III SPP 206/14

Sygn. akt III SPP 206/14 POSTANOWIENIE Dnia 24 września 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Staryk SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca) w sprawie ze skargi M. J. na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w sprawie … 56/13, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2014 r., odrzuca skargę. UZASADNIENIE Skarżący M. J. wniósł o stwierdzenie zaistnienia nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu w sprawie … 56/13, prowadzonej przez Sąd Apelacyjny oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 8 000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). W uzasadnieniu skargi wskazano, że w sprawie … 56/13 Sąd Apelacyjny wydał w dniu 5 grudnia 2013 r. postanowienie w przedmiocie wyłączenia od rozpoznawania sprawy … 890/12 sędziów Sądu Okręgowego w K., częściowo oddalając wniosek powoda w tym zakresie. Kolejnym postanowieniem z dnia 7 2 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wywiedzenia zażalenia na postanowienie z dnia 5 grudnia 2013 r., a wniosek powoda o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7 stycznia 2014 r. został oddalony przez Sąd postanowieniem z 18 lutego 2014 r. Wniosek powoda o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 18 lutego 2014 r. został zaś pozostawiony w aktach sprawy bez nadania mu dalszego biegu. Zdaniem skarżącego, postanowienia Sadu Apelacyjnego z dnia 7 stycznia 2014 r. i z dnia 18 lutego 2014 r. jako podlegające zaskarżeniu winny zostać zaopatrzone w uzasadnienie. Nieuzasadniona zwłoka Sądu Apelacyjnego w tym zakresie „blokuje możliwość rozpoznania powództwa o kwotę ponad 100.000 zł”. Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o odrzucenie skargi, a na wypadek uznania, że nadaje się ona do merytorycznego rozpoznania – o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze (art. 1 ust. 1). Stosownie do art. 2 tej ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych 3 w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (ust. 2). Podkreślenia wymaga też fakt, że unormowania ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowią realizację przepisu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę w dniu 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r. (Dz. U. Nr 85, poz. 427), przyznającego każdemu prawo do rzetelnego i publicznego rozpoznania jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytaczanej przeciwko niemu sprawie karnej, a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ugruntował się przy tym pogląd, iż przepis art. 6 Konwencji ma zastosowanie tylko wtedy, gdy rezultat postępowania ma bezpośrednio rozstrzygające (directly decisive) znaczenie dla praw i obowiązków skarżącego o charakterze cywilnym (zob. m.in. wyrok ETPCz z dnia 16 lipca 1971 r. w sprawie Ringeisen przeciwko Austrii). Postępowanie musi być bezpośrednio rozstrzygające, co oznacza, że nie jest wystarczający luźny (tenuous connection) związek lub odległe i przypadkowe (remote consequences) skutki (zob. wyrok ETPCz z dnia 23 czerwca 1981 r. w sprawie Le Compte, Van Leuwen i De Meyere przeciwko Belgii). Wymaganie to jest spełnione, gdy orzekanie o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnoprawnym jest pierwotnym i zasadniczym celem postępowania. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki dochodzi się więc prawa strony do osądzenia sprawy. Przepisy tej ustawy są środkiem egzekwowania konstytucyjnego prawa każdego do rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej 4 zwłoki, prawa do osądzenia tej sprawy, którą wniesie przed sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). „Sprawą” w postępowaniu sądowym jest oskarżenie w sprawie karnej, pozew w postępowaniu cywilnym procesowym, wniosek w postępowaniu nieprocesowym itd., w którym ma zapaść orzeczenie o prawach osoby wszczynającej postępowanie. Nie jest taką „sprawą” postępowanie incydentalne, jak w niniejszej sprawie o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w K., prowadzone przez Sąd Apelacyjny na podstawie art. 52 § 1 k.p.c., jest to bowiem postępowanie spoza głównego nurtu postępowania w sprawie … 890/12 odpowiadającego przytoczonemu pojęciu „sprawy”. Sprawność czynności w tych incydentalnych postępowaniach należy przede wszystkim do sądu jako organu procesowego, a ewentualnie do nadzoru administracyjnego prezesa nad czynnościami podległych pracowników, zaś w razie szkody majątkowej - do orzekania w trybie procesu cywilnego przeciwko Skarbowi Państwa. Nie nadaje się ona do rozpoznawania na podstawie przepisów ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w trybie szczególnym, ten bowiem jest przeznaczony jedynie do orzekania w zakresie oznaczonym tą ustawą (art. 1 ust. 1 i 2). Niezależnie od tego zauważyć należy, że skarżący zarzuca, ogólnie rzecz ujmując, że nietrafne są rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego oddalające i pozostawiające bez biegu jego wnioski o sporządzenie uzasadnień postanowień z dnia 7 stycznia 2014 r. i z dnia 18 lutego 2014 r. Innymi słowy, z przedstawionej argumentacji wynika, że orzeczenia Sądu Apelacyjnego, procesowo wadliwe, stanowią przejaw przewlekłości postępowania. Zatem skarga zasadniczo opiera się na merytorycznym kwestionowaniu rozstrzygnięć tego Sądu, a także wykazywaniu ich wad formalnych (naruszeń przepisów postępowania). Skarżący żąda zatem merytorycznej i formalnej oceny prawidłowości rozstrzygnięć Sądu Apelacyjnego w przedmiocie jego wniosków o sporządzenie uzasadnień postanowień z dnia 7 stycznia 2014 r. i z dnia 18 lutego 2014 r. Tymczasem badaniu w trybie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie podlegają rozstrzygnięcia, które w sprawie zapadają, ale wyłącznie przyczyny nieuzasadnionej zwłoki w rozstrzyganiu o istocie sprawy, o 5 ile ona występuje. Tym samym niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu. W konsekwencji Sąd Najwyższy nie bada w tym postępowaniu, czy oddalenie bądź pozostawienie bez dalszego biegu wniosków o sporządzenie uzasadnień orzeczeń ma oparcie w przepisach prawa. Skarga niespełniająca warunków określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. podlega odrzuceniu wobec jej niedopuszczalności (art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. oraz w związku z art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 powołanej ustawy). Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na wymienionych wcześniej przepisach, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.