III UZP 36/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Wyrzykowskiego, w sprawie z wniosku Karola P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o nadpłatę świadczenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 maja 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy w przypadku zbiegu uprawnień do renty rolniczej z rentą kombatancką wyjątkową mają zastosowanie te same przepisy jak przy zbiegu renty rolniczej z rentą ZIW, tj. art. 35 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268).2. W przypadku odpowiedzi negatywnej - czy wstrzymanie przez O/ZUS wypłaty renty kombatanckiej wyjątkowej przyznanej przez Urząd ds. Kombatantów jest prawidłowe, skoro ZUS nie był organem przyznającym świadczenie, ale tylko realizującym wypłatę świadczenia wyjątkowego, lub czy obniżenie bądź wstrzymanie renty rolnej uznać można za zasadne?"powziął następującą uchwałę:1. Podwyższenie na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) renty inwalidzkiej za przekazane Państwu gospodarstwo rolne nie stanowi zbiegu prawa do dwóch świadczeń w rozumieniu art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268).2. Nienależnie wypłacona rolnikowi podwyższona renta inwalidzka za przekazane Państwu gospodarstwo rolne podlega zwrotowi, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 106 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267).Uzasadnienie faktyczneDecyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w S. z dnia 25 października 1984 r., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału ZUS z dnia 4 grudnia 1984 r., obniżono z dniem 1 listopada 1984 r. wnioskodawcy Karolowi P., ur. 3 września 1924 r., dotychczas pobieraną, a uprzednio podwyższoną w drodze wyjątku decyzją Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia 18 maja 1982 r., rentę inwalidzką z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu z kwoty 6.000 zł do kwoty 4.800 zł miesięcznie. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawcę do zwrotu nadpłaconej renty inwalidzkiej za okres od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 30 sierpnia 1984 r., w kwocie 63.000 zł, rozkładając należność na 52 raty po 1.200 zł i jedną ratę w wysokości 600 zł.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca podniósł, że od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 30 sierpnia 1984 r. otrzymywał rentę inwalidzką za przekazane Państwu gospodarstwo rolne oraz rentę kombatancką przyznaną przez ZBoWiD w łącznej kwocie 9.000 zł miesięcznie. Zarzucił niesłuszne zobowiązanie go do zwrotu 63.000 zł za ten okres, ponieważ oba świadczenia mu przysługiwały.Na tle powyższego stanu faktycznego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 maja 1985 r. przedstawił w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1985 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytanie prawne zamieszczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz.U. Nr 34, poz. 186) kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz.U. Nr 34, poz. 186) kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych mogła być podwyższona emerytura lub renta pobierana przez nich na podstawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym lub innych przepisów emerytalnych. Niezależnie od tego art. 6 ust. 1 ustawy przewidywał możliwość przyznania w drodze wyjątku kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych, którzy nie mieli prawa do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin ani do emerytury lub renty na podstawie innych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym - emerytury, jeżeli osiągnęli wiek 55 lat kobiety i 60 lat mężczyźni, lub renty inwalidzkiej, jeżeli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów. Pozostali zaś po kombatantach i więźniach obozów koncentracyjnych członkowie rodzin mogli w drodze wyjątku otrzymać odpowiednie świadczenie, jeżeli spełniali warunki do renty rodzinnej, w tym też - podwyższenie pobieranych świadczeń (art. 6 ust. 3 ustawy).Powołane przepisy więc przewidywały dwie możliwości przyznania świadczeń wyjątkowych: emerytury lub renty inwalidzkiej (rodzinnej), jako odrębnego (samodzielnego) świadczenia, lub tylko podwyższania świadczenia już pobieranego na podstawie innego przepisu prawa z zakresu ubezpieczenia społecznego. To rozróżnienie świadczeń wyjątkowych ze względu na sposób ustalenia uprawnień jest również wyraźnie określone w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 1975 r. w sprawie wyjątkowego przyznawania i podwyższenia emerytur i rent kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych oraz pozostałym po nich członkom rodzin (Dz.U. Nr 45, poz. 238). O "przyznawaniu" w drodze wyjątku emerytury, renty inwalidzkiej (rodzinnej) mowa jest w § 1 i § 2 rozporządzenia, a o "podwyższaniu" w drodze wyjątku już pobieranej emerytury, renty inwalidzkiej (rodzinnej) postanawiają § 4 i § 5 rozporządzenia.Wątpliwości Sądu odnoszą się do sytuacji, czy podwyższenie renty inwalidzkiej wnioskodawcy za przekazane Państwu gospodarstwo rolne jest równoznaczne z pobieraniem jednego, czy też dwóch świadczeń w postaci renty inwalidzkiej i renty kombatanckiej stanowiącej kwotę podwyższenia. Gdyby uprawnionemu do renty inwalidzkiej przyznano na podstawie ustawy z dnia 23 października 1975 r. albo na podstawie innych przepisów emerytalno-rentowych emeryturę lub rentę jako odrębne świadczenie, wtedy miałby on prawo do dwóch świadczeń niezależnych od siebie z dwóch różnych tytułów prawnych. Skoro jednak wydaną w dniu 18 maja 1982 r., a zatem w czasie obowiązywania ustawy z dnia 23 października 1975 r., decyzją Urzędu do Spraw Kombatantów tylko podwyższono (do kwoty 3.200 zł miesięcznie) pobieraną rentę inwalidzką za przekazane Państwu gospodarstwo rolne, wnioskodawca miał w dacie wydania tej decyzji prawo do jednego, podwyższonego świadczenia. Nie ma przy tym znaczenia, że przyznanie i podwyższenie renty miało dwie odmienne podstawy prawne. W konsekwencji nie zachodzi zbieg prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268).Wnioskodawca po dokonaniu decyzją Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia 18 maja 1982 r. podwyższenia renty inwalidzkiej do kwoty 3.200 zł miesięcznie pobierał na podstawie decyzji organu rentowego z dnia 25 maja 1983 r. (od 1 stycznia 1983 r.) świadczenie w wysokości 6.000 zł miesięcznie. Rzeczą Sądu zatem jest ustalenie rodzaju oraz kwoty następujących po dacie 18 maja 1982 r. podwyżek przysługujących wnioskodawcy świadczeń, a także kwoty nadpłat podwyższonej renty inwalidzkiej (lub innych świadczeń), która będzie podlegała zwrotowi, jeżeli zostaną spełnione warunki przewidziane w art. 106 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267) w związku z art. 63 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268).Z tych względów należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji.