III USK 110/21

Sygn. akt III USK 110/21 POSTANOWIENIE Dnia 6 maja 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania Z. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. o ustalenie właściwego ustawodawstwa w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 maja 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]. z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z 29 stycznia 2020 r., III AUa (…) Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację Z. F. (wnioskodawca) wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w L. z 27 marca 2019 r., VIII U (…), oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (organ rentowy) z 14 marca 2018 r., stwierdzającej, że wnioskodawca podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych w okresie od 24 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2016 r. W sprawie ustalono, że wnioskodawca 5 września 2013 r. złożył wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego w spornym okresie z uwagi na prowadzenie 2 działalności gospodarczej na terytorium Polski oraz jednoczesne wykonywanie pracy najemnej na terenie Słowacji, gdyż 1 czerwca 2012 r. wnioskodawca zawarł umowę o pracę ze słowacką firmą M. Na jej podstawie został zatrudniony w charakterze doradcy reklamowego i marketingowego w wymierzę 4 godzin miesięcznie za wynagrodzeniem w wysokości 25 Euro. Praca miała być świadczona na terenie Słowacji. W dniu 14 września 2012 r. słowacka instytucja ubezpieczeniowa wystawiła wnioskodawcy na okres od 1 czerwca 2012 r. do 23 lipca 2013 r. zaświadczenie A1. Pismem z 25 lipca 2013 r. słowacka instytucja ubezpieczeniowa poinformowała organ rentowy, że w wyniku kontroli przeprowadzonej u pracodawcy wnioskodawcy ustalono, że pracodawca ów jest „firmą skrzynkową” i na terenie Republiki Słowackiej nie dochodzi do realnego świadczenia pracy. W tych okolicznościach słowacka instytucja ubezpieczeniowa stwierdziła, że w momencie zakończenia ważności formularza A1 dojdzie także do wygaśnięcia stosunku ubezpieczenia społecznego, jakim objęci byli pracownicy kontrolowanego podmiotu, w tym wnioskodawca. Z uwagi na treść pisma słowackiej instytucji ubezpieczeniowej z 25 lipca 2013 r. organ rentowy pismem z 28 listopada 2013 r. ustalił, że od 24 lipca 2013 r. do wnioskodawcy zastosowanie znajduje polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczeń społecznych. Pismo to zastało doręczone instytucji słowackiej 6 grudnia 2013 r. i nie wniesiono od niego zastrzeżeń, w związku z czym organ rentowy wydał 22 stycznia 2014 r. decyzję o objęciu wnioskodawcy polskim ustawodawstwem w zakresie ubezpieczeń społecznych. W dniu 14 lutego 2018 r. do organu rentowego wpłynął ponowny wniosek o ustalenie dla wnioskodawcy ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych w spornym okresie. Z uwagi na brak nowych dowodów w sprawie, jak i brak informacji od instytucji słowackiej o zmianie stanowiska (decyzją z 22 stycznia 2015 r. słowacka instytucja ubezpieczeniowa nie objęła wnioskodawcy obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy najemnej na Słowacji w spornym okresie, a postępowanie w przedmiocie odwołania wnioskodawcy oraz jego pracodawcy zostało zawieszone) organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję. W tak ustalonym stanie faktycznym Sądy obu instancji uznały odwołanie wnioskodawcy za niezasadne, podkreślając, że wymiar pracy najemnej, jaką 3 wnioskodawca miał świadczyć na terenie Słowacji był marginalny, o czym świadczy stanowisko słowackiej instytucji ubezpieczeniowej. Wydana zaś w stosunku do wnioskodawcy decyzja stanowi efekt uzgodnienia między organem rentowym a słowacka instytucją ubezpieczeniową, gdyż organ rentowy przesłał do słowackiej instytucji pismo, w którym stwierdził, że wnioskodawca zostaje objęty polskim ustawodawstwem w zakresie ubezpieczeń społecznych, a instytucja słowacka nie wniosła w tym przedmiocie żadnych zastrzeżeń. Co więcej 22 stycznia 2015 r. słowacka instytucja ubezpieczeniowa wydała decyzję, w której stwierdziła, że wnioskodawca nie był objęty w spornym okresie słowackim ustawodawstwem w zakresie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że organ rentowy był w pełni uprawniony do ustalenia, że w spornym okresie wnioskodawca podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjna w całości. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a mianowicie art. 13 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 2004 Nr 166 s. 1 – dalej jako rozporządzenie nr 883/2004) w zakresie różnic w ocenie możliwości ustalenia przez organ rentowy jako właściwy ustawodawstwa polskiego w sytuacji, w której wnioskodawca nie został prawomocnie wyłączony z ubezpieczeń społecznych w kraju członkowskim, w którym wykonywał pracę najemną. W ocenie wnioskodawcy w sprawie występuje także istotne zagadnienie prawne – czy dopuszczalne w świetle brzmienia art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 jest orzeczenie przez organ rentowy o ustawodawstwie właściwym w zakresie ubezpieczeń społecznych wnioskodawcy, prowadzącego na terenie Polski działalność gospodarczą, za okresy, w których wykonywał on pracę najemną na terenie innego państwa członkowskiego i w których nie został prawomocnie wyłączony z ubezpieczeń społecznych z tego tytułu przez organ właściwy ze względu na kraj wykonywania pracy najemnej? 4 W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawcy organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ wątpliwości sformułowane przez skarżącego znalazły przekonujące wyjaśnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle podobnych sporów (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2021 r., III USKP 49/21 i powołane tam orzecznictwo). Z orzecznictwa tego wynika, że polska instytucja ubezpieczeniowa nie może bezpośrednio i samodzielnie podważać legalności (ważności) stosunku pracy nawiązanego w innym państwie członkowskim, lecz musi w tym zakresie współpracować przy wykorzystaniu procedury z art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 2009 Nr 284 s. 1, dalej rozporządzenie nr 987/2009) z instytucją właściwą innego państwa członkowskiego celem ustalenia prawidłowego (odpowiadającemu stanowi rzeczywistemu, a nie deklarowanemu przez ubezpieczonego) ustawodawstwa właściwego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 września 2014 r., II UK 587/13, OSNP 2016 nr 1, poz. 13; z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 47). W okolicznościach niniejszej sprawy organ rentowy uwzględnił stanowisko słowackiej instytucji ubezpieczeniowej o niepodleganiu przez wnioskodawcę ustawodawstwu słowackiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych od momentu wygaśnięcia wydanego wnioskodawcy formularza A1 (24 lipca 2013 r.) i tymczasowo ustalił dla wnioskodawcy jako właściwe ustawodawstwo polskie, o czym poinformował słowacką instytucję ubezpieczeniową, a ta nie wniosła sprzeciwu. W tak ustalonym stanie faktycznym organ rentowy był w pełni uprawniony do wydania zaskarżonej decyzji. Decyzja ta odpowiada trybowi działania instytucji właściwych określonemu w przepisach o unijnej koordynacji systemów zabezpieczeniowa społecznego. Prawomocność 5 decyzji organu słowackiego w przedmiocie ustania albo nieistnienia tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym na Słowacji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia o sytuacji prawnej wnioskodawcy. Zasadą jest bowiem podleganie jednemu ustawodawstwu w wyniku zastosowania przepisów o unijnej koordynacji w ramach współpracy przez krajowe instytucje właściwe. Dopiero prawomocne podważenie stanowiska jednej z instytucji uczestniczących w procedurze objętej art. 16 rozporządzenia 883/2004 co do zasadności zastosowania art. 13 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia w postępowaniu sądowym wywiedzionym w państwie członkowskim tej instancji, stanowi podstawę do zmiany treści wspólnego stanowiska organów wypracowanego w trybie art. 16 rozporządzenia 883/2004, a w konsekwencji dopiero podstawę do zmiany decyzji polskiego organu rentowego, objęcia wnioskodawcy ustawodawstwem słowackim z mocą wsteczną i wyłączenia go z takim samym skutkiem z podlegania ustawodawstwu polskiemu oraz rozliczenia składek za sporny okres. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.