II UZP 7/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: E. Jachczyk, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Marii Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 28 kwietnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy zmiana wynagrodzenia dokonana na skutek regulacji płac w czasie pobierania zasiłku chorobowego na zasadzie art. 653 prawa o ustroju sądów powszechnych (według brzmienia Dz. U. z 1974 r. Nr 50, poz. 316) po upływie 1 miesiąca przewidzianego w § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1975 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 35, poz. 193) uprawnia do zasiłku chorobowego w wysokości zwiększonego wynagrodzenia?"udzielił następującej odpowiedzi:Podwyższenie wynagrodzenia pracownikowi na skutek regulacji płac w okresie pobierania zasiłku chorobowego nie wpływa na zmianę podstawy wymiaru pobieranego zasiłku. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni, mająca zwolnienie lekarskie, od 9.VI.1976 r. pobiera zasiłek chorobowy.Podstawę wymiaru tego zasiłku zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) stanowi wynagrodzenie za miesiąc kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.Wobec tego, że prawo do zasiłku chorobowego powstało z dniem 9.VI.1976 r. za podstawę wymiaru tego zasiłku przyjęto wynagrodzenie należne za maj 1976 r. wynoszące 5.500 zł. Wnioskodawczyni została objęta od dnia 1.IX.1976 r. regulacją płac na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 10 września 1976 r., wskutek czego podwyższono jej dotychczasowe wynagrodzenie o 1.000 zł, tj. do wysokości 6.500 zł. W związku z tym zwróciła się ona do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Ł. o przyjęcie do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego kwoty podwyższonego wynagrodzenia.Żądanie jej zostało załatwione odmownie decyzją z dnia 17.XII.1976 r., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 8.II.1977 r. W uzasadnieniu Rada Nadzorcza powołała się na art. 12 ustawy według brzmienia nadanego ustawą z dnia 23 października 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 185) o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, według którego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie za miesiąc kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, oraz na fakt, że wnioskodawczyni od dnia 9.VI.1976 r. i nadal z krótkimi przerwami nie przekraczającymi 30 dni kalendarzowych ma zwolnienie lekarskie, pobierając zasiłek chorobowy, a regulacją płac została objęta od dnia 1.IX.1976 r. W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni domagała się zmiany zaskarżonego orzeczenia i przyjęcia do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenia w wysokości przyznanej jej po dniu 1.IX.1976 r., tj. po regulacji płac, powołując się na wyjątkowo ciężki stan zdrowia i zasady współżycia społecznego.Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej, Sąd Pracy postanowieniem z dnia 28.IV.1977 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wątpliwości Sądu sprowadzają się do tego, czy § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1975 r. (wymienionego wyżej) może mieć zastosowanie w przypadku podwyższenia wynagrodzenia pracownikowi w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby, gdyż zdaniem Sądu sytuacja taka nie jest unormowana w wymienionych przepisach.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sytuacja prawna w zakresie wysokości zasiłku chorobowego, przysługującego pracownikowi w okresie niezdolności do pracy oraz ustalenia podstawy wymiaru tego zasiłku (składników wynagrodzenia, od którego oblicza się zasiłek) ulega zasadniczej zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 maja 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 185).W myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 47, poz. 280) miesięczny zasiłek chorobowy wynosił zawsze 100% wynagrodzenia.Stosownie zaś do art. 12 ust. 2 tej ustawy pracownikowi, który otrzymuje wyłącznie wynagrodzenie według stawki miesięcznej w stałej wysokości,. zasiłek chorobowy wypłacać należało w kwocie wynagrodzenia, której nie otrzymał on z powodu niezdolności do pracy. W świetle przytoczonych przepisów - w odniesieniu do pracowników, którzy otrzymywali wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości - uzasadniony był pogląd, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi zawsze kwota wynagrodzenia, którą pracownik otrzymałby, gdyby pracował, a więc w przypadku podwyżki wynagrodzenia w czasie choroby z uwzględnieniem tej podwyżki. Po podwyżce z powodu awansu, regulacji płac itp. pracownik taki miał bowiem prawo do wyższego wynagrodzenia w stałej wysokości.W ramach zwalczania nieuzasadnionej absencji, zasadniczej zmianie uległy również wymienione przepisy. Ustawą z dnia 23 października 1975 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 34, poz. 185) przepisom powyższym nadano brzmienie, z którego wynika, że:Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi:1) 100% wynagrodzenia - dla pracowników posiadających okres zatrudnienia dłuższy niż 8 lat, 2) 80% wynagrodzenia - dla pracowników posiadających okres zatrudnienia od 3 do 8 lat;3) 75% wynagrodzenia - dla pracowników posiadających okres zatrudnienia krótszy niż 3 lata (art. 11 ust. 1). Odstępstwa od tych ograniczeń zostały określone w ust. 2 tego przepisu w stosunku do osób, które uległy wypadkowi przy pracy lub w drodze do pracy i z pracy, zachorowały na chorobę zawodową, pracownic będących w ciąży oraz tych pracowników, których niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie ponad 30 dni. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie za miesiąc kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku (art. 12 ust. 1).Mając na względzie treść przytoczonych przepisów prawa, przede wszystkim należy podnieść, że art. 11 wymienionej ustawy określa wysokość zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi w stosunku do otrzymywanego wynagrodzenia w zależności od posiadanego okresu zatrudnienia lub innych okoliczności, które mają wpływ na zwiększenie stopy procentowej zasiłku. Treść tego przepisu nie może mieć żadnego wpływu na ustalenie podstawy wymiaru tego zasiłku, gdyż kwestia ta jest uregulowana innymi przepisami.Ogólna zasada ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego jest określona w art. 12 ust. 1 wymienionej ustawy. W myśl tego przepisu (w nowym brzmieniu) - podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie przysługujące pracownikowi za miesiąc kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.Stosownie do art. 13 wymienionej ustawy Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 24 października 1975 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 35, poz. 193) określiła wypadki, w których podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne wynagrodzenie z okresu dłuższego niż jeden miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, oraz wypadki, w których dopuszczalne jest odstępstwo od zasady, że podstawą wymiaru zasiłku jest wynagrodzenie z okresu poprzedzającego powstanie prawa do zasiłku (§ 1-10 rozporządzenia).,Stosownie do § 6 cytowanego rozporządzenia podstawę wymiaru zasiłku chorobowego z okresu krótszego niż miesiąc ustala się, jeżeli prawo do zasiłku powstało przed upływem miesiąca od podjęcia zatrudnienia w danym zakładzie pracy.Podstawę wymiaru zasiłku stanowi wówczas wynagrodzenie, które pracownik osiągnąłby, gdyby pracował przez cały miesiąc. Jeżeli jednak prawo do zasiłku powstało w okresie pierwszych trzech dni od podjęcia zatrudnienia, podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie określone w umowie o pracę, bądź przeciętne wynagrodzenie otrzymywane przez innych pracowników zatrudnionych w tym charakterze o podobnych kwalifikacjach. Podobnie jak w innych wypadkach nieosiągnięcia przez pracownika pełnego wynagrodzenia (§ 11 rozporządzenia).Drugi wypadek odstępstwa od zasady określonej w art. 12 ust. 1 ustawy jest określony w § 10 cyt. rozporządzenia. W myśl tego przepisu, jeżeli w miesiącu, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru zasiłku, nastąpiła zmiana wysokości wynagrodzenia na skutek regulacji płac, przeszeregowania, zmiany stanowiska pracy lub zmiany warunków wynagrodzenia ustalonych w umowie o pracę, podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie miesięczne obliczone w wysokości wynagrodzenia po zmianie. Ten sposób ustalania podstawy wymiaru zasiłku stosuje się również do wypadków, w których podstawę wymiaru zasiłku ustala się z dłuższego okresu niż jeden miesiąc.Dotychczasowe rozważania prowadzą do następujących wniosków:Ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. 1975 r. Nr 34, poz. 188) oraz wymienione wyżej rozporządzenie wykonawcze w sposób szczegółowy określiły zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przy przyjęciu - poza wypadkami wyżej omówionymi - ogólnej zasady, że podstawę wymiaru tego zasiłku stanowi wynagrodzenie osiągnięte (lub otrzymane) przez pracownika w miesiącu lub okresie dłuższym, poprzedzającym jednak miesiąc, w którym powstało prawo do tego zasiłku.Zmiana więc wysokości wynagrodzenia dokonana w okresie niezdolności pracownika do pracy i pobierania z tego tytułu zasiłku chorobowego, nie może mieć wpływu na zmianę podstawy wymiaru tego zasiłku.Przepisy dotyczące zasiłków - jak wszelkie przepisy o charakterze ubezpieczeniowym - podlegały wykładni ścisłej. Taka zaś wykładnia wymienionych wyżej przepisów nie pozwala na odstępstwo od zasad wynikających z tych przepisów.W myśl art. 11 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy pracownik posiadający okres zatrudnienia dłuższy niż 8 lat otrzymuje zasiłek wynoszący 100% wynagrodzenia. Okresy, z jakiego uwzględnia się wynagrodzenie, zostały szczegółowo określone w art. 12 ust. 1 wymienionej ustawy oraz w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 24 października 1975 r. Nie znajduje więc uzasadnienia pogląd, iż sytuacja - w której zmieniono wysokość wynagrodzenia pracownikowi w czasie niezdolności do pracy z powodu choroby - nie została uregulowana w rozważanych przepisach prawa. Z przepisów tych bowiem wynika, że tylko przerwa okresu zasiłkowego trwająca co najmniej 30 dni uzasadnia ponowne ustalenie podstawy wymiaru zasiłku, a więc z uwzględnieniem podwyżki będącej następstwem awansu, regulacji płac itd. (art. 9 ust. 2 i art. 12 ust. 1 cyt. ustawy).Z tych powodów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.