III UZP 6/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Józefa C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o wypłatę zasiłku chorobowego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 12 maja 1980 r. sygn. akt P 272/80 do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 29 pkt 1 ppkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) wypadek, jakiemu uległ rolnik - członek ochotniczej straży pożarnej, przy wykonywaniu czynności zleconej mu przez tę organizację społeczną, a nie związanej bezpośrednio z ochroną przeciwpożarową bądź przeprowadzeniem akcji ratunkowej?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Wypadek, jakiemu uległ rolnik - członek ochotniczej straży pożarnej przy wykonywaniu czynności zleconej mu przez tę organizację społeczną, a nie związanej bezpośrednio z ochroną przeciwpożarową bądź przeprowadzeniem akcji ratunkowej, nie jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca, rolnik, członek ochotniczej straży pożarnej w D. woj. Z., po zorganizowanej w dniu 14 lipca 1979 r. przez ochotniczą straż pożarną zabawie odwoził pozostały z tej zabawy towar do sklepu. Podczas znoszenia towaru do sklepu upadł na schodach i doznał złamania szyjki kości udowej. Została sporządzona karta wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym przez Naczelnika Gminy w Ż., gdyż uznano, że wypadek nastąpił podczas wykonywania czynności zleconych przez organizację społeczną.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze odmówił wypłacenia wnioskodawcy zasiłku chorobowego, stojąc na stanowisku, że na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) nie można uznać wypadku wnioskodawcy za zdarzenie, które nastąpiło podczas prowadzenia gospodarstwa rolnego ani też w związku z wykonywaniem zadań zleconych przez organizacje polityczne lub społeczne. Rada Nadzorcza ZUS nie uwzględniła wniesionego przez wnioskodawcę odwołania, podnosząc w uzasadnieniu orzeczenia, że organizowana zabawa nie miała charakteru akcji bądź czynu społecznego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sformułowane w sentencji zagadnienie prawne.Sąd Pracy dostrzega wątpliwości co do zakresu użytego w art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. określenia "wykonywanie zadań zleconych przez organizacje polityczne lub społeczne" oraz zapytuje, czy przez zadania "należy rozumieć wszystkie zlecone czynności, czy też ograniczyć to pojęcie do zadań takich, jak akcja ochrony przeciwpożarowej, ratownicza lub czynu społecznego. Wreszcie - jak należy rozumieć samo «zlecenie».Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 106) ochotnicze straże pożarne są organizacjami społecznymi zrzeszającymi obywateli polskich, gotowych czynnie i w sposób zorganizowany uczestniczyć w ochronie życia, zdrowia i mienia obywateli oraz majątku narodowego przed pożarami. Te zadania, sformułowane w wymienionym przepisie w sposób ogólny, zostały ujęte bardziej ściśle w wydanym na podstawie delegacji zawartej w ustawie o ochronie przeciwpożarowej zarządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 18 marca 1976 r. w sprawie nadania statutu Związkowi Ochotniczych Straży Pożarnych, ustalenia wzorcowych statutów ochotniczych straży pożarnych oraz zasad prowadzenia rejestru tych straży (M.P. Nr 17, poz. 78). Z paragrafów 7 i 8 załącznika nr 2 powołanego zarządzenia określającego statut terenowej ochotniczej straży pożarnej wynikają szczegółowe zadania tych straży i formy ich realizacji.W świetle tych przepisów podstawowym zadaniem ochotniczych straży pożarnych jest udział ich członków w akcjach ratowniczych podczas pożarów i innych klęsk w celu ochrony życia, zdrowia i mienia obywateli oraz majątku narodowego, a ponadto prowadzenie działalności dla zapobiegania pożarom. Realizacja tego zadania następuje w różnych formach, przy czym jedną z nich o charakterze pośrednim jest organizowanie zespołów świetlicowych, bibliotek, orkiestr i innych form pracy społeczno-wychowawczej (§ 8 pkt 6).Według zaś art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas: 1) wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub w związku z wykonywaniem takich czynności, 2) wykonywanie zadań zleconych przez organizacje polityczne lub społeczne bądź w związku z uczestnictwem w organizowanych przez te organizacje czynach społecznych.Na tle stanu faktycznego sprawy i treści przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. wyjaśnienia wymagają użyte w przepisie zwroty "wykonywanie zadań" oraz "zleconych przez organizacje społeczne". Przez określenie "wykonywanie zadań" rozumieć należy realizację przewidzianych (w ustawie, rozporządzeniu, zarządzeniu, statucie) zadań dla funkcjonowania zgodnie z celem o utworzeniu danej organizacji. Zadania te powinny być "zlecone" przez daną organizację, tj. wskazane przez jej statutowy organ. Takie rozumienie tego zwrotu nie byłoby jednak adekwatne do wszystkich sytuacji, zwłaszcza takich, gdy wypadkowi ulegli członkowie statutowego organu organizacji społecznej.W związku z tym - na co również zwraca uwagę Sąd Pracy - można by przyjąć wykształcone w orzecznictwie już pod rządem ustawy wypadkowej z 1975 r. stanowisko dotyczące wykładni art. 6 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, że o "zleceniu" zadań może również decydować rozróżnienie realizacji ich z obowiązku członkostwa w organizacji lub dla zaspokojenia osobistych potrzeb (por. orzeczenie z dnia 21.IV.1978 r. III PR 15/78, OSNCP 1978 r., z. 11, poz. 216 oraz orzeczenie z dnia 7.VI.1979 r. III PR 30/79, OSNCP 1979 r., z. 11, poz. 227). W tym ostatnim wypadku nie można by uznać "zadań zleconych".Nie każde jednak nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania zadań zleconych przez organizacje społeczne (stan faktyczny sprawy nie dotyczy uczestnictwa w czynach społecznych), może być uznane za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym.W przepisie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin podkreślono "wykonywanie zwykłych czynności". Wprawdzie w pkt 2 ust. 1 art. 29 ustawy takiego określenia nie zamieszczono, ale niepodobna nie przyjąć i tego ustawowego zastrzeżenia w stosunku do unormowania objętego treścią wymienionego przepisu.Różnorodność bowiem sytuacji faktycznych, w których dochodzi do wypadku podczas wykonywania zadań zleconych przez organizacje polityczne lub społeczne, w związku z brzmieniem preambuły do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, a także z uregulowaniem zawartym w art. 29 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy, uzasadnia powyższe stanowisko. Wykonywanie zaś "zwykłych zadań" oznacza realizację zadań nie odbiegających od normy, normalnych, typowych.Wypadek natomiast, jakiemu uległ wnioskodawca, nie był wykonywaniem "zwykłych zadań", a to ze względu na ich rodzaj, jak i same okoliczności zdarzenia.Z tych przyczyn na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.