III PRN 63/71

SentencjaSąd Najwyższy Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 28 września 1971 r. sprawy z powództwa Prokuratora Powiatowego w Jaśle, działającego w interesie Krośnieńskich Hut Szkła, przeciwko Eugeniuszowi G. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nr DK III Pc 536/71 od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 1970 r. III CR 1762/70 uchylił zaskarżony wyrok oraz wyroku Sądu Powiatowego w Krośnie z dnia 23 czerwca 1970 r. I C 231/70 i sprawę przekazuje temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneProkurator Powiatowy, działając na rzecz Krośnieńskich Hut Szkła, wniósł o zasądzenie od pozwanego dyrektora tego przedsiębiorstwa Eugeniusza G. kwoty 4.410,16 zł w związku z tym, że wypowiedział on umowę o pracę radcy prawnemu Stanisławowi P. bez uzyskania na to wcześniejszej zgody prezydium właściwej rady narodowej (art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych Dz. U. z 1963 r. Nr 29, poz. 172) z uwagi na wykonywanie przez niego mandatu radnego. Z tej przyczyny zasądzono prawomocnie od tego przedsiębiorstwa kwotę 4.070 zł tytułem wynagrodzenia za pracę za okres trzech miesięcy oraz koszty procesu w kwocie 190 zł. Winy pozwanego dyrektora prokurator dopatrywał się w nieprzestrzeganiu przez niego podstawowych przepisów prawa pracy, których znajomość obowiązywała go.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, gdyż z akt osobowych radcy prawnego nie wynikało, iż był on radnym, a ponadto ani on, ani rada narodowa nie zawiadomiły o tym kierowanego przez pozwanego zakładu pracy. Ze względu zaś na zmiany organizacyjne - w wyniku których przedsiębiorstwo zatrudniające radcę prawnego, Huta Szkła w J., zostało włączone do przedsiębiorstwa kierowanego przez pozwanego dyrektora - i tak nie świadczyłby on już pracy w okresie wypowiedzenia.Sąd Wojewódzki rewizję prokuratora oddalił, przychylając się do poglądu Sądu Powiatowego, iż z uwagi na reorganizację przedsiębiorstwa cofnięcie sprzecznego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę i dopuszczenie radcy prawnego do pracy pozostawałoby bez wpływu na poniesioną przez to przedsiębiorstwo szkodę.Prokurator Generalny, w rewizji nadzwyczajnej, zarzuca wymienionym wyrokom rażące naruszenie art. 3 § 2, 4, art. 213 § 1, art. 227, 231, 232, 316 § 1 i art. 387 k.p.c. w związku z art. 471 k.c. i na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. wnosi o uchylenie oraz przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zasadnie skarżący zarzuca, iż sprawa została rozpoznana bez należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności niezbędnych dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, z rażącym naruszeniem cytowanych wyżej przepisów postępowania.W świetle dotychczasowych ustaleń oraz materiału dowodowego sprawy zbadania wymaga przede wszystkim zarzut zbyt opieszałego podjęcia przez pozwanego dyrektora czynności niezbędnych w związku z reorganizacją kierowanego przez niego przedsiębiorstwa, do którego z dniem 1 stycznia 1967 r. włączona została Huta Szkła w J., zatrudniająca radcę prawnego Stanisława P. Reorganizacja ta przewidywała bowiem likwidację w tej Hucie zbędnych komórek organizacyjnych, w tym i stanowiska radcy prawnego, gdyż zakres spraw z nim związanych został przejęty przez odpowiednią komórkę Krośnieńskich Hut Szkła. W związku z tym, pismem z dnia 2 kwietnia 1967 r., podpisanym przez pozwanego dyrektora, wypowiedziano P. umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 lipca 1967 r. Ten zaś po upływie około miesiąca, a mianowicie w dniu 4 maja 1967 r. zawiadomił, iż uważa wypowiedzenie za nie rodzące skutków prawnych z uwagi na wykonywanie mandatu radnego i brak zgody Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. na rozwiązanie z nim stosunku pracy. Spowodowało to wystąpienie pozwanego dyrektora w dniu 8 maja 1967 r. do Prezydium tej Rady o wyrażenie zgody na wypowiedzenie umowy o pracę radcy prawnemu i zgodę taką otrzymano w dniu 1 lipca 1967 r. W dniu 31 lipca radca prawny zgłosił się do pracy, lecz nie został do niej dopuszczony.Jak z powyższego wynika, mimo ustalonej na dzień 1 stycznia 1967 r. reorganizacji przedsiębiorstw, przewidującej między innymi likwidację stanowiska radcy prawnego w jednym z nich, wypłacone zostało temu radcy wynagrodzenie za pracę (łącznie z prawomocnie zasądzonym) do dnia 31 października 1967 r. Zbadania przeto wymaga - czego sądy dotychczas nie uczyniły - czy wcześniejsze niż dopiero w kwietniu 1967 r. wypowiedzenie radcy prawnemu umowy o pracę nie wpłynęłoby na skrócenie tego okresu i eliminowanie lub zmniejszenie szkody związanej z wypłatą wynagrodzenia za nieświadczoną pracę, jako zbędną z uwagi na likwidację zajmowanego przez niego stanowiska.Racjonalna bowiem organizacja pracy zakłada, iż zamierzona likwidacja określonych stanowisk wymaga odpowiednio wczesnego wypowiedzenia umów o pracę z pracownikami je zajmującymi, co zapobiega szkodzie jaką może ponieść zakład pracy, w postaci wypłaty wynagrodzenia za nieświadczoną pracę, a także jest w interesie zwalnianych pracowników, którzy w ramach dokonywającej się reorganizacji dysponują odpowiednim okresem czasu dla uzyskania nowego zatrudnienia.W świetle dopiero powyższych ustaleń możliwa będzie ocena, czy anulowanie wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę radcy prawnemu z kwietnia 1967 r. - co podnosi rewizja nadzwyczajna spowodowałoby zmniejszenie rozmiarów poniesionej przez przedsiębiorstwo szkody, gdyż nie wiadomo czy w następnym okresie było zapotrzebowanie na jego pracę i czy ją świadczył. Uzyskanie bowiem zgody Prezydium Rady Narodowej w J., niezbędnej dla prawidłowego wypowiedzenia mu umowy o pracę, trwało przez okres około 2 miesięcy przy czym nie zostało dotychczas wykazane, aby bardziej intensywne zabiegi pozwanego dyrektora o jej uzyskanie mogły wpłynąć na przyśpieszenie podjęcia niezbędnej w tym przedmiocie uchwały Prezydium tej Rady (art. 50 ust. 2 ustawy o radach narodowych). Zważyć przy tym należy, ze radca prawny P., do obowiązków którego należało czuwanie nad przestrzeganiem przepisów prawa pracy w działalności jego zakładu pracy, powiadomił pozwanego dyrektora o wadliwym wypowiedzeniu mu umowy o pracę dopiero po upływie miesiąca od doręczenia mu tej decyzji. Dotychczasowy zaś materiał dowodowy sprawy nie podważa ustaleń, wedle których pozwanemu dyrektorowi nie był znany fakt sprawowania przez radcę prawnego mandatu radnego, gdyż wykonywał on tę funkcję oraz zatrudniony był na terenie innej miejscowości niż siedziba kierowanego przez pozwanego przedsiębiorstwa, toteż mógł nie znać "miejscowych warunków", jak to zarzuca rewizja nadzwyczajna. Okoliczność zaś ta nie wynikała z akt osobowych radcy prawnego.Gdyby ponownie poczynione ustalenia wykazały, że szkoda przedsiębiorstwa, w postaci wypłaty wynagrodzenia za trzymiesięczny okres nie świadczonej pracy, spowodowana została zbyt późnym - w stosunku do zamierzonej reorganizacji przedsiębiorstw - wypowiedzeniem radcy prawnemu umowy o pracę, rozważenia wymaga zakres odpowiedzialności za tę szkodę pozwanego dyrektora, który z racji kierowania całością przedsiębiorstwa, przy podejmowaniu konkretnych decyzji, opierać się musi na wnioskach specjalistycznych komórek organizacyjnych (prawnej, kadrowej itd.).Skarżący zarzuca ponadto, iż Sąd Wojewódzki z rażącym naruszeniem zasad postępowania dopuścił do udziału na rozprawie rewizyjnej radcę prawnego Krośnieńskich Hut Szkła, mimo że przedsiębiorstwo to zawiadomione zgodnie z art. 56 § 1 k.p.c. o wytoczeniu w jego interesie powództwa przez Prokuratora Powiatowego oświadczyło, iż do sprawy nie wstąpi.Zarzut ten jest o tyle uzasadniony, że w myśl art. 56 § 1 k.p.c. osoba, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, dopóki nie wstąpi do sprawy w charakterze powoda - może podejmować tylko czynności procesowe, zmierzające do zrealizowania tego uprawnienia, inne zaś nie mogą odnieść skutku w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż stanowiłoby to rażące naruszenie zasad postępowania. Skoro zaś osoba ta w każdym stanie sprawy może wstąpić do niej w charakterze powoda, to dopuszczenie jej do udziału w rozprawie rewizyjnej dla zrealizowania tego uprawnienia jest prawidłowe, o czym sąd powinien ją pouczyć.Uwzględniając z mocy art. 422 § 2 k.p.c. rewizję nadzwyczajną, udzielono powyżej umówionych wskazań co do dalszego postępowania (art. 389 w związku z art. 423 § 1 k.p.c.).