III USK 86/23

III USK 86/23 POSTANOWIENIE Dnia 29 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania R. M. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 29 listopada 2023 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt III AUa 20/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. oddala wniosek pełnomocnika odwołującego się o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. (AGM) UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 22 listopada 2022 r., oddalił apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 15 października 2021 r., mocą którego zmieniono zaskarżoną decyzję i ustalono wysokość emerytury policyjnej R. M. od dnia 1 października 2017 r. z uwzględnieniem art. 15c ust. 1, ale bez uwzględnienia art. 15c ust. 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu III USK 86/23 2 Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (pkt I); w pozostałej części oddalił odwołanie (pkt II) i zniósł koszty postępowania między stronami (pkt III). W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie można tracić z pola widzenia, że odwołujący się na rzecz totalitarnego państwa służył 3 lat, 4 miesiące i 37 dni, zaś legitymuje się okresem 16 lat, 10 miesięcy i 16 dni służby w Policji (wraz z okresem zasadniczej służby wojskowej) oraz okresem nieskładkowym przed służbą w wymiarze 3 lat i 9 miesięcy i 4 dni, do których to okresów nie można stosować mechanizmu zerującego. Dlatego też w myśl wzorców konstytucyjnych i przy uwzględnieniu metod wykładni systemowej, celowościowej i aksjologicznej Sąd odwoławczy dokonał takiej wykładni art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którą przepis ten nie ma zastosowania do funkcjonariusza, który nie nabył emerytury z tytułu służby na rzecz totalitarnego państwa, a okres tej służby jest jedynie okresem dodatkowym, nie wpływającym na nabycie prawa do tego świadczenia. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik organu rentowego. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem wyrok Sądu Apelacyjnego w sposób niewątpliwy narusza prawo w wyniku pominięcia powszechnie obowiązujących przepisów prawa (art. 15c ust. 3 i art. 13b ustawy zaopatrzeniowej), zwłaszcza gdy sąd ten ustalił, że funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania, bowiem nie wykazano przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu III USK 86/23 3 (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2013 r., III SK 11/13, LEX nr 1380967). Dlatego kwestia, czy spełnienie warunku z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej automatycznie skutkuje zastosowaniem mechanizmu z art. 15c ust. 3 tej ustawy powinna uwzględniać wszelkie okoliczności sprawy, w tym także wątki konstytucyjne i konwencyjne w odniesieniu do praw nabytych w kontekście zasady proporcjonalności. Tak właśnie procedował Sąd Apelacyjny, wypełniając jak najbardziej prawidłowo nałożone nań obowiązki. Przede wszystkim ustalił, że odwołujący się legitymuje się ponad 15-letnim okresem służby w Policji. Tego rodzaju splot okoliczności ujawnia systemową niespójność przepisów ustawy zaopatrzeniowej, jak również sprzeczność niektórych jej unormowań z deklarowanym celem, którym jest pozbawienie przywilejów emerytalnych byłych funkcjonariuszy, czy członków ich rodzin, którzy nabyli je z tytułu służby na rzecz totalitarnego państwa. Problem ten nie jest już nowy i wielokrotnie Sąd Najwyższy wyjaśniał, że w takim wypadku nie dochodzi do realizacji przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 czerwca 2022 r., III USK 462/21, LEX nr 3439143; z dnia 25 sierpnia 2022 r., III USK 536/21, LEX nr 3411751; z dnia 15 lutego 2023 r., II USK 43/22, LEX nr 3537990; z dnia 22 lipca 2023 r., III USK 33/22, LEX nr 3598211), także wówczas gdy sąd dokona rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Ma to o tyle znaczenie w sprawie, że stanowisko to (w części) było już znane skarżącemu w chwili wniesienia skargi kasacyjnej, a zatem mógł zapoznać się z jego argumentacją i poszerzyć dyskurs prawny, czego jednak nie uczynił. Z kolei odwołanie się do jednostkowego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 23 lutego 2022 r., III AUa 832/21, w którym ten Sąd nie zgadza się z uchwałą III UZP 1/20 nie może stanowić podstawy do stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej a priori. III USK 86/23 4 Natomiast w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że sąd ma prawo do zweryfikowania zgodności z Konstytucją rozwiązań zawartych w art. 15c ust. 1 pkt 1 i art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej wobec wieloletniej, autodestruktywnej bezczynności Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o dokonanie kontroli konstytucyjności art. 13b i art. 15c tej ustawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21, LEX nr 3353118). Z kolei obniżanie świadczenia do pułapu przeciętnej emerytury (art. 15c ust. 3), gdy wysokość „ponad” ten wskaźnik została wypracowana po 1990 r. w sposób oczywisty narusza art. 32 ust. 1 ust. 2 Konstytucji RP oraz godzi w art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP, a tym samym narusza prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego okoliczności te samoistnie przemawiają za odmową zastosowania art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, skoro dana regulacja wywołuje przypadkowy i nieproporcjonalny skutek, prowadząc do naruszenia wzorca z art. 2 Konstytucji RP przez użycie nieproporcjonalnego środka w stosunku do funkcjonariuszy, których lata służby przypadały przed zmianami zapoczątkowanymi w 1989 r. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r., II USKP 120/22 (OSNP 2023 nr 9, poz. 104). Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił wniosek pełnomocnika odwołującego się o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, ponieważ w odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Z treści wniosku zgłoszonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wynika, aby pełnomocnik domagał się zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku nieprzyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Żądanie zasądzenia kosztów w postępowaniu kasacyjnym odnosiło się wyłącznie do wydania przez Sąd Najwyższy wyroku oddalającego skargę, a do tego etapu postępowania nie doszło. (AGM) [ał] III USK 86/23 5