III PZP 58/86

SentencjaSąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone w sentencji uchwały zagadnienia prawne w sprawie, w której poprzednim wyrokiem Sąd Wojewódzki jako sąd rewizyjny uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy o roszczenia powoda - jak stwierdził - z umowy o pracę i o roszczenia pozwanej Spółdzielni o wyrównanie niedoboru, zgłoszone w powództwie wzajemnym. Tym samym Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie przesądził o dopuszczalności powództwa wzajemnego zakładu pracy w postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika o roszczenie z zakresu prawa pracy. Zgodnie z art. 389 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia sądu rewizyjnego wiąże sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd rewizyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy, co stwierdził również Sąd pytający w uzasadnieniu przedstawionych zagadnień. Dopuszczalność powództwa wzajemnego w sprawach ze stosunku pracy w obowiązującym stanie prawnym może budzić poważne wątpliwości, jednakże Sąd Najwyższy w trybie art. 391 k.p.c. rozstrzyga zagadnienie prawne pozostające w związku z rozpoznawaną sprawą i gdy udzielona odpowiedź jest niezbędna dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Z mocy art. 391 § 2 k.p.c. uchwała Sądu Najwyższego wiąże tylko w danej sprawie. Z tej przyczyny brak było podstaw prawnych do udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie, wobec wiążącego w tej sprawie przesądzenia o dopuszczalności powództwa wzajemnego przez Sąd Wojewódzki w wyroku uchylającym pierwszy wyrok Sądu Rejonowego. Odpowiedź Sądu Najwyższego byłaby bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Dlatego w tym przedmiocie Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneW sprawie istotny był natomiast problem w jakim składzie ma rozpoznać Sąd Wojewódzki rewizję, kwestionującą wyrok Sądu Rejonowego w częściach orzekających zarówno o powództwie głównym, jak i o powództwie wzajemnym.Na podstawie art. 4773 § 2 k.p.c. sąd rewizyjny rozpoznaje sprawy z powództwa pracownika o roszczenia z zakresu prawa pracy w składzie jednego sędziego, jako przewodniczącego i dwóch ławników. Natomiast sprawy o roszczenia zakładu pracy przeciwko pracownikowi z zakresu prawa pracy rozpoznaje sąd rewizyjny w składzie trzech sędziów (art. 47 § 4kpc). W sprawach tych nie stosuje się art. 4773 k.p.c. stosownie do treści art. 4777 k.p.c. W sytuacji, gdy w jednej sprawie sąd rewizyjny rozpoznaje rewizję dotyczącą zarówno orzeczenia o powództwie pracownika, jak i o powództwie wzajemnym zakładu pracy, powstaje kolizja przepisów regulujących skład sądu, co może stanowić argument przemawiający za niedopuszczalnością powództwa wzajemnego w tych sprawach. Mając jednakże na względzie sytuację zaistniałą w sprawie, należało rozważyć w jakim składzie powinien rozpoznać ją sąd w postępowaniu rewizyjnym.Wyłączenie w art. 4777 k.p.c. stosowania w sprawach o roszczenia zakładu pracy przeciwko pracownikowi art. 4773 § 2 k.p.c., wskazuje wyraźnie na wolę ustawodawcy, by sprawy te były rozpoznawane przez skład trzech sędziów zawodowych. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera przepisu uprawniającego w jakiejkolwiek sytuacji do zastąpienia składu zawodowego sądu składem ławniczym. Inaczej przedstawia się sytuacja odwrotna.Na podstawie art. 47 § 3 k.p.c. w postępowaniu pierwszoinstancyjnym prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych ze względu na szczególną zawiłość sprawy, chociażby sprawa według ustawy podlegała rozpoznaniu w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Zgodnie z art. 4773 § 2 k.p.c. przepis ten może być odpowiednio zastosowany również w postępowaniu rewizyjnym w sprawie o roszczenia pracownika z zakresu prawa pracy. Oznacza to, że w takiej sprawie prezes sądu, jeżeli uważa za wskazane ze względu na szczególną zawiłość, może zarządzić jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów zawodowych. Rozważane unormowanie jednocześnie pozwala na stwierdzenie, iż ustawodawca ustalając zasadę rozpoznawania spraw o roszczenia pracownika z zakresu prawa pracy w składzie sędziego i dwóch ławników dopuszcza wyjątkowo możliwość rozpoznania takiej sprawy przez sąd rewizyjny w składzie trzech sędziów zawodowych.Dlatego Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy sąd rewizyjny orzeka w jednej sprawie zarówno o roszczeniach pracownika i wzajemnych roszczeniach zakładu pracy z zakresu prawa pracy powinien to uczynić w składzie trzech sędziów zawodowych. Jest to bowiem rozwiązanie - w ocenie Sądu Najwyższego - najbardziej poprawne. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do stwierdzenia usprawiedliwiającego rozpoznania takiej sprawy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Nie do przyjęcia jest też stanowisko o dopuszczalności rozpoznania jednej sprawy w postępowaniu rewizyjnym w części dotyczącej roszczeń pracownika w "składzie ławniczym", natomiast o roszczenia zakładu pracy w składzie trzech sędziów zawodowych.