III UZP 12/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Romer, M. Tyszel.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Henryka L. przeciwko - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o podstawę wymiaru zasiłku chorobowego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 21 marca 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu choroby zawodowej lekarza uwzględnia się wynagrodzenie za dyżury zakładowe, gotowość do pracy oraz dodatek kwotowy na każdej nocnej zmianie?"podjął następującą uchwałę:Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby zawodowej nie uwzględnia się wynagrodzenia za dyżury zakładowe pełnione przez lekarza zatrudnionego w zakładzie społecznym służby zdrowia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawca Henryk L., lek. med., zatrudniony jako asystent w ZOZ - Szpital w I. na oddziale chirurgicznym, na skutek zakażenia w czasie pracy zachorował na wirusowe zapalenie wątroby, w związku z czym przez okres 9 miesięcy przebywał na zwolnieniu lekarskim. Choroba ta została uznana za chorobę zawodową.Przez okres zwolnienia lekarskiego wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy, jednakże przy jego obliczeniu nie uwzględniono wynagrodzenia, jakie wnioskodawca otrzymał z tytułu pełnienia dyżurów lekarskich, do których pełnienia był zobowiązany zakresem czynności obowiązującym asystentów oddziału chirurgicznego.Według regulaminu pracy starszego asystenta i regulaminu pracy lekarza dyżurnego oddziału tylko ordynator mógł nie pełnić obowiązków lekarza dyżurnego, jeżeli dla pozostałych lekarzy obowiązanych do pełnienia tych funkcji dyżury nie wypadają częściej niż co 3 dni.Za dyżury wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie z osobowego funduszu płac (na liście płac), przy czym od tego wynagrodzenia były odprowadzane co najmniej składki na ubezpieczenie.W myśl zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 lutego 1988 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia za dyżury zakładowe ... (Dz. Urz. Min. ZiOS Nr 2, poz. 5 ze zm.) wynagrodzenie za dyżur zakładowy jest wynagrodzeniem ryczałtowym.Zakład pracy wnioskodawcy i następnie pozwany organ rentowy uzasadniały odmowę uwzględnienia w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenia za dyżury zakładowe tym, że wynagrodzenie za dyżury zakładowe pracowników służby zdrowia zostało wyłączone ze składników wynagrodzenia uwzględnianych w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego - w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.): mianowicie o ust. 2 c wykazu składników wynagrodzenia, których nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, stanowiącego załącznik do tegoż rozporządzenia.Pozwany organ rentowy wnosząc oddalenie odwołania wnioskodawcy podkreślił ponadto, że zakład pracy zaliczył do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenia za pracę wykonaną przez wnioskodawcę w ramach normalnych obowiązków.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy rozpoznając odwołanie wnioskodawcy uznał, że w sprawie występu poważne zagadnienia prawne wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.Z uzasadnienia zagadnienia prawnego wynika, że Sąd Wojewódzki ma wątpliwość dlatego, iż zastosowanie w przypadku wnioskodawcy - który pobierał zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową, a obecnie pobiera rentę inwalidzką z tytułu tej choroby - przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego ... jest krzywdzące. Narusza to bowiem ustawę z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. Nr 20, poz. 105 ze zm.) zapewniają szczególną ochronę prawną i socjalną pracowników, których choroba jest skutkiem określonych warunków pracy i według której "wynagrodzenie" takich pracowników "nie powinno się zmniejszyć". Obniżenie kwoty zasiłku chorobowego wnioskodawcy o wynagrodzenie za dyżury zakładowe w okresie od sierpnia 1988 r. do marca 1989 r. zaś wpłynęło ujemnie na wysokość zasiłku oraz renty inwalidzkiej.Zdaniem Sądu, za zajęciem stanowiska korzystnego dla wnioskodawcy ponadto przemawia to, że wynagrodzenie za dyżury zakładowe wypłacane jest z osobowego funduszu płac oraz wlicza się je do wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasiłek chorobowy jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego, którego wysokość oraz sposób obliczania podstawy jego wymiaru regulują w sposób szczegółowy przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te cele (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.).W myśl art. 12 ust. 2 wymienionej ustawy przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się składniki wynagrodzenia z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy w normalnym, obowiązującym pracownika czasie pracy określone przez Radę Ministrów w powołanym rozporządzeniu z dnia 6 czerwca 1983 r.Rozporządzenie to ma zastosowanie także przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy powstałej z powodu choroby zawodowej, wypadku przy pracy oraz wypadku w drodze do pracy.W odniesieniu do zasiłków chorobowych z tytułu niezdolności do pracy spowodowanych wymienionymi przyczynami korzystne uregulowanie polega na tym, że zasiłek z tych przyczyn wypłaca się w wysokości 100% podstawy wymiaru - niezależnie od stażu pracy (art. 11 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r.). Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego natomiast są takie same jak przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej innymi przyczynami niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa.W myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego z tytułu zatrudnienia w uspołecznionych zakładach pracy uwzględnia się wszystkie składniki wynagrodzenia, z wyjątkiem składników wymienionych w załączniku do tego rozporządzenia. W wykazie składników określonych w załączniku wymienione jest wynagrodzenie pracowników służby zdrowia za dyżury zakładowe i gotowość do pracy (ust. 2 c załącznika, dodany z mocy § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 marca 1986 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów - Dz. U. Nr 15, poz. 84, wydanego z powołaniem się także na delegację zawartą w art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r.).W świetle przytoczonych przepisów należy zatem stwierdzić, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby zawodowej nie uwzględnia się wynagrodzenia za dyżury zakładowe pełnione przez lekarza zatrudnionego w zakładzie społecznej służby zdrowia. Z tych powodów Sąd Najwyższy powziął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji, dostosowując ją do stanu faktycznego sprawy.Sąd Najwyższy jednak zauważa, że wymieniony w zagadnieniu prawnym "dodatek kwotowy za pracę na każdej nocnej zmianie "został z dniem 1 stycznia 1989 r. skreślony - wobec jego zniesienia rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 lutego 1989 r., zmieniającym rozporządzenie w sprawie upoważnienia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia ... (Dz. U. Nr 8, poz. 49)Przepisy dotyczące omawianego zagadnienia jako normy prawa ubezpieczeń społecznych - z uwagi na ich bezwzględnie obowiązujący charakter - podlegają wykładni ścisłej. Brzmienie tych przepisów zaś nie nasuwa wątpliwości. Dlatego przy rozważaniu tego zagadnienia nie może mieć znaczenia uwzględnienie wynagrodzenia lekarzy za dyżury zakładowe przy obliczaniu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej oraz wynagrodzenia za urlop.