III UZP 16/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, B. BłachowskaSentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Szczepana D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. o rekompensatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 31 marca 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawach o rekompensatę, która przysługuje emerytowi zgodnie z uchwałą nr 187 Rady Ministrów z dnia 26 września 1981 r. w sprawie podwyższenia cen detalicznych niektórych artykułów żywnościowych (M.P. Nr 22, poz. 200)?"powziął następującą uchwałę:Od orzeczeń rad nadzorczych oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących rekompensat przyznawanych emerytom na podstawie uchwały nr 187 Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1981 r. w sprawie podwyższenia cen detalicznych niektórych artykułów żywnościowych (M.P. Nr 22, poz. 200) przysługuje odwołanie do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 15.XI.1981 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Augustowie przyznał Szczepanowi D. pobierającemu emeryturę milicyjną rekompensatę z tytułu podwyżek cen detalicznych chleba i przetworów zbożowo-mącznych po 160 miesięcznie, płatną począwszy od września 1981 r. Równocześnie przekazał mu kwotę 600 zł rekompensaty za wrzesień, październik i listopad i tytułem zaliczki 120 zł za grudzień 1981 r. oraz zaznaczył w decyzji, że poczynając od grudnia 1981 r. powyższa rekompensata będzie przekazywana łącznie z emeryturą w terminie płatności świadczenia. Ponieważ Szczepan D. otrzymał z dołu wyrównanie rekompensaty za grudzień 1981 r. przeto wniósł odwołanie do Rady Nadzorczej ZUS. W odpowiedzi na to odwołanie ZUS Oddział w Augustowie podniósł, że rekompensata płacona jest z dołu. Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w Augustowie orzeczeniem z dnia 22.I.1982 r. nie uwzględniła odwołania skarżącego, podzielając stanowisko organu rentowego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, rozpoznając sprawę na skutek odwołania Szczepana D., powziął wątpliwość prawną, którą przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w sformułowanym w sentencji zagadnieniu prawnym (art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwałą nr 187 z dnia 26 sierpnia 1981 r. w sprawie podwyższenia cen detalicznych niektórych artykułów żywnościowych (M.P. Nr 22, poz. 200) Rada Ministrów podwyższyła ceny chleba i przetworów zbożowo-mącznych z dniem 31.VIII.1981 r. (§ 1), wprowadziła rekompensatę wzrostu kosztów utrzymania z tytułu podwyżek tych cen (§ 3 ust. 1), tudzież upoważniła Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych i Ministra Finansów do określenia szczegółowych zasad wypłacania rekompensaty (§ 3 ust. 4 i ust. 2 pkt 11). Wydane na podstawie powyższej uchwały zarządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Finansów z dnia 28 sierpnia 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania rekompensaty z tytułu podwyżek cen detalicznych chleba i przetworów zbożowo-mącznych oraz zasad odpłatności z tytułu korekty stawek żywnościowych (M.P. Nr 22, poz. 201) postanawia (§ 7 pkt 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca rekompensatę emerytom pobierającym emerytury i renty ze środków funduszu emerytalnego, funduszu emerytalnego rolników i państwowego funduszu kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych. Wypłatę omawianej rekompensaty przekazano zatem organowi rentowemu, czyli jednostce organizacyjnej właściwej do ustalania świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego. W ramach zaś struktury organizacyjnej ZUS czynnności w przedmiocie ustalania i wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego należą do właściwości terenowych oddziałów ZUS.Powyższe decyzje oddziałów ZUS mogą być zaskarżane. Artykuł 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej (Dz. U. Nr 20, poz. 119; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 11, poz. 81 i z 1974 r. Nr 39, poz. 231) przewiduje, iż odwołania od decyzji oddziałów ZUS m.in. w sprawach dotyczących zaopatrzeń rozstrzygają rady nadzorcze oddziałów ZUS. Co więcej, ust. 2 art. 11 tej ustawy określa rodzaje spraw, w których wyłączone zostało odwołanie do rady nadzorczej. Wśród nich brak jest spraw dotyczących rekompensaty.Zakres kognicji sądów pracy i ubezpieczeń społecznych określony natomiast został m.in. w art. 2 i art. 75 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Sformułowanie art. 2 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s. "Okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych (...) rozpoznają odwołania od orzeczeń (...) organów orzekających w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w zakresie określonym (...) w przepisach odrębnych" stanowi odesłanie do art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. Przepis ten przyjmuje za zasadę, iż od orzeczeń rad nadzorczych oddziałów ZUS przysługuje odwołanie do okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, i zawiera od niej wyjątki, które jednak nie odnoszą się do rekompensaty. Wprawdzie powyższe rekompensaty wprowadzone zostały aktem prawnym w roku 1981, a ustawy normujące zakres kognicji sądów pracy i ubezpieczeń społecznych pochodzą z lat wcześniejszych, jednakże wyłączenie drogi sądowej co do nich musiałoby być uregulowane ustawowo.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.