II UZP 3/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Perestaj. Sędziowie: E. Berutowicz (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, K. Soboty, w sprawie z wniosku Edwarda P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 14 stycznia 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy śpiewakowi operowemu będącemu "twórcą" w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 225) zawiesza się prawo do emerytury przyznanej na podstawie przepisów tej ustawy, jeżeli po jej przyznaniu w dalszym ciągu osiąga zarobki z tytułu zatrudnienia w tym samym charakterze, tj. st. śpiewaka operowego, w tym samym zakładzie pracy?"powziął następującą uchwałę:Artyście (soliście-śpiewakowi) uprawnionemu do emerytury na podstawie ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 225), osiągającemu zarobki z tytułu zatrudnienia na stanowisku solisty śpiewaka, zawiesza się prawo do tej emerytury bądź zmniejsza się to świadczenie na zasadach określonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (art. 13 ust. 2 tej ustawy). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Decyzją z dnia 29.I.1975 r. oraz z dnia 14.VIII.1975 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. przyznał wnioskodawcy (artyście-śpiewakowi operowemu) emeryturę w wysokości 6.600 zł z ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 225). W punkcie 12 decyzji powiadomiono wnioskodawcę, że emerytura podlega zawieszeniu "ponieważ obywatel pracuje nadal", natomiast na końcu decyzji zamieszczono informację, że "Osiąganie przychodu z tytułu działalności twórczej nie powoduje zawieszenia prawa do emerytury ani jej zmniejszenia".Orzeczeniem z dnia 15.IX.1975 r. Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zatwierdziła decyzję organu rentowego - jako zgodną z przepisami prawa.Wnioskodawca w odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie domagał się uchylenia (zmiany) powyższego orzeczenia i przyznania prawa do wypłaty emerytury uzasadniając tym, że art. 13 ust. 1 ustawy wymienionej wyżej ma zastosowanie do artystów-twórców i osiąganie przez niego zarobków w wysokości 7.700 zł miesięcznie z tytułu zatrudnienia w Teatrze Wielkim, nie powoduje zawieszenia emerytury. Zdaniem wnioskodawcy w ustawowo przyjętym określeniu "przychód" znajduje się również dochód w postaci wynagrodzenia za pracę z działalności artystycznej.W związku z tym odwołaniem nasunęły się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwości Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprowadzają się do kwestii wykładni art. 13 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 225 - dalej oznaczoną w skrócie "ustawa o z.e.t.").Z treści art. 13 ust. 1 wymienionej ustawy wynika generalna zasada, iż przychody osiągane z tytułu działalności twórczej nie powodują zawieszenia prawa do emerytury lub renty ani ich zmniejszenia.Działalnością twórczą według ustawy o z.e.t. jest tworzenie oryginalnych dzieł w zakresie: literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, choreografii i lutnictwa artystycznego, będące przedmiotem prawa autorskiego (art. 1 ust. 2 ustawy). W wykonaniu art. 1 ust. 3 ustawy o z.e.t. Minister Kultury i Sztuki w rozporządzeniu z dnia 29 grudnia 1973 r. w sprawie uznawania działalności za twórczą oraz działania Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców (Dz. U. z 1974 r. Nr 1, poz. 7) określił szczegółowo pojęcie działalności twórczej.Za działalność twórczą do celów zaopatrzenia emerytalnego twórców uważa się więc działalność szczegółowo wymienioną w § 1 cytowanego rozporządzenia.Artykuł 14 ustawy o z.e.t. zawiera upoważnienie dla Rady Ministrów do rozciągnięcia przepisów tej ustawy na niektóre grupy osób wykonujących działalność artystyczną. Rada Ministrów w § 15 rozporządzenia z dnia 29 grudnia 1973 r. w sprawie wykonania ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. z 1974 r. Nr 1, poz. 1) rozciągnęła zastosowanie ustawy o z.e.t. w stosunku do osób wykonujących zawodowo działalność artystyczną w dziedzinie: sztuki aktorskiej, estradowej, tanecznej, cyrkowej lub w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki albo reżyserii pod warunkiem: spełnienia wymagań kwalifikacyjnych określonych przez Ministra Kultury i Sztuki oraz wykonywania tej działalności w jednostkach objętych układem zbiorowym pracy pracowników instytucji artystycznych, układem zbiorowym pracy pracowników zjednoczonych przedsiębiorstw rozrywkowych lub w filmie, fonografii, radiu, telewizji albo w jednostkach uprawnionych do prowadzenia działalności artystycznej i rozrywkowej, zgodnie z przepisami o zezwoleniach na publiczną działalność artystyczną, rozrywkową i sportową.O spełnieniu tych warunków orzeka Komisja do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców. Wykładnia językowa § 15 wymienionego rozporządzenia prowadzi do wniosku, że do celów zaopatrzenia emerytalnego działalność artystyczna - wykonywana przez osoby wymienione w tym przepisie i spełniające wymagane warunki - została zrównana z działalnością twórczą. Za takim tłumaczeniem wymienionych przepisów prawa przemawia też treść art. 48 "a" ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, dodanego ustawą o z.e.t. (art. 21).Z przepisu tego bezpośrednio wynika, że działalność artystyczna została potraktowana na równi z działalnością twórczą w zakresie uprawnień do dodatku do świadczeń emerytalnych. Zrównanie jednak do celów zaopatrzenia emerytalnego działalności artystycznej z działalnością twórczą nie zmienia istoty postanowień art. 13 ustawy o z.e.t.Z ust. 1 wymienionego przepisu wynika, że bez wpływu na prawo do emerytury lub renty pozostaje osiąganie przychodów tylko z działalności twórczej lub artystycznej z wyjątkiem zarobków z tytułu zatrudnienia.Artykuł 13 ust. 2 ustawy o z.e.t. wyraźnie bowiem wyodrębnia zarobki z tytułu zatrudnienia oraz dochody z innej działalności - nie zaliczonej do twórczej lub artystycznej - z ogólnego pojęcia przychodów określonego w ust. 1 tegoż przepisu. Brzmienie art. 13 ust. 2 ustawy o z.e.t. prowadzić musi do wniosku, że przesłanką ograniczenia prawa do świadczeń jest tytuł prawny, na podstawie którego osoba uprawniona osiąga zarobki, bądź też dziedzina jej działalności, z której osiąga dochody. Jeżeli więc twórca lub artysta pozostaje w zatrudnieniu, to zarobki osiągane z tego tytułu uzasadniają stosowanie do niego ograniczeń w zakresie prawa do emerytury lub renty, przewidzianych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym. Takie same ograniczenia stosuje się również do twórcy lub artysty, który osiąga dochody na innej podstawie prawnej niż umowa o pracę, lecz z działalności w innej dziedzinie, nie zaliczonej do twórczej ani artystycznej.Celem przepisu art. 13 ust. 2 ustawy o z.e.t. jest wyłączenie bądź ograniczenie prawa do pobierania emerytury lub renty w razie zatrudnienia twórcy lub artysty w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę lub też prowadzenia działalności twórczej w dziedzinach nie zaliczonych do działalności twórczej lub artystycznej. Nie ogranicza to możliwości wykorzystania talentu i doświadczenia artystów przez angażowanie ich na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.Powyższe okoliczności uzasadniały udzielenie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.