III PZP 7/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leszka D. i Sylwestra S. przeciwko Przedsiębiorstwu Turystycznemu (...) w U. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 5 lutego 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sprawa z powództwa pracowników przeciwko jednostce gospodarczej będącej ich zakładem pracy o wynagrodzenie z tytułu pracy w ramach zakładowego zespołu gospodarczego jest sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Sprawa z powództwa członków zakładowego zespołu gospodarczego przeciwko jednostce gospodarczej o wynagrodzenie za pracę wykonaną w zespole nie jest sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c. także wówczas, gdy członkami zespołu są pracownicy tej jednostki.Uzasadnienie faktycznePowodowie - pracownicy pozwanego Przedsiębiorstwa - żądali zasądzenia wynagrodzenia za roboty wykonane na rzecz pozwanego w ramach zakładowego zespołu gospodarczego.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy przy rozpoznawaniu rewizji powodów od wyroku Sądu Rejonowego miał wątpliwość, którą wyraził w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zakładowe zespoły gospodarcze mogą być organizowane w przedsiębiorstwach i innych jednostkach oraz organizacjach wymienionych w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1985 r. w sprawie zakładowych zespołów gospodarczych (Dz. U. Nr 48, poz. 248). Podmioty organizujące zakładowe zespoły gospodarcze nazwane zostały w rozporządzeniu "jednostkami gospodarczymi". Praca w zakładowym zespole gospodarczym wykonywana jest na podstawie umowy zawartej pomiędzy jednostką gospodarczą i kierownikiem wybranym przez członków zespołu upoważnionym przez nich do reprezentowania zespołu oraz zawierania umów w jego imieniu (§ 2 ust. 3 rozp.). W skład zespołu mogą wejść pracownicy jednostki gospodarczej, emeryci, renciści, kobiety korzystające z urlopów wychowawczych, a także członkowie ich rodzin i pracownicy innych jednostek (§ 2 ust. 1 rozp.). Do umowy zawartej między jednostką gospodarczą a kierownikiem zespołu, nazwanej "umową zespołu", stosuje się przepisy kodeksu cywilnego (§ 3 ust. 2 rozp.).To skrótowe przedstawienie stanu prawnego pozwala na stwierdzenie, że umowa zespołu, nie jest umową prawa pracy, lecz umową szczególną, do której stosuje się przepisy prawa cywilnego. Uwzględniając przedmiot umowy, określony w § 1 ust. 2 rozp., należałoby uznać, iż w swej treści może ona odpowiadać najbardziej treści umowy o dzieło (art. 627 k.c.) albo umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.).Dlatego właśnie Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego pytania przyjmuje, że roszczeń z tej umowy nie można potraktować jako roszczeń ze stosunku pracy ani też roszczeń z innego stosunku prawnego, do którego z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy. Zawarcie bowiem umowy zespołu nie powoduje nawiązania przez strony stosunku pracy. W rozporządzeniu natomiast wyraźnie stwierdza się, że do umowy zespołu stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, a nie przepisy prawa pracy. Nie ma więc żadnych podstaw prawnych do uznania, że sprawa o wynagrodzenie z umowy zespołu jest sprawą z zakresu prawa pracy na podstawie art. 476 § 1 pkt 1 część pierwsza zdania i pkt 2 k.p.c. Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego sprowadza się do kwestii, czy taka sprawa nie jest związana ze stosunkiem pracy (art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. druga część zdania). Dla uznania jednak, że roszczenie z umowy cywilnoprawnej pozostaje w związku ze stosunkiem pracy, konieczną przesłanką jest istnienie stosunku pracy pomiędzy podmiotami tej umowy niezależnie od przedmiotowego powiązania jej warunków z treścią stosunków pracy. Tymczasem z § 2 ust. 1 rozporządzenia wynika, że umowa zespołu może być zawarta nie tylko między jednostką gospodarczą i jej pracownikami, w skład zespołu bowiem mogą wchodzić także osoby nie zatrudnione w tej jednostce, i to nawet wyłącznie. W świetle tego przepisu udział pracownika tej jednostki gospodarczej w składzie członków zespołu - wbrew sugestiom Sądu Wojewódzkiego - nie jest konieczny. Wniosek taki wypływa z równorzędnego potraktowania wymienionych w tym przepisie osób fizycznych jako kontrahentów umowy zespołu. Dopuszczalność członkostwa w zespole osób nie będących pracownikami jednostki gospodarczej nie została uzależniona od uczestnictwa w tym zespole co najmniej jednego pracownika tej jednostki.Tym samym istnieje podstawa do stwierdzenia, że Rada Ministrów nie uznała za istotny i konieczny warunek istnienia stosunku pracy między jednostką gospodarczą i przynajmniej jednym członkiem zespołu. To zaś oznacza, że istnienie stosunku pracy nie jest istotną przesłanką dopuszczalności zawarcia umowy zespołu, a zatem trudno przyjąć, iż stosunek prawny wynikający z zawarcia umowy zespołu pozostaje w związku ze stosunkiem pracy. W takiej zaś sytuacji na ocenę prawną charakteru roszczeń z umowy zespołu nie ma wpływu fakt, że członkami konkretnego zespołu gospodarczego są pracownicy jednostki gospodarczej. Z prawnego punktu widzenia okoliczność ta nie ma znaczenia. Także ze względów celowościowych nieuzasadnione byłoby różne traktowanie sprawy o roszczenia z umowy zespołu, w zależności od tego, czy członkami zespołu są pracownicy jednostki gospodarczej, czy też inne osoby, nie pozostające z nią w stosunku pracy. Doprowadziłoby to bowiem do takich praktycznych następstw, że sprawy członków zespołu - pracowników jednostki gospodarczej byłyby sprawami z zakresu prawa pracy, ze stosowaniem w tych sprawach preferencji procesowych, przewidzianych w przepisach działu III k.p.c. - postępowanie w sprawie z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, natomiast przepisy te nie miałyby zastosowania, gdyby członkami zespołu były osoby nie będące pracownikami tej jednostki. Ponadto w zależności od składu zespołu orzekałyby różne jednostki organizacyjne sądu, a w postępowaniu rewizyjnym także różne składy sądu. Sytuacja byłaby skomplikowana także wówczas, gdyby członkami zespołu byli pracownicy jednostki gospodarczej i inne osoby.Dostatecznego argumentu za potraktowaniem sprawy o wynagrodzenie z umowy zespołu za sprawę związaną ze stosunkiem pracy nie stanowi też ograniczenie podmiotowe kręgu osób mogących wejść w skład zespołu (§ 2 ust. 1 rozp.) ani to, że jednostka gospodarcza obowiązana jest zapewnić zespołowi materiały do produkcji, sprzedaży czy usług, określić godziny pracy, zabezpieczyć miejsce składania materiałów (§ 3 ust. 1 rozp.), czy też zrównanie uprawnień członków zespołu z uprawnieniami pracowników w razie wypadku przy pracy wykonywanej w zespole (§ 7 ust. 2 rozp.). Podobne rozwiązanie prawne zastosowano także do innych stosunków prawnych, co nie oznacza, że przez to stały się one stosunkami pracy.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, że sprawa o wynagrodzenie za pracę wykonaną w zakładowym zespole gospodarczym nie jest sprawą z zakresu prawa pracy. Treść udzielonej odpowiedzi jest zgodna ze stanowiskiem prokuratora Prokuratury Generalnej, przedstawionym w tej sprawie.