III PZP 31/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Jana B. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w G. o podwyższenie renty uzupełniającej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 2 czerwca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przy ustalaniu wysokości renty uzupełniającej należnej poszkodowanemu wskutek wypadku przy pracy przed dniem 1 września 1968 r. pracownikowi, który nie podjął pracy zarobkowej w granicach swoich ograniczonych zdolności zarobkowych, uwzględnia się wzrost o 10%, nie mniej jednak niż o 120 zł górniczej renty inwalidzkiej przez czas nieosiągania przez pracownika zarobku z tytułu zatrudnienia (art. 16 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r., Nr 3, poz. 19)?",powziął następującą uchwałę:Przy ustalaniu wysokości renty uzupełniającej górnika, poszkodowanego na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który nie podjął pracy zarobkowej w granicach swoich możliwości, nie uwzględnia się wzrostu górniczej renty inwalidzkiej, o którym mowa w art. 16 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 19). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne wynikło w sprawie o podwyższenie renty uzupełniającej (art. 907 § 2 k.c.). Między stronami jest niesporne, że powód, pracując w pozwanej Kopalni, zachorował na pylicę płuc i został zaliczony do III grupy inwalidów.Prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 2.VI.1967 r. zasądzono na jego rzecz odszkodowanie. Od tego jednak czasu nastąpiła zmiana stosunków, uzasadniająca podwyższenie renty uzupełniającej.Sąd Powiatowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 13.I.1972 r. uwzględnił częściowo żądanie powoda, a w pozostałym zakresie powództwo główne i w całości powództwo wzajemne oddalił.Sąd przeoczył, że w świetle przepisów art. 204 § 1 k.p.c. wniesienie powództwa wzajemnego było niedopuszczalne, ponieważ nastąpiło po złożeniu odpowiedzi na pozew i po pierwszej rozprawie. Dlatego też pismo procesowe z dnia 19 października powinno być potraktowane tak jak każdy inny pozew.Pozwana Kopalnia w rewizji od wyroku Sądu Powiatowego wniosła o jego zmianę i obniżenie kwoty 19.977 zł do 15.352 zł. Zdaniem skarżącej renta uzupełniająca powinna być zasądzona nie od 1.I., lecz od 11.IX.1968 r., ponieważ pozew wpłynął do sądu 10.IX.1971 r. Roszczenia przeto powoda sięgające wstecz od dnia 11.IX.1968 r. uległy już przedawnieniu (art. 118 in fine k.c.), a powołanie się przez Sąd meriti na art. 117 § 2 zd. 2 k.c. jest w okolicznościach sprawy błędne. Następnie jednak pozwana Kopalnia cofnęła rewizję, ponieważ w dniu 3 maja 1972 r. strony zawarły ugodę, w której powód wyraził zgodę na przyjęcie kwoty 15.352 zł zamiast zasądzonych na jego rzecz 19.977 zł, a pozwana Kopalnia zobowiązała się do cofnięcia rewizji.W tym stanie sprawy Sąd Wojewódzki stanął wobec pytania, czy cofnięcie rewizji jest dopuszczalne (art. 393 § 2 k.p.c.), a więc czy nie narusza rażąco interesu jednostki gospodarki uspołecznionej (art. 203 § 4 w zw. z art. 393 § 1 k.p.c.). Wątpliwość ta powstała z tej przyczyny, że Sąd Powiatowy wyraził pogląd wprawdzie zbieżny z poglądem znajdującym odbicie w orzecznictwie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, ale mimo to budzący zastrzeżenia, z uwagi na treść art. 361 § 2 k.c. Mianowicie ustalając, że powód nie pracuje, Sąd zajął stanowisko, iż przy obliczaniu wysokości renty uzupełniającej należy uwzględnić rentę z ubezpieczenia społecznego bez doliczania 10%.Z mocy art. 16 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 19) górnicza renta inwalidzka wzrasta o 10%, nie mniej jednak niż o 120 zł dla pracowników, u których inwalidztwo powstało wskutek wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej, jeżeli nie osiągają oni zarobku z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł. Analogiczne rozwiązanie przewiduje także - w art. 26 ust. 2 - ustawa o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6).Jeżeli przy ustalaniu wysokości szkody, która ma być wyrównana rentą uzupełniającą, zostanie ustalone, że powód nie pracuje, należy uwzględnić rentę z ubezpieczenia społecznego nie w takiej wysokości, w jakiej on ją rzeczywiście pobiera, ale w takiej, w jakiej by ją pobierał, gdyby podjął pracę.Tylko takie rozumowanie może doprowadzić do naprawienia szkody, obejmującego straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 k.c.).Można to zilustrować następującym przykładem: Powód, gdyby nie zachorował, zarabiałby 6.000 zł. Obecnie nigdzie nie pracuje i nie ma dochodu z innych źródeł, w związku z czym otrzymuje z ubezpieczenia społecznego rentę w wysokości 2.000 zł. Gdyby podjął oferowaną mu pracę, otrzymywałby wynagrodzenie netto w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Wówczas jednak jego renta z ZUS-u obniżyłaby się do 1.818 zł. Podjęcie więc pracy - w granicach zachowanej zdolności do zarobkowania - przyniosłoby powodowi w rezultacie podwyższenie dochodu nie o 1.500 zł, lecz jedynie o 1.318 zł. Nie można - na tle omawianego wypadku - zakładać, jak to czyni Sąd Wojewódzki, że sytuacja ulega zmianie, gdy powód nie wykorzystuje swojej zdolności do zarobkowania. Wadliwość rozumowania polega na tym, że błędnie przyjmuje się, iż powód podejmując pracę, obniża swoją szkodę o 1.500 zł, a nie o 1.318 zł. Innymi słowy, tylko 1.318 zł daje mu realnie oferta, którą powinien przyjąć. Jeżeli jej nie przyjmuje, zobowiązany do odszkodowania zwolniony jest od odpowiedzialności majątkowej do tej kwoty, ale nie wyższej (1.500 zł).