III USK 421/21

Sygn. akt III USK 421/21 POSTANOWIENIE Dnia 12 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania Huta […] S.A. w S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z udziałem T. B. o składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12 maja 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt III AUa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od skarżącego na rzecz organu rentowego kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w […], wyrokiem z dnia 8 grudnia 2020 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 9 czerwca 2020 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie Huty […] S.A. w S. (dalej Huta) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. z dnia 7 lutego 2019 r., określającej postawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne dla T. B. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Hucie, w miesiącu maju w kolejnych latach 2015 - 2017, wskazując jednocześnie wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne. 2 W sprawie ustalono, że w Hucie obowiązuje Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy z dnia 4 kwietnia 2004 r. T. B. w okresie zatrudnienia pobierał przysługujące mu dodatkowe wynagrodzenie roczne z tytułu „Karty Hutnika”, w tym również w latach 2015-2018. Pracodawca nie włączył jednak powyższego świadczenia do podstawy wymiaru, od której odprowadzał do organu rentowego składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył oceny charakteru corocznego specjalnego dodatkowego wynagrodzenia z tytułu „Karty Hutnika”, wypłacanego lub pozostawionego do dyspozycji pracowniom płatnika, a to w kontekście zasadności uwzględnienia go w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ustalanej dla pracowników płatnika. Sąd Apelacyjny, odnosząc się do zapadłego przed Sądem Okręgowym w T., prawomocnego wyroku z dnia 1 czerwca 2001 r. (III U […]), zmieniającego decyzję organu rentowego z dnia 27 czerwca 2000 r., stwierdzającego, że dodatkowe specjalne wynagrodzenie roczne z tytułu „Karty Hutnika” za wieloletnią i nienaganną pracę, wypłacone lub postawione do dyspozycji pracownikom Huty nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, stwierdził, że o „związaniu” tym orzeczeniem w rozumieniu o jakim mowa w art. 365 k.p.c. w niniejszej sprawie nie może być mowy. Sąd Apelacyjny wskazał, że poddana wówczas kontroli decyzja organu rentowego z 27 czerwca 2000 r. wydana została w odmiennej rzeczywistości prawnej, w której, co zasadnicze, ustawodawca nie przewidywał możliwości wydawania przez organ rentowy wiążącej interpretacji prawnej, na wzór tej aktualnie obowiązującej, unormowanej w art. 83d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021., poz. 423, dalej ustawa systemowa), zawierającej uściślenie uprzednio obowiązującej regulacji art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2168), zastąpionej aktualnie przez art. 34 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 162). Dalej Sąd odwoławczy wskazał, że poddana kontroli w aktualnym postępowaniu decyzja z dnia 7 lutego 2019 r., w zakresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, w tym ustalająca wysokości 3 składki na to ostanie dla ubezpieczonego T. B. w cyklu miesięcznym w latach 2015–2017, nie stanowi w żadnym zakresie pochodnej uprzedniej decyzji pozwanego z 27 czerwca 2000 r. Co prawda dotyczy tego samego płatnika składek i tego samego zagadnienia prawnego, a mianowicie uwzględnienia w podstawie wymiaru składek ubezpieczeniowych i zdrowotnej dodatkowego specjalnego rocznego wynagrodzenia wypacanego pracownikom odwołującego się płatnika, niemniej jednak w sposób indywidualny rozstrzyga ona kwestie podstawy wymiaru składek dla wskazanego pracownika w oznaczonym w decyzji „zamkniętym” okresie. Przy tym decyzja ta wydana została w odmiennym stanie prawnym bowiem w okresie obowiązywania „nowego” Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia 4 kwietnia 2004 r., a więc zawartego już po wydaniu przez Sąd Okręgowy w T. orzeczenia w sprawie III U […]. Dalej Sąd przyjął, że przedmiotowe dodatkowe wynagrodzenie jest przyznawane na podstawie Układu Zbiorowego Pracy, czyli spełnia przesłankę z § 2 ust. 1 pkt 27 in principio rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1949), jednakże nie jest świadczeniem przyznawanym z tytułu „uroczystego dnia”, a jedynie świadczeniem wypłacanym w okresie obchodów „Dnia Hutnika”. Nie ma ono zatem charakteru tradycyjnego „barbórkowego” do którego odwołuje treść rozporządzenia (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2011 r., I UK 155/11). Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującego się, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części, to jest w zakresie punktu I wyroku - w którym Sąd Apelacyjny w […] zmienił wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 9 czerwca 2020 r., sygn. akt III U […] w ten sposób, że oddalił odwołanie. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności rozstrzygnięcia (-) czy przewidziana u odwołującego się instytucja specjalnego wynagrodzenia rocznego z tytułu Karty Hutnika, wynikająca z przepisów prawa pracy, regulujących zasady wypłaty pracownikom Huty tego wynagrodzenia, ma charakter nagrody pieniężnej (jako spełniającej kryteria uznaniowości, niemającej charakteru 4 roszczeniowego i która jest związana z pracą, lecz nieuznawana za stały składnik wynagrodzenia), czy nie spełnia kryteriów nagrody pieniężnej, a stanowi świadczenie przyznawane z tytułu uroczystych dni i w konsekwencji objęte jest zwolnieniem przedmiotowym przewidzianym w § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe; (-) czy wydany i funkcjonujący w obrocie prawnym prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt III U […] ma charakter wagę prejudykatu, z konsekwencjami wynikającymi z brzmienia art. 365 § 1 k.p.c. Ponadto w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, to jest § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w odniesieniu do uchwały Rady Ministrów Nr 251/81 z dnia 7 grudnia 1981 r. w sprawie uprawnień pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach produkcyjnych, remontowych i zakładach doświadczalnych objętych postanowieniem Układu Zbiorowego dla Przemysłu Hutniczego, która przyznaje uprawnienia w zakresie przywilejów honorowych, płacowych i socjalnych, zwanej dalej „Kartą Hutnika” oraz zmieniającej ją Uchwały Rady Ministrów Nr 171/88 z dnia 3 października 1988 r. w związku z art. 14 ZUZP z 2004 r., przewidującym w Hucie wypłatę pracownikom specjalnego wynagrodzenia rocznego z tytułu Karty Hutnika, jak również art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy systemowej w zakresie, w jakim konieczne jest rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy poważnych wątpliwości interpretacyjnych czy wyrok wydany przez Sąd Okręgowy w T. z dnia 1 czerwca 2001 r. (akt III U […]), wobec braku wyraźnej podstawy prawnej w ustawie systemowej stanowi orzeczenie statuujące zasady podlegania płatnika ubezpieczeniom społecznym, a w konsekwencji czy ma on charakter prejudykatu. Dodatkowo skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi, pomijając funkcjonujący w obrocie wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 1 czerwca 2001 r. (III U […]). 5 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej - według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozwanej nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Przede wszystkim, jeżeli przedstawione zagadnienie prawnym jest zagadnieniem nowym, nierozwiązanym w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), to nie może budzić rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), co oznacza, że problem w obrębie tego samego zagadnienia nie może wypełniać obu wskazanych podstaw, a tym samym jedna z nich jest a priori błędna. Nadto odwołanie się do oczywistej zasadności skargi z przywołaniem tożsamych argumentów zupełnie rozmywa problem prawny, jakim miałby zająć się Sąd Najwyższy, bo to co oczywiste nie może być jednocześnie ujęte w ramy zagadnienia prawnego albo rozbieżności w orzecznictwie. Odnosząc się do oceny charakteru corocznego specjalnego dodatkowego wynagrodzenia z tytułu „Karty Hutnika”, wypłacanego lub pozostawionego do dyspozycji pracowniom płatnika, należy podkreślić, że ta nie zmieniła się od orzecznictwie Sądu Najwyższego. Również ostatnio Sąd Najwyższy wskazał (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2018 r., II UK 199/17, LEX nr 2510207), że „nagroda pieniężna wypłacana na podstawie układu zbiorowego pracy z okazji uroczystego Dnia Górnika wchodzi do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2011 r., II UK 30/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 246). Podobnie jest w przypadku specjalnego wynagrodzenia rocznego z tytułu „Karty Hutnika”. Przysługujące pracownikom Huty, na podstawie układu zbiorowego pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2011 r., I UK 38/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 245) w formie pieniężnej, którego wysokość oraz termin wypłaty są przedmiotem corocznych ustaleń pracodawcy i związków zawodowych, dodatek nie jest 6 określony w stałej wysokości (tak również wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2012 r., I UK 238/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 36). Zasady przyznawania i wypłaty dodatkowego specjalnego wynagrodzenia rocznego z tytułu Karty Hutnika przewidywały, że wynosiło ono 5% podstawy po przepracowaniu 5 lat i wzrasta o 1% za każdy następny rok pracy, aż do 20% podstawy po przepracowaniu 20 lat pracy. Jego wypłata miała miejsce w maju. Uprawnionymi do jego otrzymania byli pracownicy, którzy przepracowali pełny okres obliczeniowy i posiadali wymagany staż pracy w zakładach hutniczych. Zdaniem Sądu Najwyższego, tego rodzaju świadczenia należało uznać za dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłacane nie z tytułu uroczystego dnia a jedynie w okresie, na który przypada taki dzień (Dzień Hutnika). Tego rodzaju przychody pracowników osiągnięte w ciągu roku stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, skoro nawet nagrody pieniężne przyznawane z tytułu uroczystego dnia taką podstawę stanowią (§ 2 ust. 1 pkt 27 in fine rozporządzenia). Mając na uwadze powyższe, nie można zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę. Przedmiotem postępowania w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych jest co do zasady kontrola decyzji organu rentowego według stanu rzeczy z chwili jej wydania. Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Decyzja w niniejszej sprawie została wydana w okresie obowiązywania „nowego” Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia 4 kwietnia 2004 r., a spór dotyczył oceny charakteru corocznego specjalnego dodatkowego wynagrodzenia z tytułu „Karty Hutnika”. Stąd nie można mówić o związaniu prawomocnym orzeczeniem, do którego nawiązuje skarżący, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Ponadto, związanie sądu prawomocnym wyrokiem wydanym w innej sprawie występuje w nowej sprawie, ale między tymi samymi stronami – ta tożsamość w sprawie nie zachodzi. 7 Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie wykazał potrzeby rozpoznania skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach orzekł z mocy art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. a.s.