III UZP 1/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Stypułkowska.Sędziowie SN: W. Myga, J. Myślicki (spr.).Protokolant: R. Bzowska.Prokurator Prok. Generalnej: W. Sztejn.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku Janiny B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie o podwyższenie renty rolniczej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 4 marca 1986 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 2 grudnia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,Czy przez użycie słów "...przewidzianych ustawą..." w ustępie 1 art. 35 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) rozumieć należy tylko emerytury i renty przyznane od 1 stycznia 1983 r. czy również świadczenia emerytalno-rentowe przyznane rolnikom na podstawie przepisów obowiązujących przed tą datą?podjął następującą uchwałę:Przepis art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) ma zastosowanie również do emerytur i rent z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.Uzasadnienie faktyczneDecyzją Oddziału ZUS w Szczecinie z dnia 23 grudnia 1975 r. przyznana została małżeństwu Janinie i Józefowi B. renta z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwo na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Świadczenie to ulegało następnie dalszym ustawowym podwyżkom.Kolejną decyzją z dnia 30 czerwca 1979 r. organ rentowy przyznał małżonkom B. rentę inwalidzką z tytułu przekazania innego gospodarstwa rolnego następcy, na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Wobec zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń organ rentowy decyzją z dnia 30 czerwca 1979 r. dokonał ich podziału w ten sposób, że renta przyznana w oparciu o tę ostatnią ustawę podlegała wypłacie w pełnej wysokości (4.250 zł), zaś renta przyznana na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r., obniżona została do połowy jej wysokości (tj. 1.032 zł), razem: 5.282 zł.Powołując się na uchwałę Nr 80 Rady Ministrów z dnia 20 maja 1985 r. w sprawie podwyższenia niektórych emerytur i rent dla rolników indywidualnych (M.P. Nr 13, poz. 97) organ rentowy decyzją z dnia 25 lipca 1985 r. ustalił rentę inwalidzką z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na kwotę 6.400 zł miesięcznie, a ponieważ wypłacana była dotychczas w kwocie 6.950 zł, w tej wysokości podlegała wypłacie nadal. Wobec śmierci Józefa B. ww. decyzja została wydana na imię wdowy Janiny B.Następnie powołując się na ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) organ rentowy wydał dwie decyzje z tej samej daty tj. 29 listopada 1985 r. Jedna dotyczyła ustalenia wysokości (nadal w kwocie 6.950 zł miesięcznie) renty inwalidzkiej z tytułu przekazania jednego gospodarstwa rolnego następcy, druga zaś - wiązała się z ustaleniem wysokości świadczenia (w kwocie 5.012 zł miesięcznie) z tytułu przekazania innego gospodarstwa rolnego na własność Państwa w oparciu o ustawę z dnia 29 maja 1974 r. Jednocześnie zaznaczono, że wypłata tego ostatniego świadczenia została wstrzymana ponieważ jest mniej korzystne.W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni kwestionowała wysokość świadczeń za oba przekazane gospodarstwa rolne.Mając na uwadze ww. stan faktyczny Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie, wystąpił do Sądu Najwyższego w trybie art. 391 § 1 k.p.c. z pytaniem prawnym wymienionym w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Małżeństwo B. przekazali jedno gospodarstwo rolne w 1975 r. na własność Państwa, w oparciu o ustawą z dnia 29 maje 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Art. 36 ust. 1 tej ustawy postanawiał, że w razie zbiegu prawa do świadczeń rentowych określonych niniejszą ustawą ze świadczeniami o charakterze rentowym przysługującymi na podstawie innych przepisów, rolnikowi wypłaca się w całości wybrane przez niego świadczenie powiększone o połowę drugiego świadczenia.Na podstawie art. 42 tej ustawy utraciła moc poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 i z 1973 r. Nr 48, poz. 283). Stosownie jednak do art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. osoby, które w dniu wejścia w życie tej ostatniej ustawy pobierały renty lub świadczenia pieniężne na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r., zachowały prawo do dotychczasowych rent lub świadczeń pieniężnych, które zostały podwyższone o 50%.Fakt utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. przy jednoczesnym zachowaniu prawa do dotychczasowych rent lub świadczeń pieniężnych oraz ich podwyższenie, znamionuje objęcie tych świadczeń sferą działalności ustawy z dnia 29 maja 1974 r., co wyklucza uznanie ich za świadczenia "o charakterze rentowym przysługujące na podstawie innych przepisów", w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Gdyby więc rolnik pobierający rentę w oparciu o dotychczasowe przepisy, otrzymał rentę z ustawy z dnia 29 maja 1974 r., nie mógłby korzystać z przewidzianego art. 36 ustawy uprawnienia do jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń, jednego pełnego i drugiego w połowie jego wysokości.Analogiczna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do wnioskodawczyni, bowiem ustawa z dnia 29 maja 1974 r. utraciła moc (z wyjątkiem art. 9 ust. 2, który w niniejszej sprawie nie ma istotnego znaczenia) na podstawie art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Jednocześnie ustawa (art. 71) podwyższyła dotychczas wypłacane renty na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. przyjmując założenie, że nie mogą one być niższe od emerytury przewidzianej w art. 7 ust. 1 dla I grupy sprzedaży oraz postanowiła, że do rent tych (m.in.) ma zastosowanie art. 20 ustawy. W świetle tego przepisu przewidującego również możliwość pobierania dwóch świadczeń w razie ich zbiegu, w tym jednego w niepełnej wysokości, brak podstaw do uznania renty przyznanej w oparciu o ustawę z dnia 29 maja 1974 r. za "inne", aniżeli przewidziane ustawą z dnia 27 października 1977 r. świadczenie, które uzasadniałoby takie uprawnienie.W przedmiocie budzącym wątpliwości Sądu sytuacja nie uległa zmianie także pod rządem ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich. rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), która na podstawie art. 76 uchyliła moc obowiązującą ustawy z dnia 27 października 1977 r., a w art. 67 przewidziała dla emerytur i rent inwalidzkich przyznanych przed dniem 1 stycznia 1983 r. możliwość podwyższenia ich do wysokości określonej w art. 18, tj. równej najniższej emeryturze pracowniczej. Przewidziała też możliwość zwiększenia tych świadczeń na zasadach określonych w ust. 4-6 (art. 67). Unormowanie to odnosi się również do rent przyznanych w oparciu o ww. ustawę z dnia 29 maja 1974. r.Art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. postanawia, że w wypadku zbiegu prawa do emerytury i renty inwalidzkiej przewidzianych ustawą przysługuje jedno świadczenie wybrane przez zainteresowanego.Na tle dotychczasowych rozważań nasuwa się pogląd, że użyte w cytowanym przepisie określenie "...przewidzianych ustawą" dotyczy zarówno świadczeń przyznanych na podstawie tej ustawy, jak też świadczeń przyznanych w oparciu o przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 1983 r., skoro te ostatnie świadczenia objęte zostały sferą działania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. a źródłem praw podmiotowych zarówno przed, jak i po dniu 1 stycznia 1983 r. jest przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu lub następcy w oparciu o przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, których celem było i jest zapewnienie rolnikowi środków egzystencji, zaś przekazanemu przezeń gospodarstwu rolnemu - ciągłości procesu gospodarowania.W konsekwencji żadne z przyznanych wnioskodawczyni świadczeń za przekazane gospodarstwo rolne (w 1975 r. i w 1979 r.) nie może być w rozumieniu art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. uznane za "inne świadczenie o charakterze rentowym" uzasadniające jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń na warunkach określonych w tym przepisie.Kierując się powyższymi względami należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji.