III SPP 30/17

Sygn. akt III SPP 30/17 POSTANOWIENIE Dnia 12 lipca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jolanta Frańczak SSN Andrzej Wróbel w sprawie ze skargi L. G. na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w [...] w sprawie I ACa …/15, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2017 r., 1. odrzuca skargę, 2. oddala wniosek adwokata M. D. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu L. G. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE L. G. (skarżący) wniósł 7 kwietnia 2017 r. skargę na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez Sąd Apelacyjny w [...] w sprawie o sygnaturze I ACa …/15. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania, przyznanie kwoty 20.000,00 zł tytułem odszkodowania za stwierdzoną przewlekłość oraz o przyznanie na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wraz z podatkiem od towarów i usług, które nie zostały uiszczone w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że 13 marca 2015 r. 2 Sąd Okręgowy w [...] umorzył postępowanie w zakresie ustalenia, że własność samochodu ciężarowego Iveco Daily przeszła na L. G. i P. Z., a do skutecznego wypowiedzenia umowy leasingu operacyjnego nr 21749/06 z 26 stycznia 2006 r. nie doszło, jak również umorzył postępowanie w zakresie żądania zobowiązania F. Leasing S.A. do wydania L. G. i P. Z. dokumentów ww. pojazdu, niezbędnych do zarejestrowania go na prowadzoną przez nich firmę. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo. L. G. i P. Z. wnieśli apelację od ww. wyroku, którą Sąd Apelacyjny w [...] oddalił wyrokiem z 14 marca 2016 r. 24 sierpnia skarżący złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skarg kasacyjnej. W związku z tym skarżący złożył 2 listopada 2016 r. ponowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, celem złożenia skargi kasacyjnej. Wniosek ten został rozpoznany przez Sąd Apelacyjny w [...] 13 grudnia 2016 r., a zatem już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego sprawa o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest sprawą na tyle skomplikowaną, by do jej rozpoznania był potrzebny ponad miesiąc czasu. Wniosek skarżącego został bowiem oparty na tych samych podstawach, co wniosek wcześniejszy, a Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie o jego odrzuceniu, na wcześniej złożonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro więc Sąd Apelacyjny posiadał wiedzę o upływającym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, powinien był rozpoznać wniosek skarżącego bezzwłocznie. W odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania wniesioną przez skarżącego Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] stwierdził, iż powyższa skarga została wniesiona po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie I ACa …/15 wyrokiem z 14 marca 2016 r., którym Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów, nie obciążając ich kosztami postępowania. W dacie złożenia skargi na przewlekłość postępowania nie toczyło się już postępowanie w sprawie I ACa …/15. Prezes Sądu Apelacyjnego nie podzielił także stanowiska skarżącego, że zgłoszenie przez niego powtórnego wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z 3 urzędu w skutek opieszałości Sądu zostało rozpoznane już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący nie zauważył bowiem regulacji z art. 124 § 3 k.p.c., która jednoznacznie stanowi, że w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten nie znalazł zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż powtórny wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został odrzucony postanowieniem z 13 grudnia 2016 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1259, dalej jako ustawa), strona może wnieść skargę na naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Pod używanym przez ten przepis sformułowaniem „rozstrzygnięcie sprawy” rozumie się prawomocne jej zakończenie, nie tylko z uwagi na przedmiot ustawy, ale także biorąc pod uwagę okoliczności podlegające ocenie z punktu widzenia naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 2015 r., III SPP 24/15, LEX nr 2051082). Okolicznościami tymi są, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty. Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przedmiotem postępowania wywołanego skargą na przewlekłość jest badanie podniesionego 4 przez składającego skargę zarzutu, iż doszło do naruszenia przysługującego mu prawa do sądu przez przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Z takim stanowiskiem koresponduje treść art. 5 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym skargę wnosi się w toku postępowania w sprawie. Wniesienie skargi powinno zatem nastąpić w toku postępowania, po zaistnieniu stanu, który w ocenie skarżącego uzasadnia podniesione w niej zarzuty, nie później jednak niż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Postępowanie w sprawie trwa bowiem (jest w toku) dopóty, dopóki nie dojdzie do wydania w sprawie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 292). Cel ustawy o skardze na przewlekłość nie może zostać zrealizowany w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone. Dlatego czynności podejmowane po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie nie mogą być objęte zakresem skargi na przewlekłość postępowania (postanowienia Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2015 r., III SPP 234/14, LEX nr 1652401; z 15 grudnia 2015 r.; III SPP 28/15, LEX nr 1957324; z 27 października 2015 r., III SPP 24/15, LEX nr 2051082; z 24 września 2014 r., III SPP 205/14, OSNP 2016 nr 7, poz. 96; z 12 sierpnia 2014 r., III SPP 159/14, LEX nr 1495945; z 12 czerwca 2012 r., III SPP 21/12, LEX nr 1274992; z 5 sierpnia 2011 r., III SPP 18/11, LEX nr 1101333; z 16 marca 2009 r., III SPP 3/09, OSNP 2010 nr 17-18, poz. 225). Uzyskanie przez orzeczenie rozstrzygające istotę sprawy przymiotu prawomocności oznacza zakończenie sprawy poddanej pod osąd (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22). Sprawa od wyroku zapadłego, w której strona może wnieść skargę kasacyjną, jest już więc prawomocnie zakończona, a Sąd Najwyższy nie rozstrzyga jej jako kolejna (trzecia) instancja, lecz tylko kontroluje jej legalność w określonym zakresie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 122). Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zapewniający każdemu prawo dostępu do sądu, gwarancji tej nie łączy z postępowaniem kasacyjnym, „prawo do kasacji” nie ma bowiem charakteru prawa wynikającego z 5 uregulowań Konstytucji RP, na co wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny (por. np. wyrok z dnia 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU 2000 nr 5, poz. 143 oraz wyrok z dnia 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK-A ZU 2004 nr 9, poz. 89). Nie budzi wątpliwości, że czynność, w dokonaniu której skarżący zarzuca zwłokę Sądowi Apelacyjnemu (rozpoznanie kolejnego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy poprzednio ustanowiony pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) jest czynnością podejmowaną po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie, a skarga na opóźnienia w rozpoznaniu takiego wniosku jest wnoszona po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy co do jej istoty. Ponieważ skarga na przewlekłość postępowania może być wniesiona jedynie w toku postępowania (a więc do czasu zakończenia postępowania co do istoty sprawy), to późniejsze jej wniesienie jest niedopuszczalne, co prowadzi do odrzucenia tego środka prawnego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu zażaleniowym obowiązujących w postępowaniu, którego skarga dotyczy (art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. – por. postanowienia Sądu Najwyższego z 27 października 2015 r., III SPP 24/15, LEX nr 2051082; z 4 kwietnia 2017 r., III SPP 12/17, LEX nr 2281241). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Wniosek pełnomocnika o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej w niniejszym postępowaniu został oddalony. Wniesienie skargi niedopuszczalnej z mocy ustawy nie może zostać uznane za udzielenie pomocy prawnej i nie uzasadnia przyznania od Skarbu Państwa wynagrodzenia ustanowionemu przez sąd pełnomocnikowi (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 20 września 2007 r., II CZ 69/07, OSCN 2008 nr 3, poz. 41; z dnia 18 grudnia 2007 r., III CSK 336/07, niepublikowane; z dnia 11 maja 2011 r., II CSK 699/10, OSCN-ZD 2011 nr C, poz. 72). kc 6