II UZP 4/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Kolasiński. Sędziowie SN: T. Romer (sprawozdawca), M. TyszelSentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora I. Kaszczyczyn w sprawie z wniosku Zdzisława O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R.P. o rentę inwalidzką wojskową po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68) ma obecnie zastosowanie również do niezawodowych żołnierzy polskich, którzy odbywali czynną służbę wojskową w okresie pokoju przed dniem 1 września 1939 r.?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 30 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) ma zastosowanie również do niezawodowych żołnierzy wojska polskiego, którzy odbywali czynną służbę wojskową w okresie pokoju przed dniem 1 września 1939 roku. Uzasadnienie faktyczneSąd Apelacyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1991 roku przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Powstało ono na tle następującego stanu faktycznego: wnioskodawca Zdzisław O. ur. w 1919 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. P. z wnioskiem o rentę inwalidy wojskowego. We wniosku podał, że od dnia 24 czerwca 1938 r. odbywał czynną służbę wojskową i dnia 24 czerwca 1939 r. ukończył (...) Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Gen. J. Bema. Podczas ćwiczeń na poligonie w maju 1939 r. doznał złamania panewki lewego stawu biodrowego. Złamanie to doprowadziło do inwalidztwa. ZUS odmówił przyznania żądanego świadczenia ponieważ wnioskodawca został zaliczony do II grupy inwalidów ale bez związku ze służbą wojskową.Sąd Wojewódzki w Lublinie oddalił odwołanie od decyzji organu rentowego wyrażając w uzasadnieniu wyroku pogląd, że art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 68 ze zm.) odnosi się wyłącznie do żołnierzy niezawodowych Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wnioskodawca nie był żołnierzem tych Sił i dlatego jego odwołanie nie może być uwzględnione.Sąd Apelacyjny rozpoznając rewizję wnioskodawcy nabrał poważnych wątpliwości prawnych czy stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest słuszne.Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że aczkolwiek art. 30 ust. 1 powołanej wyżej ustawy nadal zawiera określenie Polska Rzeczypospolita Ludowa to jednak z mocy ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 75, poz. 444) użyte w Konstytucji wyrazy "Polska Rzeczypospolita Ludowa" zostały zastąpione przez wyrazy "Rzeczypospolita Polska" (art. 1 pkt. 8) a tytuł otrzymał brzmienie "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 pkt. 1 ustawy).Stąd pytanie czy wobec tego rodzaju zmiany w Konstytucji, art. 30 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. ma obecnie zastosowanie również do niezawodowych żołnierzy polskich, którzy odbywali czynną służbę wojskową w okresie pokoju przed dniem 1 września 1939 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpatrując przedstawione zagadnienie prawne rozważył co następuje:zmiana Konstytucji wprowadzona ustawą z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 75, poz. 444) ma charakter fundamentalny. Jest to zmiana będąca następstwem decyzji o zmianie systemu państwa. Konstytucja jako ustawa zasadnicza jest aktem prawnym nadrzędnym nad innymi aktami prawnymi, które w demokratycznym państwie jakim jest Rzeczypospolita nie mogą pozostawać w sprzeczności z ustawą zasadniczą. Ponadto powrót do nazwy Rzeczypospolita Polska m.in. akcentuje kontynuację historyczną z II Rzeczypospolitą Polską.Polska Rzeczypospolita Ludowa stanowiła w historii państwa polskiego pewien okres historyczny zamknięty omawianą ustawą z dnia 29 grudnia 1989 roku. Zmiana Konstytucji dokonana tą ustawą pociągnęła i pociąga za sobą nadal szereg zasadniczych zmian m.in. w dziedzinie prawa.Postawienie poza nawiasem uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz rodzin byłych żołnierzy, w tym żołnierzy niezawodowych II Rzeczypospolitej, było aktem politycznym nie znajdującym uzasadnienia społecznego. Objęcie tych osób uprawnieniami określonymi ustawą, po spełnieniu przewidzianych warunków, stało się możliwe dzięki zmianie Konstytucji. Nie było technicznie możliwe wprowadzenie powszechnych zmian ustawodawczych mających na celu zastępowanie używanego w przepisach określenia Polska Rzeczypospolita Ludowa nazwą Rzeczypospolita Polska. Zagadnienie to zostało uregulowane w akcie prawnym zasadniczym, a tym samym rodzi określone konsekwencje w odniesieniu do aktów prawnych niższego rzędu, ukierunkowując równocześnie ich interpretację.Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji postanowienia.