III UZP 35/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Mzyk, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, P. Wiśniewskiego, w sprawie z wniosku Janiny F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o wznowienie wypłaty renty rodzinnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 24 lipca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osiąganie przez rencistkę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe, które użytkuje razem z córką, powoduje zawieszenie wypłaty świadczenia?"podjął następującą uchwałę:Osiąganie przez rencistę dochodu z prowadzenia własnego lub posiadanego indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe - także jeśli prowadzi je wspólnie z innym niż małżonek członkiem rodziny - powoduje zawieszenie prawa do świadczeń (§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty - Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Decyzją z dnia 23 maja 1987 r. organ rentowy wstrzymał wypłatę renty rodzinnej wnioskodawczyni z powodu posiadania przez nią gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe.Wnioskodawczyni w odwołaniu od tej decyzji domagała się wznowienia wypłaty renty rodzinnej. Żądanie uzasadniła tym, że gospodarstwo rolne prowadzi wspólnie z córką, z którą razem mieszka. Córka nigdzie nie pracuje i dochód osiągany z gospodarstwa stanowi dla niej źródło utrzymania.Przedstawiając zagadnienie prawne Sąd Wojewódzki podniósł, iż poważne wątpliwości wynikają z następujących okoliczności, a mianowicie: czy osiąganie przez rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,55 ha przeliczeniowych, które użytkuje razem z córką, powoduje zawieszenie wypłaty renty rodzinnej.Według bowiem § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 40, poz. 197) osiąganie przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego powoduje zawieszenie prawa do świadczeń, jeżeli dochód osiągany jest z gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe.Tylko w przypadku osiągania dochodu z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem za obszar gospodarstwa przyjmuje się połowę obszaru gospodarstwa rolnego ustalonego dla celów wymiaru podatku rolnego (§ 6 ust. 2 powołanego rozporządzenia).Wnioskodawczyni wraz z córką wspólnie użytkują gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe i wspólnie osiągają z niego dochody. Wnioskodawczyni nie uzyskuje wszystkich dochodów, jakie daje prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,55 ha przeliczeniowych.Sąd Wojewódzki dopatruje się niespójności w regulacjach prawnych sytuacji tych osób. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe może jednocześnie być zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu pobierać wynagrodzenie. Natomiast po przejściu na emeryturę lub po uzyskaniu renty inwalidzkiej nie może prowadzić i osiągać dochodów z tego samego gospodarstwa, gdy wypłata świadczenia ubezpieczeniowego przyznanego mu z tytułu wykonanej pracy zostanie zawieszona.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197) zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 82 i 86 oraz 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267, zm.: Dz. U. z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i 270). W myśl art. 82 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. Nr 52, poz. 268) prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu w razie osiągania dochodów z indywidualnego gospodarstwa rolnego oraz działów specjalnych produkcji rolnej w wysokości określonej przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia.Z delegacji tej wynika, że Rada Ministrów została upoważniona do określenia gospodarstwa rolnego, z którego osiąganie dochodów powoduje zawieszenie prawa do emerytury i renty. Określenie wielkości gospodarstwa rolnego w rozporządzeniu jest znacznie korzystniejsze dla osób uprawnionych do emerytury z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników niż w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (0,5 ha).Z treści § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów wynika, że osiąganie przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego powoduje zawieszenie prawa do świadczeń, jeżeli dochód jest osiągany z gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe.Przepis ten uzależnia zawieszenie prawa do świadczeń od osiągania przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzenia (a więc pracy) gospodarstwa rolnego w określonej wielkości.Emeryt lub rencista, który nie jest zdolny do prowadzenia (pracy) gospodarstwa rolnego, nie osiąga dochodów z prowadzenia tego gospodarstwa.Dalsze uprawnienia przewidziano w ust. 2 wymienionego przepisu dla małżonków prowadzących wspólnie gospodarstwo rolne, wówczas bowiem zawieszenie prawa do świadczeń powoduje dopiero prowadzenie gospodarstwa rolnego przekraczającego 6 ha przeliczeniowych, ustalonych na potrzeby podatku rolnego.To uprawnienie jednak, przewidziane dla małżonków, nie rozciąga się na prowadzenie indywidualnego gospodarstwa rolnego przez rolnika wspólnie z innym członkiem rodziny niż małżonek. Dlatego prowadzenie przez rencistę (emeryta) gospodarstwa rolnego z dorosłym dzieckiem nie może być rozpatrywane w aspekcie § 6 ust. 2 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, skoro dotyczy on tylko małżonków.Odwołanie się w § 6 wymienionego rozporządzenia do przepisów o podatku rolnym oznacza, że chodzi o gospodarstwo rolne określone ustawą o podatku rolnym. W myśl art. 1 ust. 2 ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne dla celów podatku rolnego uważa się użytki rolne, lasy i grunty leśne oraz inne o określonej powierzchni stanowiące własność lub znajdujące się w posiadaniu m.in. osoby fizycznej.W myśl zaś art. 3 ust. 1 wymienionej ustawy obowiązek podatkowy w podatku rolnym od gruntów ciąży m.in. na osobach fizycznych będących w dniu 1 stycznia roku podatkowego właścicielami lub samoistnymi posiadaczami gospodarstw rolnych.Z powyższych przepisów rozważanych łącznie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. wynika, że tylko osiąganie przez emeryta (rencistę) dochodu z prowadzenia własnego lub posiadanego samoistnie indywidualnego gospodarstwa rolnego, o powierzchni przekraczającej 3 ha przeliczeniowe powoduje zawieszenie prawa do świadczeń.Prowadzenie tego gospodarstwa przez rencistę wspólnie z dorosłym dzieckiem sytuacji nie zmienia, jeżeli gospodarstwo stanowi własność rencisty lub jest w jego samoistnym posiadaniu. Sytuacja przedstawia się inaczej, jeśli gospodarstwo rolne prowadzone przez rolnika tylko częściowo stanowi jego własność (np. w przypadku współwłasności lub spadkobrania). W takim bowiem przypadku, jeżeli w prowadzeniu gospodarstwa uczestniczy współwłaściciel lub spadkobierca, to o udziały im przypadające należy odpowiednio zmniejszyć obszar gospodarstwa przypadający na rencistę (emeryta).Unormowania prawne dotyczące zawieszenia prawa do pracowniczej emerytury lub renty osobom prowadzącym gospodarstwo rolne nie mogą być oceniane przez porównywanie ich z przepisami normującymi uprawnienia do tych świadczeń przy wykonywaniu pracy.Ocena celowości takiego unormowania nie może prowadzić do wniosku, iż wyraźnie przepisy prawa - nie pozostające w sprzeczności z ustawą - mogą być przez sąd nie stosowane.Ubocznie należy podnieść, że w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, nie wyjaśniono dotychczas, czyją własność stanowi gospodarstwo rolne prowadzone przez rencistkę wspólnie z córką.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.