III UZP 16/85

SentencjaWnioskodawczyni urodzona 19 sierpnia 1929 r. w dniu 22 listopada 1984 r. złożyła wniosek o wcześniejszą emeryturę, podając iż od 5 lipca 1949 r. do 27 sierpnia 1958 r. była zatrudniona w Związku Radzieckim, a w okresach od 15 września 1960 r. do 31 maja 1966 r., od 3 października 1966 r. do 23 kwietnia 1972 r. i od 5 maja 1972 r. i nadal była i jest zatrudniona w Polsce.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 30 listopada 1984 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę, przyjmując iż udowodniła ona 32 lat zatrudnienia, z tym że wypłatę tej emerytury zawiesił wobec dalszego zatrudnienia wnioskodawczyni. Następnie rozpoznawszy ponownie sprawę na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zep organ rentowy decyzją z dnia 12 grudnia 1984 r. odmownie załatwił żądanie wnioskodawczyni przyznania jej wcześniejszej emerytury, anulując poprzednią decyzję z powodu nieudowodnienia przez nią wymaganego okresu zatrudnienia. Wobec tego, że wnioskodawczyni jest obywatelką Związku Radzieckiego przebywającą w Polsce na podstawie karty stałego pobytu, nie zalicza się jej okresów zatrudnienia poza granicami naszego kraju do okresów zatrudnienia, od których zależy nabycie prawa do emerytury lub renty.Nieuwzględnienie tego okresu zatrudnienia powoduje, iż wnioskodawczyni nie wykazała wymaganego 30-letniego okresu zatrudnienia do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury.Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od tej decyzji do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS, domagając się zmiany wymienionej decyzji i przyznania jej wcześniejszej emerytury.Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 1 lutego 1985 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, uznając ją za zgodną z prawem.W odwołaniu wniesionym do Okręgowego Sądu wnioskodawczyni domaga się zmiany zaskarżonego orzeczenia oraz decyzji organu rentowego, przyznania jej wcześniejszej emerytury.Okręgowy Sąd rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 267) świadczenia emerytalno-rentowe na warunkach i w wysokości określonej w ustawie przysługują z tytułu zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego pracownikowi - w razie uzyskania uprawnień emerytalnych lub w razie powstania inwalidztwa. Przepis ten uzależnia nabycie prawa do świadczeń od zatrudnienia na terenie Państwa Polskiego, bez względu na obywatelstwo pracownika.Stosownie jednak do art. 26 i art. 27 wymienionej ustawy nabycie uprawnień emerytalnych uzależnione jest od warunku wykazania odpowiedniego okresu zatrudnienia.Okresami zatrudnienia zgodnie z art. 9 i art. 10 wymienionej ustawy są okresy zatrudnienia wykonywanego na obszarze Państwa Polskiego, tj. na terenach wchodzących w skład Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz zatrudnienia na terenach wchodzących w skład Państwa Polskiego przed ustaleniem jego obecnych granic.Przy ustalaniu świadczeń określonych w ustawie uwzględnia się również okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą w polskich przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych misjach lub misjach specjalnych, a także innych polskich placówkach, instytucjach lub przedsiębiorstwach, do których zostali delegowani lub skierowani.W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. z 1984 r. Nr 17, poz. 81) wymienione zostały dalsze przypadki uznawania zatrudnienia obywateli polskich za granicą przy ustaleniu prawa do świadczeń. W myśl jednak § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy zatrudnienia za granicą osób, które w tym okresie nie były obywatelami polskimi uwzględnia się tylko wówczas, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów.W myśl omówionych przepisów przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych uwzględnia się szczegółowo wymienione okresy zatrudnienia za granicą obywateli polskich oraz tych osób, które powróciły do kraju jako repatrianci (a tym samym po powrocie nabyły obywatelstwo polskie).Z przepisów tych jednocześnie wynika (a contrario), że okresy zatrudnienia za granicą dotyczące obywateli obcych nie podlegają zaliczeniu do uprawnień emerytalno-rentowych z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zep, jeżeli co innego nie wynika z umowy międzynarodowej lub przepisu szczególnego.Tak na przykład w myśl art. 4 umowy zawartej w dniu 9 października 1975 r. między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym (Dz. U. z 1976 r. Nr 16, poz. 101), okresy zatrudnienia na terenie jednej strony uznaje się za okresy zatrudnienia na terenie drugiej strony.Między Polską a Związkiem Radzieckim w chwili obecnej nie ma umowy międzynarodowej dotyczącej zaopatrzeń emerytalnych lub ubezpieczeń społecznych.Brak jest też przepisu szczególnego, który pozwalałby na zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą osobie będącej obywatelem obcego państwa, z którym nie zawarto umowy międzynarodowej dotyczącej polityki społecznej lub zaopatrzeń emerytalnych.Osoba taka może więc nabyć i otrzymać świadczenie emerytalne polskie tylko z tytułu zatrudnienia na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jeżeli więc chodzi o pracownika będącego obywatelem Związku Radzieckiego, który przebywa i pracuje w Polsce na podstawie karty stałego pobytu, przy ustalaniu jego uprawnień emerytalno-rentowych polskich, nie uwzględnia się - z braku podstaw prawnych - okresów zatrudnienia na terenie Związku Radzieckiego, jeżeli pracownik ten przybył do Polski jako imigrant, obojętne sam czy z małżonkiem. Uznanie małżonka takiego pracownika za repatrianta dotyczy uprawnień tylko tego małżonka, a nie rozciąga się także na współmałżonka, który przybył jako imigrant.Zasady wzajemności stosowane w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych między państwami, które nie wiąże umowa międzynarodowa w tej mierze, dotyczą wypłaty przyznanych już świadczeń, gdy uprawniony po przyznaniu świadczeń zmienia miejsce zamieszkania i osiedla się w innym państwie. Nie ma to wpływu na ocenę uprawnień zainteresowanej osoby do nabycia prawa do świadczeń.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.