III PZP 2/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Rusek. Sędziowie: W Formański, T. Kasiński (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman, Z. Stypułkowska (współsprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL prokuratora S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Jana S. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej - Oddział VII w G. o ekwiwalent pieniężny za urlop, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 14 lutego 1973 r. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego:"Czy w świetle art. 22 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) oraz § 7 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 21 czerwca 1969 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego (Dz. U. Nr 22, poz. 158) do ekwiwalentu pieniężnego za urlop wlicza się premię przewidzianą w ust. 1 § 4 cytowanego rozporządzenia?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Uprawnionemu do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy wypłaca się także należny mu udział w premii przewidzianej w § 4 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 21 czerwca 1969 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego (Dz. U. Nr 22, poz. 158) w przyjętym terminie jej wypłaty. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne wynikło w sprawie o zapłatę ekwiwalentu za urlop. Według niespornego stanu faktycznego powód pracował w pozwanym Przedsiębiorstwie na stanowisku głównego ekonomisty do 15 kwietnia 1971 r. i z tym dniem stosunek pracy został rozwiązany na mocy wzajemnego porozumienia stron. Wobec niewykorzystania przez powoda urlopu wypoczynkowego za rok 1970 wypłacono mu ekwiwalent pieniężny, który nie obejmował jednak kwartalnej premii regulaminowej, wynoszącej 42% wynagrodzenia zasadniczego. Zdaniem strony pozwanej, premia ta w świetle § 1 ust. 2 pkt 1 i § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia nie podlegała wliczeniu do ekwiwalentu za urlop. Przepisy te bowiem wyraźnie stwierdzają, że do podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego nie wlicza się premii za wykonanie zadań przez przedsiębiorstwo, które to premie wypłaca się w przyjętych terminach ich wypłat. Stosownie do § 7 cyt. rozporządzenia zasada ta odnosi się także do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, powołując się na wymienione przepisy i mając na uwadze, że powód otrzymał premię za wszystkie okresy pracy w 1970 r., które były objęte premiowaniem.Sąd Wojewódzki podzielił pogląd Sądu I instancji i oddalił rewizję powoda.Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego zarzuciła wymienionym wyrokom rażące naruszenie art. 22 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) oraz cytowanych przepisów rozporządzenia wykonawczego z dnia 21 czerwca 1969 r., a także interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Według rewizji nadzwyczajnej, skoro w myśl § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia nie wliczane do podstawy wymiaru regulaminowe premie zespołowe wypłaca się w przyjętych terminach ich wypłat, przy czym okres urlopu traktowany jest na równi z okresem wykonywania pracy, to premia ta przysługuje pracownikowi również za czas urlopu wypoczynkowego, stanowi ona zatem jeden ze składników wynagrodzenia za urlop i tym samym musi być uwzględniona przy obliczaniu ekwiwalentu. Dlatego powodowi oprócz otrzymanej premii przysługuje dodatkowo - jako reszta ekwiwalentu za urlop - część tej premii obliczona w stosunku do liczby dni nie wykorzystanego urlopu.Sąd Najwyższy w zwykłym składzie odroczył rozprawę i przedstawił składowi siedmiu sędziów do rozstrzygnięcia wymienione w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Powołane w pytaniu rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej z art. 22 ust. 2 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych, przewidującej określenie w drodze rozporządzenia "szczegółowych zasad ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu (...)"; jednocześnie ust. 1 tego artykułu stanowi, że za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie w wysokości przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu.Omawiane rozporządzenie w § 1 utrzymuje powyższą zasadę ustalania wynagrodzenia za czas urlopu, jednakże z wynagrodzenia będącego podstawą obliczania wynagrodzenia za urlop, nazwanego w rozporządzeniu "podstawą wymiaru", wyłącza premie, których wysokość jest zależna od osiągnięć całego zakładu pracy, oddziału (wydziału) lub zespołu pracowników, czyli tzw. premie zespołowe. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia premii tych nie wlicza się do podstaw wymiaru, natomiast - jak brzmi zdanie drugie tego przepisu - wypłaca się je w przyjętych terminach ich wypłat, tak jak pozostałym pracownikom, przy czym okres urlopu traktowany jest na równi z okresem wykonywania pracy.W świetle tego sformułowania z punktu widzenia prawa do premii zespołowej nie ma różnicy między pracownikiem pracującym a korzystającym z urlopu, gdyż otrzymuje ją jeden i drugi w takiej samej wysokości z chwilą nadejścia terminu jej wypłaty. Premia ta więc należy się również za czas urlopu, a wobec tego znaczenie zawartego w pierwszym zdaniu § 4 postanowienia, iż premii zespołowych nie wlicza się do podstawy wymiaru, ogranicza się do niestosowania do nich określonej w § 1 rozporządzenia zasady obliczania wynagrodzenia za urlop w wysokości przeciętnej z poprzedzających urlop 3 miesięcy oraz do niestosowania zasady wyrażonej w § 6 rozporządzenia, że wynagrodzenie za czas urlopu wypłaca się w przyjętych terminach wypłaty (wynagrodzenie w ogóle).Odesłanie w § 7 rozporządzenia - w kwestii obliczania ekwiwalentu pieniężnego za urlop - do zasad ustalonych w rozporządzeniu ma na uwadze w wypadku premii zespołowej powyższą odmienność sposobu obliczania i terminu jej wypłaty, jednocześnie jednak daje pracownikowi uprawnionemu do ekwiwalentu prawo do tej premii, podobnie jak ma je pracownik wykorzystujący urlop w naturze. Przyjęta w zdaniu drugim § 4 rozporządzenia fikcja pełnienia pracy przez pracownika wykorzystującego urlop, będąca podstawą przyznania mu prawa do premii za ten okres, ma zastosowanie z mocy § 7 tegoż rozporządzenia również do premii należnej w ramach ekwiwalentu za urlop. Skoro prawo do ekwiwalentu powstaje po rozwiązaniu stosunku pracy lub po powołaniu do służby wojskowej, to należy przyjąć - w celu obliczenia tej premii - fikcję pełnienia pracy po dacie tych zdarzeń przez okres równy długości nie wykorzystanego urlopu. Uprawniony do ekwiwalentu otrzyma zatem, poza przeciętnym wynagrodzeniem wynikającym z podstawy wymiaru, także premię zespołową z okresu, na który przypadałby ów hipotetyczny okres pracy, jeżeli premia przysługiwałaby danemu zespołowi w wymienionym okresie. Wypłata składnika wynagrodzenia w postaci premii zespołowej nastąpi w przyjętym dla niej terminie wypłaty, czyli z reguły później niż wypłata "przeciętnego wynagrodzenia" z art. 22 ust. 1 ustawy urlopowej.