III UZP 47/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: W. Dębicka (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Alfonsa P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wcześniejszą emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 31.VIII.1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury na podstawie § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80) wlicza się okresy zatrudnienia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) czy też ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), jeśli zamiar wcześniejszego przejścia na emeryturę został w zakładzie pracy zgłoszony przed dniem 31.XII.1981 r., lecz wniosek o emeryturę został sporządzony w tym zakładzie w 1983 r.?"podjął następującą uchwałę:Przy ustalaniu uprawnień pracownika do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.) i § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80) zalicza się okresy zatrudnienia, równorzędne i zaliczalne do okresów zatrudnienia według przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), jeżeli wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury został zgłoszony przez pracownika w zakładzie pracy do dnia 31 grudnia 1981 r. Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 16.IV.1984 r. odmówił wnioskodawcy, ur. dnia 2.II.1923 r., przyznania wcześniejszej emerytury z powodu braku wymaganego 40-letniego okresu zatrudnienia, uzasadniając stanowisko przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), w myśl których nie podlega zaliczeniu do zatrudnienia okres pełnienia przez niego służby w armii niemieckiej od 1942 r. do 1945 r. Bez zaliczenia natomiast powyższego okresu zatrudnienie wnioskodawcy wynosi tylko 37 lat, 6 miesięcy i 15 dni.Rada Nadzorcza wymienionego wyżej Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 22.V.1984 r. zmieniła powyższą decyzję organu rentowego i uznała, że wnioskodawcy przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury. Spełnia on bowiem wszystkie warunki określone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31.XII.1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), a w szczególności posiada wymagany 40-letni staż pracy po zaliczeniu służby w wojsku niemieckim, do czego uprawniają przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) - mającej w sprawie zastosowanie.Od powyższego wyżej orzeczenia Rady Nadzorczej odwołał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., zarzucając, że w myśl przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin okres służby wojskowej pełnionej w armii niemieckiej nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia.Przy rozpoznawaniu sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się wątpliwości prawne, przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, sformułowane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione w pytaniu prawnym wątpliwości Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w istocie wymagają wyjaśnienia:1) czy do osób, które przed dniem 31.XII.1981 r. w zakładzie pracy zgłosiły zamiar przejścia na wcześniejszą emeryturę, a pozostawały nadal w zatrudnieniu, także po dniu 1.I.1983 r., mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), czy też ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267),2) czy za dzień zgłoszenia wniosku o powyższe świadczenie należy przyjąć datę zgłoszenia wniosku w zakładzie pracy o rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy w związku z zamiarem przejścia na wcześniejszą emeryturę, czy datę przesłania tego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez zakład pracy.W związku z tym należy stwierdzić, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 95 i Nr 28, poz. 145 oraz Dz. U. z 1982 r. Nr 25, poz. 177) uzależnia przejście pracownika na wcześniejszą emeryturę od spełnienia przez niego warunków określonych w tym rozporządzeniu oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy w okresie do dnia 31.XII.1981 r.Wprowadzone w 1982 r. zmiany do wymienionego rozporządzenia określiły możliwość przesunięcia daty rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę do dnia 31.XII.1983 r., gdy pozostawanie w stosunku do pracy po dniu 31.XII.1981 r. uzasadniają szczególne potrzeby zakładu pracy. Oznacza to, że przepisy wymienionego rozporządzenia uzależniły przejście na wcześniejszą emeryturę od spełnienia przez pracownika wszystkich warunków określonych tym rozporządzeniem do dnia 31.XII.1981 r., dopuszczając jedynie możliwość kontynuowania przez niego zatrudnienia po tej dacie do dnia 31.XII.1983 r.Istotnych zmian w tym zakresie nie wprowadziło także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80).Zgodnie bowiem z § 15 ust. 1 powołanego rozporządzenia pracownicy, którzy spełnili warunki do emerytury w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 92; zm.: Dz. U. z 1981 r. Nr 28, poz. 145, z 1982 r. Nr 25, poz. 177) zachowują prawo do uzyskania emerytury niezależnie od daty rozwiązania stosunku pracy.Z treści § 15 ust. 2 rozporządzenia wynika natomiast, że przepis ust. 1 stosuje się do pracowników, którzy w dniu 1.VIII.1981 r. pozostawali w stosunku pracy w uspołecznionym zakładzie pracy, jeżeli nie później niż do dnia 31.XII.1981 r. osiągnęli określony w rozporządzeniu wiek (pkt 1), okres zatrudnienia (pkt 2 i 3) oraz zgłosili w zakładzie pracy wniosek o rozwiązanie stosunku pracy w związku z zamiarem przejścia na wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w ust. 1 (pkt 4).Z treści więc powołanych wyżej przepisów wynika, że nadal koniecznym warunkiem przejścia pracownika na wcześniejszą emeryturę jest spełnienie przez niego wszystkich warunków określonych rozporządzeniem do dnia 31.XII.1981 r. oraz zgłoszenie w zakładzie pracy przed upływem tego terminu wniosku o rozwiązanie stosunku pracy w związku z zamiarem przejścia na wcześniejszą emeryturę.Wprowadzona powołanym wyżej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. zmiana dotyczy natomiast możliwości pozostawania w zatrudnieniu bez ograniczenia czasowego po dniu 31.XII.1981 r. bez ujemnego wpływu na uprawnienie do wcześniejszej emerytury.Z dniem 1.I.1983 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r., która w art. 115 ust. 1 stanowi, że ma zastosowanie do wniosków zgłoszonych, poczynając od dnia wejścia jej w życie, a w art. 115 ust. 2 - że stosuje się również do wniosków o świadczenia zgłoszonych przed dniem wejścia w życie, jeżeli choćby jeden z warunków do przyznania świadczenia został spełniony po tym dniu.Z art. 116 tej ustawy wynika natomiast, że do wniosków zgłoszonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem art. 115 ust. 2 i art. 121.Objęty pytaniem prawnym stan faktyczny nie uprawnia jednak do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie wymieniona ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. Przede wszystkim brak jest podstaw do podzielenia sugestii Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, iż wniosek roszczeniowy został zgłoszony w 1983 r., a nie w 1981 r. W myśl zaś § 8 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń, wydanego na podstawie delegacji ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, "za datę zgłoszenia wniosku przyjmuje się datę ustnego zgłoszenia wniosku do protokołu w organie rentowym lub datę wpływu wniosku zgłoszonego pisemnie do tego organu, jak również datę zgłoszenia wniosku w uspołecznionym zakładzie pracy uprawnionym do przyjmowania wniosków".Zgłoszenie przez pracownika wniosku w zakładzie pracy do dnia 31.XII.1981 r. o rozwiązanie z nim stosunku pracy ze względu na zamiar przejścia na wcześniejszą emeryturę stanowi niezbędny warunek określony omówionym rozporządzeniem, a jak wyżej wskazano - jest to równoznaczne ze zgłoszeniem wniosku roszczeniowego. Przesłanie tego wniosku przez zakład pracy organowi rentowemu w terminie późniejszym ze względu na pozostawanie pracownika w zatrudnieniu, dopuszczalne w świetle przepisów rozporządzenia, nie oznacza, że wniosek o wcześniejszą emeryturę został zgłoszony dopiero w tym terminie.W sprawie jest niesporne, że wnioskodawca zgłosił przed dniem 31.XII.1981 r. w zakładzie pracy o zamiarze przejścia na wcześniejszą emeryturę, a w związku z tym wnosił o rozwiązanie z nim stosunku pracy.Ponieważ warunki do przyznania tego świadczenia wnioskodawca musiał również spełnić przed dniem 31.XII.1981 r., oznacza to, że zawarta w art. 115 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. zasada nie ma zastosowania do tej grupy pracowników.Konsekwencją dokonanej wykładni tego przepisu jest pogląd, że w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, a więc ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, co wynika z art. 116 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.