III UZP 10/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Stanisława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 13 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawie o rentę inwalidzką z wniosku pracownika, który podjął zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia, można wliczyć do dziesięcioletniego okresu zatrudnienia, warunkującego uzyskanie renty inwalidzkiej, te okresy zatrudnienia, które rozdziela ponad dziesięcioletnia przerwa, jeśli w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku (lub powstaniem inwalidztwa) zostało wykazane dłuższe od pięciu lat i łącznie ponad dziesięcioletnie zatrudnienie?"podjął następującą uchwałę:Pracownikowi, który podjął zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia, wlicza się do dziesięcioletniego okresu zatrudnienia, warunkującego uzyskanie renty inwalidzkiej, okresy zatrudnienia, które rozdziela ponad dziesięcioletnia przerwa, jeżeli co najmniej pięć lat tego zatrudnienia przypadnie w okresie ostatniego dziesięciolecia (art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz 267 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. decyzją z dnia 29 października 1985 r. (potwierdzoną następnie decyzją z dnia 2 grudnia 1985 r.) odmówił wnioskodawcy Stanisławowi K., ur. 22 kwietnia 1920 r., prawa do renty inwalidzkiej, na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji zaznaczono. że wnioskodawca nie wykazał się wymaganym ustawowo okresem zatrudnienia, ponieważ zatrudnienie po raz pierwszy podjął po ukończeniu czterdziestego roku życia, a udowodnił 10 lat i 6 dni pracy w okresach: od maja 1961 r. do sierpnia 1963 r. i od 16 września 1973 r. do 30 czerwca 1985 r., przy czym okres wynoszący mniej niż 10 lat zatrudnienia przypadł po dziesięcioletniej przerwie.Na tle powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wystąpił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym wymienionym w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zainteresowany, ur. 20 kwietnia 1920 r., złożył wniosek o rentę inwalidzką w dniu 11 czerwca 1985 r. Z kwestionariusza dotyczącego okresów zatrudnienia wynika, że po raz pierwszy podjął zatrudnienie w 1961 r., tj. po przekroczeniu czterdziestego roku życia, i pracował do 1963 r. Następnie według ustaleń Sądu - ponownie podjął pracę w dniu 16 września 1973 r., po 10 letniej przerwie. Wobec tego uprawnienie jego do renty inwalidzkiej powinno być stwierdzone m.in. przy uwzględnieniu art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Przepis ten stanowi, że okres zatrudnienia wymagany do przyznania renty inwalidzkiej wynosi 10 lat, w tym co najmniej 5 lat w okresie ostatniego dziesięciolecia, o którym mowa w ust. 2, jeżeli pracownik podjął zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia. W treści wymienionego przepisu nie ma wzmianki o przypadku przerwy w zatrudnieniu podjętym po ukończeniu czterdziestu lat życia. Natomiast okoliczność tę przewiduje ust. 5 art. 33 ustawy, jednak ten ostatni przepis odnosi się do sytuacji, w której pracownik ukończywszy czterdzieści lat życia podjął ponownie zatrudnienie dopiero po upływie dziesięcioletniej przerwy. W tym przypadku nie podlegają wliczeniu do okresów zatrudnienia, okresy zatrudnienia (oraz okresy równorzędne i zaliczalne) sprzed tej przerwy. O zastosowaniu ust. 4 art. 33 ustawy decyduje - w omawianej sprawie - okoliczność podjęcia przez wnioskodawcę pierwszego zatrudnienia po ukończeniu czterdziestu lat życia.Artykuł 33 ust. 4 ustawy celem wyjaśnienia pojęcia "okresu ostatniego dziesięciolecia", odsyła do ust. 2 art. 33 ustawy, w myśl którego jest to okres przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką, a jeżeli zainteresowany w chwili zgłoszenia wniosku o rentę inwalidzką, a jeżeli zainteresowany w chwili zgłoszenia wniosku nie pozostaje w zatrudnieniu - przed dniem powstania inwalidztwa.Z treści ust. 2 i 4 art. 33 ustawy wynika, że "okresem ostatniego dziesięciolecia" jest wyłącznie "przedział czasowy", w ciągu którego pracownik - celem nabycia uprawnień do renty inwalidzkiej - powinien udowodnić 5 lat zatrudnienia. Oba przepisy (ust. 2 i 4) wymagają, aby okres tego zatrudnienia mieścił się w granicach ostatniego, kalendarzowego dziesięciolecia. Natomiast pozostałe 5 lat zatrudnienia do pełnych lat dziesięciu (ust. 4 art. 33 ustawy) mogą być uwzględnione - jak w sprawie będącej przedmiotem pytania prawnego - nawet sprzed przerwy w zatrudnieniu trwającej ponad 10 lat.Za takim rozumowaniem przemawia treść art. 33 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy, wymagających od pracownika, którego inwalidztwo powstało w wieku powyżej trzydziestu lat (z zastrzeżeniem ust. 4 art. 33) udowodnienia tylko 5 lat efektywnego zatrudnienia (łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi), jednakże te 5 lat zatrudnienia powinno również przypadać w okresie ostatniego, kalendarzowego dziesięciolecia.Obowiązująca od 1 stycznia 1983 r. ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wprowadziła zaostrzone kryteria nabywania prawa do renty inwalidzkiej w stosunku do osób, które podjęły zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu czterdziestego roku życia. Analogiczne rozwiązania zawarte zostały w art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 31, poz. 145) oraz w art. 14 ust. 4 i 6 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135).Artykuł 33 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin nie przewiduje możliwości uwzględnienia okresów zatrudnienia (oraz okresów równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia) sprzed dziesięcioletniej przerwy. Jednakże zakaz ten odnosi się wyłącznie do stanu faktycznego objętego tym przepisem. Treść art. 33 ust. 4 ustawy takiego zapisu nie zawiera.Wobec powyższego należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji.