III PZP 33/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: W. Masewicz (sprawozdawca), W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Władysława M. przeciwko Przedsiębiorstwu Materiałów Posadzkowych w K. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 8 czerwca 1972 r. do rozstrzygnięcia w art. 391 k.p.c.:"Czy instancja związkowa bezpośrednio wyższa od rady zakładowej w rozumieniu art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. powinna przy załatwianiu odwołania kierownika zakładu pracy wyrazić zgodę na zwolnienie pracownika bez wypowiedzenia w trybie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu w takiej samej formie, jaka jest przewidziana dla ważności takiej zgody w art. 7 cyt. dekretu, to jest w formie uchwały uwidocznionej w protokole z wyraźnym sformułowaniem tej zgody, oraz czy brak uchwały o wyrażeniu zgody może zastąpić uchwała o zawieszeniu decyzji rady zakładowej, czy takie zawieszenie jest skuteczne w rozumieniu art. 7 dekretu?",powziął następującą uchwałę:1. Sposób oraz formę, w jakiej wyższa instancja związkowa wyraża swe stanowisko w przedmiocie zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zm.) określają przepisy ustanowione przez związki zawodowe, w szczególności postanowienia statutu właściwego związku zawodowego, a w kwestiach nie unormowanych w tym statucie - postanowienia Statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce. 2. Uchwała zarządu okręgu związku zawodowego o "zawieszeniu" uchwały rady zakładowej może w skutkach prawnych oznaczać pozbawienie tej uchwały tego znaczenia prawnego, jakie nadaje jej art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., jeżeli zamiar taki wynika dostatecznie wyraźnie z treści samej uchwały tej instancji związkowej, jej uzasadnienia lub okoliczności, w jakich została ona powzięta. Uzasadnienie faktyczneZ akt sprawy wynika, że plenarne zebranie członków Rady Zakładowej Związku Zawodowego Górników przy Przedsiębiorstwie Materiałów Podsadzkowych podjęło w dniu 6 czerwca 1971 r. uchwałę nie wyrażającą zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem, któremu zarzucano ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Od uchwały tej kierownik zakładu pracy odwołał się do Zarządu Okręgu Związku Zawodowego Górników w trybie określonym przez art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zm.).Prezydium Zarządu Okręgu Związku Zawodowego Górników w Zabrzu na posiedzeniu w dniu 1 września 1971 r. postanowiło m.in. "(...) zawiesić uchwałę plenum Rady Zakładowej w sprawie niewyrażenia zgody na zwolnienie w trybie natychmiastowym sztygara zmianowego ob. W.N. (...)".Powyższe "zawieszenie" uchwały Rady Zakładowej stało się podstawową przesłanką przywrócenia pracownika do pracy wyrokiem Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 19 stycznia 1972 r. Zdaniem Sądu Powiatowego - niezależnie od tego, że sama treść uchwały Prezydium Zarządu Okręgu Związku Zawodowego nie daje podstaw do przyjęcia, iż wyższa instancja związkowa uchyliła negatywną uchwałę Rady Zakładowej i wyraziła zgodę na niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę - Prezydium Zarządu w ogóle nie było uprawnione do wyrażenia tej zgody, skoro art. 7 ust. 1 cyt. dekretu wymaga, by w tym przedmiocie decydowała rada zakładowa, a nie wyższa instancja związkowa. Sąd Powiatowy podniósł przy tym, że wyższa instancja związkowa władna jest jedynie - stosownie do postanowień § 38 lit. "i" statutu Związku Zawodowego Górników - zawiesić uchwałę niższej instancji związkowej. Z przesłanki tej Sąd Powiatowy wyciąga wniosek, którego jednak wyraźnie nie formułuje w uzasadnieniu swego wyroku, że po zawieszeniu w ten sposób uchwały rady zakładowej rada ta obowiązana jest do ponownego rozpatrzenia tej kwestii i wyrażenia swego stanowiska w przedmiocie zgody na niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Sąd Powiatowy uznał, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło bez wymaganej prawem zgody rady zakładowej i przywrócił pracownika do pracy.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa, rozprawę odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawione na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dekret z dnia 18 stycznia 1956 r. jedynie fragmentarycznie reguluje tryb społecznej kontroli organów przedstawicielstwa pracowniczego lub instancji związkowych nad rozwiązywaniem umów o pracę bez wypowiedzenia oraz formę, w jakiej organy te powinny wyrażać swe stanowisko w zakresie zgody lub opinii co do niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę. Artykuł 8 cyt. dekretu stwierdza jedynie, że rada zakładowa lub oddziałowa po przedstawieniu jej przez kierownika zakładu pracy przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia wypowiada się w formie uchwały uwidocznionej w protokole, natomiast delegat związkowy w formie pisemnego oświadczenia. Stanowisko swe w tym przedmiocie organy te powinny wyrazić w terminie 7 dni od dnia przedstawienia przyczyny mającej być podstawą rozwiązania umowy o pracę. Wreszcie art. 8 ust. 4 przyznaje kierownikowi zakładu pracy prawo odwołania się do wyższej instancji związkowej, nie regulując bezpośrednio terminu i trybu, w jakim odwołanie to powinno być rozpatrzone, ani także i tej podstawowej kwestii, czy wyższa instancja związkowa uprawniona jest jedynie do uchylenia uchwały rady zakładowej z zaleceniem ponownego rozpatrzenia sprawy, czy też władna jest zmienić merytorycznie tę uchwałę i pozytywnie wyrazić zgodę na rozwiązanie umowy o pracę.Wobec braku uregulowania tych kwestii w przepisach prawa ustanowionych przez organy państwowe, należy uznać, że sposób oraz formę, w jakiej wyższa instancja związkowa wyraża swe stanowisko co do zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, określają przepisy prawa ustanowione przez związki zawodowe, przede wszystkim postanowienia statutów branżowych związków zawodowych, a w kwestiach nie unormowanych w tych statutach - postanowienia Statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce.Uznać zatem należy, że w świetle wymagań art. 7 i 8 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. wyższa instancja związkowa może wyrazić swe stanowisko w kwestii zgody na niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę w każdy sposób, który byłby zgodny z zasadami działania instancji związkowych określonymi przez prawo wewnątrzzwiązkowe, a w szczególności przez uchylenie uchwały rady zakładowej (lub niższej instancji związkowej) z sugestią ponownego rozpatrzenia tej kwestii, zmianę uchwały organu niższego co do jej istoty i pozytywne wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę bądź po prostu zawieszenie skutków prawnych uchwały tego organu. Zawieszenie uchwały rady zakładowej może - stosownie do okoliczności konkretnego wypadku - oznaczać po prostu pozbawienie jej określonych przez art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. skutków prawnych, co w konsekwencji musi prowadzić do wniosku, że zawarta w uchwale rady zakładowej odmowa wyrażenia zgody na niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę stała się bezprzedmiotowa. Wreszcie zawieszenie skuteczności uchwały rady zakładowej może oznaczać tyle co jej uchylenie, jeżeli zamiar uznania tej uchwały za niebyłą wynika wyraźnie z samej treści uchwały wyższej instancji związkowej, jej uzasadnienia lub całokształtu okoliczności, w jakich uchwała ta została powzięta. Rzeczywisty zamiar osób, które w imieniu wyższej instancji związkowej powzięły uchwałę o zawieszeniu prawnej skuteczności uchwały rady zakładowej, może być przez sąd orzekający ustalony za pomocą zwykłych środków dowodowych, m.in. przez przesłuchanie ich jako świadków. Nie stanowi przeszkody do takiego przesłuchania treść art. 247 k.p.c., skoro żaden przepis prawa nie zastrzega pisemnej formy dla uchwały wyższej instancji związkowej podejmowanej w trybie art. 8 ust. 4 cyt. dekretu, a ponadto - wobec niemożności ustalenia w inny sposób rzeczywistej treści tej uchwały - można uznać, że szczególne okoliczności sprawy, o których wspomina art. 247 k.p.c., przemawiają za dopuszczeniem dowodu ze świadków.Przepisy prawa ustanowione przez związki zawodowe nie przewidują żadnych szczególnych wymagań co do formy uchwał podejmowanych przez instancje związkowe. W szczególności wymagań takich nie zawiera obecnie obowiązujący Statut Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce, aczkolwiek nie można wykluczyć, że wymaganie zachowania określonej formy podejmowanej uchwały może być zawarte w statucie branżowego związku zawodowego. W świetle przepisów prawa wewnątrzzwiązkowego kwestia ewentualnej nieważności uchwały, powziętej przez wyższą instancję związkową w trybie art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., z uwagi na niezachowanie określonej formy staje się bezprzedmiotowa.Oczywiście, zrozumiała potrzeba udokumentowania treści uchwał podejmowanych przez instancje związkowe sprawia, że powszechnie przyjęła się praktyka rejestrowania treści podejmowanych uchwał w protokole posiedzeń danej instancji związkowej. Na potrzeby praktyki sądowej wystarczającym dowodem tego, że wyższa instancja związkowa rozpatrzyła odwołanie kierownika zakładu pracy od negatywnej uchwały rady zakładowej (lub innego odpowiedniego organu związkowego), będzie pisemna informacja pochodząca od tej instancji związkowej, wskazująca sposób, w jakim odwołanie zostało rozpatrzone i treść powziętej w tym przedmiocie uchwały. Jedynie w wypadku powstania istotnych, uzasadnionych wątpliwości sąd, rozpoznając sprawę, powinien badać, czy przedstawiony mu dokument może być istotnie uznany za uchwałę wyższej instancji związkowej powziętą w trybie art. 8 ust. 4 dekretu z 1956 r., tj. czy uchwała ta została podjęta przez grono osób upoważnionych do wypowiadania się w imieniu tej instancji.