem o charakterze rentowym.W myśl art. 116 ustawy o p.z.e. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku emeryturę lub rentę osobie, która nie spełnia warunków wymaganych tą ustawą do uzyskania jednego z tych świadczeń.Artykuł 116 ustawy o p.z.e. nie daje zatem osobie zainteresowanej uprawnień podmiotowych do żądania określonego świadczenia, lecz uprawnia jedynie organ w nim wymieniony do przyznania świadczenia wyjątkowego w drodze swobodnego uznania ze względu na szczególną sytuację, w jakiej ta osoba się znalazła. Przepis ten wyraźnie określa, że w tym trybie następuje przyznanie wyjątkowego świadczenia danej osobie, a nie ustalenie prawa do świadczenia dla takiej osoby.Z powyższego należy wyprowadzić wniosek, że emerytura lub renta przyznana w drodze wyjątku na podstawie art. 116 ustawy o p.z.e. nie jest świadczeniem o charakterze rentowym, o jakim mowa w art. 20 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy.Pobierana zatem przez wnioskodawcę emerytura przyznana w trybie wyjątkowym, wyżej omówionym, i równocześnie renta z tytułu przekazania Państwu gospodarstwa rolnego nie dają podstawy do przyjęcia zbiegu prawa do świadczeń o charakterze rentowym i nie wywołują skutków określonych treścią przepisu art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji.