III UZP 41/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa (...) Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 lipca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zakład pracy oraz organ rentowy ustalając wysokość składki na ubezpieczenie społeczne od osoby wykonującej pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej na zasadach zryczałtowanej odpłatności związany jest odnośnie do wysokości podstawy wymiaru składek wyłącznie wnioskiem agenta zgłoszonym w trybie przewidzianym § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 46, poz. 250) w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1982 r. zmieniającym powyższe rozporządzenie, czy też zobowiązany jest - jakby na to wskazywał przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 14 lutego 1976 r. w sprawie trybu postępowania w zakresie ubezpieczenia społecznego osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 6, poz. 33), w szczególności § 9 i 10 - do samodzielnego ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek?Jeżeli bowiem wysokość składki należy ustalać niezależnie od wniosku agenta, do którego jest uprawniony w trybie § 3 ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975 r. ze zmianą z dnia 21 kwietnia 1982 r., to jakich przypadków może dotyczyć wniosek agenta w tym zakresie?"podjął następującą uchwałę:1. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne osoby wykonującej pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej na zasadach zryczałtowanej odpłatności stanowi podstawa wymiaru podatku od wynagrodzeń, pomniejszona o kwotę tego podatku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - Dz. U. Nr 46, poz. 250, zm.: Dz. U. z 1982 r. Nr 13, poz. 102).2. Na wniosek osoby, która zawarła umowę agencyjną na zasadach określonych w pkt 1, możliwe jest podwyższenie podstawy wymiaru składki ponad kwotę stanowiącą podstawę wymiaru podstawy podatku od wynagrodzeń lub przywrócenia poprzedniej podstawy wymiaru składki, stanowiącej kwotę podstawy tego podatku (§ 3 ust. 2 i 3 wymienionego w pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów).Uzasadnienie faktyczneRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 46, poz. 250 ze zm.) w § 3 określiło, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie osób, które zawarły umowę na zasadach zryczałtowanej odpłatności, stanowi podstawa wymiaru podatku od wynagrodzeń pomniejszona o ten podatek. W przypadku gdy podatek od wynagrodzeń ustalony jest w kwocie ryczałtowej, przyjmuje się, że wynosi on 12%.Ten ściśle określony sposób ustalania podstawy wymiaru składek obowiązywał do dnia 17 maja 1982 r., tj. do daty wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1982 r. zmieniającego wymienione na wstępie rozporządzenie (Dz. U. Nr 13, poz. 102). Rozporządzenie z dnia 21 kwietnia 1982 r. dotychczasową treść § 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975 r. oznaczyło jako ustęp 1 i dodało do tego przepisu ustępy 2-4.W myśl znowelizowanego § 3 ust. 2 wymienionego rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975 r. na wniosek osoby, która zawarła umowę na zasadach zryczałtowanej odpłatności, jednostka gospodarki uspołecznionej może podwyższyć podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie.Zgodnie zaś z § 3 ust. 3 wymienionego rozporządzenia osoba, która zawarła umowę na zasadach ustalonych w ust. 2, może złożyć wniosek o przywrócenie poprzedniej podstawy wymiaru składek - ustalonej przed jej podwyższeniem, który jednostka gospodarki uspołecznionej jest zobowiązana uwzględnić.Z treści omówionych przepisów wynika, że w § 3 ust. 1 - po nowelizacji - wymienionego rozporządzenia ustalona została zasada, iż podstawę wymiaru składek stanowi podstawa wymiaru podatku od wynagrodzeń pomniejszona o kwotę tego podatku. Podstawę składek na ubezpieczenie społeczne osób, które zawarły umowę na zasadach zryczałtowanej odpłatności w tej wysokości, jednostka gospodarki uspołecznionej jest obowiązana ustalić z urzędu, bez względu na stanowisko osoby ubezpieczonej.Z dodanych ust. 2 i 3 omawianego rozporządzenia wynika, że osoba zainteresowana może złożyć jedynie wniosek o podwyższenie podstawy wymiaru składek, a więc ustalenie tej podstawy powyżej kwoty stanowiącej podstawę wymiaru podatku od wynagrodzeń. Może także złożyć następnie wniosek o przywrócenie poprzedniej podstawy wymiaru składek, co oznacza żądanie przywrócenia podstawy ustalonej na podstawie ust. 1 § 3 powołanego rozporządzenia.W świetle tych unormowań jest oczywiste, że osoba wykonująca pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej może złożyć wniosek o ustalenie wyższej podstawy składek niż wynika z podstawy wymiaru podatku od wynagrodzeń oraz przywrócenia poprzedniej podstawy wymiaru składek, jeżeli podstawa ta była podwyższona na skutek wniosku osoby zainteresowanej.Osoba ubezpieczona - w świetle § 3 - jednak nie może swymi wnioskami spowodować ustalenia podstawy wymiaru składki poniżej kwoty przyjętej za podstawę wymiaru podatku od wynagrodzeń.Na marginesie należy zauważyć, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie może w żadnym przypadku przekroczyć pięciokrotnej kwoty najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej (§ 12 powołanego rozporządzenia).Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.