III PZP 13/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Sadowski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Renaty S. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w S. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 2 marca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w odniesieniu do nauczyciela (dyrektora przedszkola) właściwe jest nawiązanie stosunku pracy poprzez zawarcie umowy o pracę z dyrektorem Państwowego Gospodarstwa Rolnego, w ramach którego przedszkole funkcjonuje, czy też w drodze powołania przez właściwy organ oświaty i wychowania, i w związku z tym, czy pozbawienie nauczyciela funkcji dyrektora przedszkola powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia zmieniającego przez dyrektora Państwowego Gospodarstwa Rolnego, czy też w drodze odwołania przez organ oświaty i wychowania, który powołując powierzył nauczycielowi funkcję dyrektora?"podjął następującą uchwałę:Organem właściwym do powierzenia mianowanemu nauczycielowi funkcji dyrektora przedszkola działającego przy państwowym gospodarstwie rolnym i odwołania z tej funkcji jest inspektor oświaty i wychowania właściwego terenowego organu administracji państwowej.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się uznania za bezskuteczne dokonanego - przez Państwowe Gospodarstwo Rolne w S. - wypowiedzenia zmieniającego.Wyrokiem z dnia 17 września 1986 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Bydgoszczy oddalił powództwo.Sąd Wojewódzki przy rozpoznaniu rewizji przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne oparte na tle następującego stanu faktycznego:Dnia 16 sierpnia 1976 r. powódka zawarła umowę o pracę z Państwowym Gospodarstwem Rolnym w S., na podstawie której z dniem 1 sierpnia 1976 r. powierzono jej obowiązki dyrektora przedszkola z wynagrodzeniem w kwocie 3.100 zł. Natomiast pismem z dnia 27 września 1976 r. Dyrektor Szkoły Gminnej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) powołał powódkę z dniem 1 sierpnia 1976 r. na stanowisko dyrektora Państwowego Przedszkola w K., a na podstawie art. 18 powołanej ustawy i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1972 r. w sprawie uposażenia nauczycieli ... (Dz. U. Nr 16, poz. 115) przyznał jej dodatek funkcyjny w kwocie 300 zł miesięcznie. Z dniem 31 maja 1986 r. Państwowe Gospodarstwo Rolne w S. wypowiedziało powódce umowę o pracę w części dotyczącej stanowiska dyrektora Przedszkola, z równoczesnym pozbawieniem powódki dodatku funkcyjnego w kwocie 2.500 zł miesięcznie.W świetle powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości, czy do wypowiedzenia umowy o pracę w części dotyczącej stanowiska był uprawniony dyrektor PGR, skoro w świetle przepisów Karty praw i obowiązków nauczyciela z 1972 r. i Karty Nauczyciela z 1982 r. wszelkie decyzje w zakresie nawiązania, rozwiązania, a także zmian w zakresie stosunku pracy nauczyciela przysługują organowi nadzorującemu szkołę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 3 Karty praw i obowiązków nauczyciela (ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Dz. U. Nr 16, poz. 114) dyrektorów szkół i ich zastępców powoływał i odwoływał organ administracji szkolnej sprawującej bezpośredni nadzór nad daną szkołą, a przepis ten obowiązywał w chwili powołania powódki na stanowisko dyrektora Przedszkola w K. w 1976 r.Podobną regulację zawiera obowiązująca od dnia 1 lutego 1982 r. ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), stanowiąc w art. 17 ust. 1 - "Organ nadzorujący szkołę powierza funkcje kierownicze tylko czynnym nauczycielom mianowanym zarówno tej samej, jak i innej szkoły ..." oraz ust. 3 - "Organ nadzorujący szkołę, który powierza nauczycielowi funkcję kierowniczą w szkole, może odwołać go z tej funkcji"...W związku z tym, że odwołanie powódki ze stanowiska dyrektora Przedszkola w K. nastąpiło w 1986 r., tzn. już w czasie obowiązywania Karty Nauczyciela z 1982 r., oceny zarówno zasadności odwołania, jak i ustalenia organu uprawnionego do dokonania odwołania należy dokonywać wyłącznie na podstawie przepisów tej Karty bez względu na to, jaki organ powołał powódkę na to stanowisko pod rządem uprzednio obowiązujących przepisów.Za takim wnioskiem przemawia treść przytoczonego wyżej art. 17 ust. 3 Karty z 1982 r., który uprawnienia do odwołania nauczyciela mianowanego ze stanowiska kierowniczego nie powierza organowi, który powołał nauczyciela na to stanowisko, ale organowi nadzorującemu szkołę uprawnionemu do powierzenia funkcji kierowniczej w szkole. Bez względu więc na to, jaki organ powołał nauczyciela na stanowisko dyrektora szkoły przed dniem 1 lutego 1982 r. (chociażby nieuprawniony), to po dniu 1 lutego 1982 r., na gruncie art. 17 ust. 3 Karty z 1982 r., organem uprawnionym do odwołania go z tego stanowiska będzie organ, który ta ustawa uprawnia do powierzenia funkcji kierowniczej w konkretnej szkole.W świetle powyższego bez znaczenia prawnego jest sygnalizowana w pytaniu prawnym wątpliwość w zakresie sposobu zatrudnienia powódki w 1976 r. na stanowisku dyrektora Przedszkola w K., a istota zagadnienia prawnego sprowadza się do wyjaśnienia, jaki organ jest uprawniony do nadzoru nad Przedszkolem w K. prowadzonym przez Państwowe Gospodarstwo Rolne w S., który w rozumieniu art. 17 ust. 1 i 3 Karty z 1982 r. uprawniony jest do powierzenia funkcji kierowniczej w tym Przedszkolu i odwołania z tej funkcji.Karta Nauczyciela bliżej nie określa, jakie organy nadzorują konkretne placówki szkolne (przedszkolne), wyjaśniając jedynie w art. 3 pkt 3, że przez organ nadzorujący szkołę rozumie się terenowy organ administracji państwowej odpowiedniego stopnia - w stosunku do szkół podporządkowanych tym organom, właściwego ministra lub wyznaczoną przez niego podległą mu jednostkę organizacyjną - w stosunku do szkół nie podporządkowanych terenowym organom administracji państwowej, a także prowadzące statutową działalność oświatowo-wychowawczą lub kształcenie artystyczne - zarządy główne związków spółdzielczych, instytucje i organizacje społeczne, związki wyznaniowe - w stosunku do szkół, które prowadzą.II. Wprawdzie w sprawie jest bezsporne, że powódka jest nauczycielką mianowaną i podlega Karcie Nauczyciela, ale podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela ustawie tej podlegają nauczyciele szkół i placówek oświatowych i szkoleniowych, wychowawczych, opiekuńczo-wychowawczych utworzonych i działających na podstawie ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz. U. Nr 32, poz. 160 ze zm.). Jeżeli więc placówka opiekuńczo-wychowawcza zostanie powołana na podstawie ustawy z dnia 15 lipca 1961 r., przepisy Karty Nauczyciela stosuje się do nauczycieli w tej placówce zatrudnionych (art. 3 pkt 1 i 2 Karty Nauczyciela).Ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. określając cel powołania wychowania przedszkolnego (art. 5), powierza Ministrowi Oświaty i Wychowania* zapewnienie jednolitego systemu kształcenia i wychowania (z wyłączeniem spraw objętych ustawą o szkolnictwie wyższym), który ustala zasady działania wszystkich typów szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczo-wychowawczych, upoważniając do takiego nadzoru także Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Kultury i Sztuki, ale tylko w zakresie funkcjonowania szkolnictwa rolniczego i gospodarki żywnościowej, służby zdrowia oraz kultury i sztuki (art. 35, 36 i 36a w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 października 1984 r. o zmianie ustawy o rozwoju systemu oświaty i wychowania - Dz. U. Nr 49, poz. 253).Z przepisów powołanej ustawy wynika, że nadzór nad całym szkolnictwem przysługuje Ministrowi Oświaty i Wychowania* z pewnymi ograniczeniami, gdy nadzór ten powierza się także innym organom (art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. lub np. § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie prowadzenia i utrzymywania szkół oraz innych placówek poza systemem rad narodowych - Dz. U. Nr 43, poz. 206). Do zakresu działania Ministra Oświaty i Wychowania* należą sprawy wychowania przedszkolnego, który nadzoruje to wychowanie poprzez organy administracji szkolnej (ustawa z dnia 29 marca 1972 r. o utworzeniu urzędu Ministra Oświaty i Wychowania - Dz. U. Nr 11, poz. 71 oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 1972 r. w sprawie szczególnego zakresu działania Ministra Oświaty i Wychowania - Dz. U. Nr 24, poz. 171). Z wskazanych aktów prawnych wynika, że jeżeli na mocy szczególnych przepisów nadzór nad konkretną placówką szkolno-wychowawczo-opiekuńczą nie został powierzony konkretnemu organowi, to przysługuje on wyłącznie Ministrowi Oświaty i Wychowania,* który - wraz z podległymi mu organami - sprawuje nad tą placówką nadzór w rozumieniu art. 3 lit. a Karty Nauczyciela, a w konsekwencji, że organ administracji szkolnej odpowiedniego stopnia uprawniony jest do powierzenia i odwołania z funkcji kierowniczej w szkole (placówce opiekuńczej), chociażby jej działalność była finansowana wyłącznie z funduszu jednostki gospodarki uspołecznionej, przy której została powołana (art. 17 ust. 1 i 3 Karty Nauczyciela). Przenosząc powyższe zasady na grunt przedmiotowej sprawy, na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały, skoro brak jest pozytywnego przepisu uprawniającego resort rolnictwa do sprawowania nadzoru nad przedszkolami prowadzonymi przez państwowe gospodarstwa rolne.Uchwała jest zgodna ze stanowiskiem Ministra Oświaty i Wychowania, Związku Nauczycielstwa Polskiego i Prokuratury Generalnej. ________________* Przyp. red.: patrz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o utworzeniu urzędu Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 33, poz. 178).