III PZP 29/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Wasilewski. Sędziowie: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w K. przeciwko Stefanowi L. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 21 czerwca 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"1. Czy można uznać umowę o pracę za rozwiązaną z winy pracownika umysłowego w rozumieniu § 13 ust. 1 regulaminu funduszu mieszkaniowego, stanowiącego załącznik do uchwały nr 37/Z/69 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Mleczarskich z dnia 22.VIII.1969 r. w sprawie tego funduszu (Biuletyn CZSM z dnia 15.XI.1969 r. nr 12, poz. 98), w sytuacji gdy zakład pracy wypowiedział mu tę umowę na okres trzech miesięcy bez wskazania przyczyny złożenia oświadczenia woli w tym przedmiocie, mimo że istniały ewentualne podstawy do jej rozwiązania bez wypowiedzenia z mocy przepisu art. 2 ust. 1 pkt 1 lub 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 ze zm.) lub inne nie objęte dyspozycją tego przepisu naruszenia obowiązków pracowniczych ze strony tego pracownika, przy czym zakład pracy nie skorzystał z uprawnień wynikających m.in. z powołanego przepisu bądź dlatego, że nie chciał z nich skorzystać, bądź z tej przyczyny, iż w chwili dokonywania wymienionego wypowiedzenia upłynął miesięczny termin przewidziany w art. 2 ust. 2 cyt. dekretu?2. Czy - w razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie 1 - fakt rozwiązania umowy o pracę w okresie trzymiesięcznego jej wypowiedzenia za obustronnym porozumieniem uchyla skutki prawne wynikające z wypowiedzenia dokonanego pracownikowi w sytuacji przedstawionej w punkcie 1?",udzielił następującej odpowiedzi:Rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę za wypowiedzeniem bez wskazania przyczyn tego wypowiedzenia nie stanowi rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika w rozumieniu § 13 ust. 1 regulaminu funduszu mieszkaniowego, stanowiącego załącznik do uchwały nr 37/Z/69 Zarządu Centralnego Spółdzielni Mleczarskich z dnia 22 VIII 1969 r. w sprawie tego funduszu (Biuletyn CZSM z dnia 15 XI 1969 r. Nr 12, poz. 98). Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 17.870 zł tytułem zwrotu otrzymanej przez niego dotacji na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego. Twierdziła ona, iż zgodnie z regulaminem funduszu mieszkaniowego, obowiązującym w spółdzielczości mleczarskiej, dotacja została udzielona pozwanemu pod warunkiem przepracowania przez niego w powodowej Spółdzielni okresu 5 lat oraz że pozwany warunku tego nie dopełnił, gdyż pracę porzucił.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, po ustaleniu, że pozwany pracował w powodowej Spółdzielni na stanowisku głównego księgowego. W dniu 5.I.1970 r. otrzymał dotację w wymienionej w pozwie kwocie. Pismem z dnia 30.VIII.1972 r. powodowa Spółdzielnia wypowiedziała pozwanemu umowę o pracę z dniem 30 września - z ustawowym trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia - na dzień 31 grudnia tegoż roku. W dniu 11.IX.1972 r. pozwany otrzymał świadectwo pracy, stwierdzające, że był zatrudniony w powodowej Spółdzielni od dnia 16.VII.1969 r. do dnia 15.IX.1972 r. Począwszy od dnia 16.IX. tegoż roku, pozwany nie zgłosił się już do pracy w powodowej Spółdzielni, gdyż rozpoczął pracę w innym zakładzie. Sąd Powiatowy ustalił, że pozwany porzucił pracę, co spowodowało wygaśnięcie stosunku pracy z jego winy i uzasadniało - w myśl § 12 i 13 ust. 1 regulaminu funduszu mieszkaniowego obowiązującego w spółdzielczości mleczarskiej - roszczenie powodowej Spółdzielni o zwrot wypłaconej mu dotacji na wkład mieszkaniowy. Sąd ten bowiem uznał za chybione zarzuty pozwanego, iż wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło za wzajemnym porozumieniem stron.Pozwany w rewizji wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, zarzucając błędność ustaleń w kwestii braku porozumienia stron co do wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy.Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę i na podstawie art. 391 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, o treści przytoczonej w uchwale. Wątpliwości nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu na tle wykładni cytowanego przepisu § 13 ust. 1 regulaminu funduszu mieszkaniowego, wedle którego pracownik, z którym w okresie trwania obowiązku pracy określonego w § 12 tegoż regulaminu - tj. w okresie od 3 do 5 lat od dnia udzielenia dotacji - został rozwiązany stosunek pracy na wniosek pracownika lub z jego winy, zobowiązany jest do jednorazowego zwrotu całej dotacji. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że powodowa Spółdzielnia wypowiedziała pozwanemu umowę o pracę na skutek zaleceń Centralnego Związku Spółdzielni Mleczarskich, który stwierdził niewywiązywanie się przez niego z obowiązków głównego księgowego. Powodowa Spółdzielnia nie skorzystała jednak z możliwości rozwiązania z pozwanym umowy o pracę bez wypowiedzenia ani też nie wskazała przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę w postaci zawinienia pozwanego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Cytowany przepis § 13 ust. 1 regulaminu funduszu mieszkaniowego uzależnia powstanie obowiązku zwrotu przez pracownika otrzymanej z tego funduszu dotacji od sposobu rozwiązania z nim przez zakład pracy stosunku pracy, a mianowicie przewiduje ten obowiązek w razie rozwiązania stosunku pracy na wniosek pracownika lub z winy pracownika.Podjęcie decyzji co do sposobu rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy za wypowiedzeniem i bez wskazania zawinionych przez niego przyczyn tego wypowiedzenia należy do wyłącznej kompetencji zakładu pracy. Sąd więc nie jest uprawniony do korygowania tej decyzji, nawet gdyby istniały przesłanki uzasadniające wypowiedzenie - czy też rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia - z winy pracownika.Ochronna i organizatorska funkcja prawa pracy, zakładająca jedność praw i obowiązków zakładu pracy i pracownika, z istoty swej nie może wkraczać w dziedzinę polityki kadrowej zakładów pracy, w tym także w decyzje tych zakładów co do sposobu rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy i związanych z tym konsekwencji w zakresie finansowania pomocy mieszkaniowej dla pracownika.Cytowany w pytaniu prawnym dekret z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy, wbrew wątpliwościom Sądu Wojewódzkiego, potwierdza powyższy pogląd, gdyż przepisy jego uprawniają sąd jedynie do kontroli prawidłowości rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, a nie do zmiany sposobu rozwiązania stosunku pracy.Założenia powyższe prowadzą do udzielenia odpowiedzi uwidocznionej w uchwale, a treść tej odpowiedzi czyni zbędną odpowiedź na zagadnienie wysunięte w drugim punkcie pytania prawnego.