III USK 152/24

III USK 152/24 POSTANOWIENIE Dnia 30 września 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania K. J. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 30 września 2024 r., wniosku pełnomocnika odwołującego się o wyłączenie SSN Roberta Stefanickiego od rozpoznania sprawy III USK 152/24 wyłącza sędziego Sądu Najwyższego Roberta Stefanickiego od rozpoznania sprawy III USK 152/24. UZASADNIENIE W sprawie z odwołania K. J. (odwołujący się) od decyzji Dyrektorowi Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA w Warszawie (organ rentowy) o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołującego się (III USK 152/24) został wylosowany sędzia Sądu Najwyższego: Robert Stefanicki. W dniu 10 września 2024 r. pełnomocnik odwołującego się złożył wniosek o wyłączenie sędziego Roberta Stefanickiego na podstawie art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 49 § 1 k.p.c. i art. 52 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. oraz wyznaczenie sędziego/sędziów do rozpoznania niniejszej sprawy z pominięciem sędziów delegowanych oraz sędziów, w których procesie III USK 152/24 2 nominacyjnym uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W piśmie złożono ewentualny wniosek o zbadanie spełniania przez sędziego Roberta Stafanickiego wymogów niezawisłości i bezstronności i wyłączenie go od rozpoznania sprawy z uwagi na niespełnianie tych wymagań. Ponadto pełnomocnik odwołującego się wniósł o rozpoznanie wniosku przez Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w składzie bez osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku Sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., względnie sędziego delegowanego, tj. z uwzględnieniem standardu orzeczniczego wynikającego z zakazu nemo iudex in causa sua. Pełnomocnik odwołującego się podniósł, że zachodzą uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, w tym w związku z uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, która ma moc zasady prawnej oraz wynikające z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Roberta Stefanickiego od rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej jest zasadny. Sąd Najwyższy przyjmuje w tym zakresie stanowisko, przedstawione między innymi w uzasadnieniu postanowienia z 23 maja 2024 r., III USKP 87/23, LEX nr 3718236. Po pierwsze, przypomnieć trzeba, że w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020 nr 4, poz. 34) przesądzono, że udział osoby powołanej na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), prowadzi w każdym przypadku do III USK 152/24 3 nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczności składu tego Sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Uchwała ta zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1093 ze zm.), z chwilą jej podjęcia, uzyskała moc zasady prawnej, co powoduje, że każdy skład orzekający, w tym także skład jednoosobowy, jest nią związany. Zatem nie można przyjąć odmiennej interpretacji przepisu wyłożonego w tej uchwale, dopóki nie nastąpi odstąpienie o zasady prawnej przez odpowiedni skład Sądu Najwyższego. Jednocześnie zauważyć trzeba, że nie ma podstaw do przyjęcia, że skutki wynikające z powołanej uchwały zostały zniwelowane werdyktem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK-A 2020, poz. 61), co wyjaśnił Sąd Najwyższy (zob. szerzej uzasadnienie uchwały z 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, LEX nr 3329817). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza więc, że uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego została unieważniona, bądź nie obowiązuje jako orzeczenie sądu, czyli jako uchwała wykładnicza, interpretująca prawo, czy też została wyeliminowana z porządku prawnego (przestała istnieć) i nie wywiera skutków prawnych. W żadnym zakresie nie zostały bowiem uchylone (zmienione) przepisy ustawowe stanowiące podstawę prawną podejmowania przez Sąd Najwyższy uchwał interpretujących przepisy prawne poza rozstrzyganiem konkretnych spraw sądowych. Przepisy te nie były też przedmiotem kontroli konstytucyjnej. Nietrafny jest więc pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022 r., V KB 10/22 (LEX nr 3431721) o związaniu Sądu Najwyższego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20. Wiążącego charakteru nie mają także wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 14 lipca 2021 r., P 7/20 (OTK-A 2021, poz. 49); z 7 października 2021 r., K 3/21 (OTK-A 2022, poz. 65; Europejski Przegląd Sądowy 2021 nr 11, s. 4, z glosą A. Kustry-Rogatki) oraz z 10 marca 2022 r., K 7/21 (OTK-A 2022, poz. 24). Po drugie, oceniając zasadność wniosku nie można stracić z pola widzenia utrwalonego już orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyroki: z 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga III USK 152/24 4 nr 1469/20). W powołanych orzeczeniach przesądzono, że orzekanie przez osoby powołane do Sądu Najwyższego na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. stanowi naruszenie prawa do sądu i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej Konwencja), sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Z tego względu orzeczenie wydane z udziałem wadliwie powołanego sędziego stanowi naruszenie prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji (por. wyrok Wielkiej Izby ETPCz z 1 grudnia 2020 r., skarga nr 26374/18, Gudmundur Andri Astradsson przeciwko Islandii; wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE: z 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, AK przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa oraz CP i DO przeciwko Sądowi Najwyższemu, EU:C:2019:982; z 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B., C.D., E.F., G.H. i I.J. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2021:153, a w jego wykonaniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 2/18, LEX nr 2687377; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 maja 2021 r., II GOK 3/18, LEX nr 3170844; z 11 października 2021 r., II GOK 20/18, LEX nr 3267075; wyrok Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2021 r., III PSKP 13/21, OSNP 2022 nr 2, poz. 11). W wyroku pilotażowym z 23 listopada 2023 r., skarga nr 50849/21 w sprawie Lecha Wałęsy, ETPCz ponownie zwrócił uwagę na wadliwą procedurę powoływania sędziów na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. i naruszenie w związku z tym prawa do sądu. Po trzecie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest stanowisko, że w sytuacji wystąpienia ryzyka nieprawidłowej obsady sądu należy podjąć wszelkie środki zapobiegające, a jednym z nich jest instytucja wyłączenia sędziego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22, LEX nr 3375645; z 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z 28 lipca 2022 r., V KO 69/22, LEX nr 3375652; z 25 listopada 2021 r., I CSKP 524/21, III USK 152/24 5 LEX nr 3262183). Wypracowanej zasady nie może, z przyczyn już wyżej omówionych, znosić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2022 r., P 10/19 (OTK-A 2022, poz. 14). Naruszenie opisanych wyżej standardów może natomiast doprowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 377/22, OSNK 2022 nr 6, poz. 22 oraz pilotażowy wyrok ETPCz w sprawie L. Wałęsy), a tego typu konsekwencji należy unikać, licząc jednocześnie, że racjonalny ustawodawca konwaliduje w końcu ułomny mechanizm, skoro procedura nominacyjna, wykazująca nadmierny wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej na powoływanie sędziów, jest ze swej strony niezgodna z art. 6 ust. 1 Konwencji, a przepis ten stanowi o prawie do sprawiedliwego i publicznego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 48 § 1 w związku z art. 49 § 1 i art. 379 pkt 4 k.p.c.). [SOP] [ms]