III USK 155/22

Sygn. akt III USK 155/22 POSTANOWIENIE Dnia 27 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania M. S.A. w K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Koszalinie z udziałem A. D. o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i o składki, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 kwietnia 2023 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III AUa 346/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 30 listopada 2021 r., zmienił zaskarżony przez organ rentowy wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 15 czerwca 2021 r. i oddalił odwołanie M. SA w K. od decyzji pozwanego z dnia 20 lutego 2021 r., zmienionych decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r., mocą której stwierdzono, że J. B., K. M., S. R., H. P. i A. D. podlegają u płatnika ubezpieczeniu społecznemu w okresach wskazanych w decyzjach. Pozwany ustalił jednocześnie podstawę wymiaru składek. 2 Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik odwołującej się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego, w sprawie nie można ustalić, na jakiej podstawie faktycznej wyrokował Sąd odwoławczy, co już samo w sobie uzasadnia naruszenie art. 3271 § 1 w związku z art. 391 § 1 i 387 § 21 k.p.c. Nadto za oczywistym naruszeniem prawa przemawia błędna wykładnia art. 627 k.c. w związku z art. 65 § 2 k.c. i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej. Sąd Apelacyjny dokonał w sposób nieuprawniony wykładni umów, a postawiony płatnikowi składek zarzut przekroczenia granic swobody umów, chociaż kwalifikacja materialnoprawna umów nie została zanegowana przez pozwanego. W jego ocenie, zawarte z ubezpieczonymi umowy były klasycznym przykładem umów o dzieło, bowiem precyzyjne określały rezultat (sporządzenie w konkretnej sprawie szkodowej profesjonalnego kosztorysu według wyspecjalizowanych kryteriów, ustalanych odrębnie przez poszczególne towarzystwa ubezpieczeń). A. D. miał uprawnienia do sporządzania kosztorysów, które zresztą przygotowywał w oparciu o własne umiejętności i doświadczenie zawodowe, za pomocą programu komputerowego. Z tego względu skarżący podniósł, że widoczne na pierwszy rzut oka sprzeczności uzasadniają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na podstawę opisaną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Skarżący powinien wykazać 3 kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Analiza zaskarżonego orzeczenia nie pozwala na akceptację stanowiska wyrażonego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim poruszony wątek procesowy jest błędny. Z tego, jak Sąd drugiej instancji sporządził uzasadnienie, nie wynika kwalifikowany zarzut oczywistego naruszenia prawa. Przepisy proceduralne takie, jak art. 3271 k.p.c., art. 387 § 21 k.p.c., określają jedynie ogólne wymogi, którym musi odpowiadać uzasadnienie wyroku. Są to oczywiście istotne normatywne wskazania, które jednak nie mogą zmienić tego, że to sąd, a nie prawodawca, ma ostatecznie decydujący wpływ na treść uzasadnienia w danej sprawie (zob. S. Lewandowski: Retoryczny wymiar uzasadnienia orzeczenia sądowego, Przegląd Sądowy 2022 nr 7, s. 17). Zatem konkretny spór determinuje technikę sporządzenia pisemnych motywów oraz rodzaj orzeczenia sądu drugiej instancji, nie zaś wytyczne płynące z odgórnie ustalonego wzorca. Po wtóre, orzeczenie nie może być uznane za wadliwe (wydane z oczywistym naruszeniem prawa materialnego) tylko dlatego, że skarżący widzi inny wzorzec postępowania w odniesieniu do umów prawa cywilnego, jakie zostały zawarte przez Spółkę z ubezpieczonymi. Tego rodzaju charakter sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wymaga – i to w sprawie zostało zrealizowane – oceny zgromadzonego materiału dowodowego, to jest czy ujawnione kontrakty zasługują na zakwalifikowanie ich do grona umów poza obowiązek ubezpieczenia społecznego. Prawidłowa ocena wymaga przyjęcia określonego wzorca interpretacyjnego. Jeżeli więc użyte instrumentarium prawne jest atypowe, porusza się do skrajnych ciągach logicznych, to dopiero wówczas w grę wchodzi analiza z 4 art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Tymczasem z wyroku Sądu Apelacyjnego klarownie wynika, z jakich powodów nie uznał stanowiska odwołującego się za słuszne, co więcej wyjaśnienie tego stanu rzeczy nastąpiło za pomocą typowych narzędzi interpretacyjnych, zgodnych ze stanowiskiem judykatury odnośnie do cech umów o dzieło i umów o świadczenie usług. Zatem w katalogu dopuszczalnych rozstrzygnięć mieści się werdykt, jaki wydał Sąd drugiej instancji, ważąc przedmiot tych umów, sposób ich wykonania oraz rolę i znaczenie woli stron stosunku prawnego. Krótko mówiąc, skoro obowiązek ubezpieczenia powstaje z mocy prawa, to wolą stron nie można go skutecznie wykluczyć. Tym samym nie można mówić, że są widoczne „na pierwszy rzut oka” elementarne uchybienia w sposobie wyrokowania. Kierunek rozstrzygnięcia wpisuje się w dominujący nurt orzeczniczy, bowiem przy umowie zlecenia nacisk położono nie na „oznaczenie” efektu, ale na „określenie” kategorii czynności prawnej (usługi) podlegającej wykonaniu. Ważne jest jednak, że między „oznaczeniem” a rezultatem pracy istnieje ścisły wektor zależności. Nie można zrealizować dzieła, jeśli nie zostało ono umownie wytyczone. W przeciwnym razie, niemożliwe będzie poddanie „dzieła” sprawdzianowi w zakresie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16, LEX nr 2188651). Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że umowa o dzieło i umowa zlecenia należą do umów o świadczenie usług, aczkolwiek ich zakresy nie są tożsame. Niewątpliwie każda umowa o dzieło należy do kategorii umów rezultatu, jednak nie każda umowa rezultatu może być podporządkowana przepisom umowy o dzieło. W judykaturze zgodnie uznaje się, iż tego rodzaju umowa jest konsensualna, wzajemna, w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do osiągnięcia w przyszłości indywidualnie oznaczonego, samoistnego, obiektywnie możliwego a subiektywnie pewnego rezultatu pracy ludzkiej, o charakterze materialnym lub niematerialnym. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Stosunek prawny wynikający z umowy o dzieło nie ma charakteru zobowiązania trwałego (ciągłego). Ocena materialnoprawnych skutków zaskarżonego orzeczenia zamyka się w ustaleniach faktycznych, bo te pozwalają na ocenę zastosowanego prawa materialnego. 5 Sumując skarżący nie wykazał przesłanki opisanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zwłaszcza, że zarzucana błędna wykładnia (niewłaściwe zastosowanie) postrzegane jest subiektywnie, co jednocześnie wyklucza wykazania obiektywnie istniejących wad, które to pe saldo miały doprowadzić do wydania wyroku oczywiście naruszającego prawo. Stąd orzeczono na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 98 § 1 w związku z art. 39820 k.p.c.