III UZP 6/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: J. Bała (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), E. Brzeziński, J. Myślicki (sprawozdawca), S. Perestaj, M. Rafacz-Krzyżanowska, G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy wprowadzony ustawą z dnia 7 maja 1987 r. o zmianie ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 14, poz. 84) ryczałt w wysokości 500 zł miesięcznie z tytułu ponoszonych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej dla celów domowych, wypłacany przez organy rentowe, przysługuje tylko tym wdowom (wdowcom) - emerytom i rencistom, pozostałym po kombatantach, które nie zawarły ponownie związku małżeńskiego, czy też także tym, które zawarły ponownie związek małżeński?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Przewidziany w art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.) ryczałt z tytułu ponoszonych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej dla celów domowych, wypłacany przez organy rentowe - przysługuje także wdowom lub wdowcom pozostałym po kombatantach, jeżeli po zawarciu ponownego związku małżeńskiego zachowali prawo do emerytury lub renty.Uzasadnienie faktyczneStosownie do początkowego brzmienia art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122; zm.: Dz. U. Nr 40, poz. 269 oraz Dz. U. z 1986 r. Nr 42, poz. 202) ulga w opłatach za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej dla celów domowych przysługiwała jedynie kombatantom-emerytom, rencistom i inwalidom.W ustawie z dnia 7 maja 1987 r. o zmianie ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 14, poz. 84) w miejsce powyższej ulgi w opłatach przewidziano ryczałt z tytułu ponoszonych opłat za korzystanie z powyższych źródeł energii wypłacany przez organy rentowe, przy czym równocześnie z tą zmianą uległ rozszerzeniu krąg osób uprawnionych do tego ryczałtu. Uprawnienie do tego ryczałtu bowiem przyznano również wdowom (wdowcom) - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach (art. 18 ust. 4 pkt 2 tej ustawy).Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy wdowa (wdowiec) po kombatancie traci to uprawnienie z chwilą zawarcia ponownego związku małżeńskiego. Odpowiedzi na to pytanie nie udziela ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów, w której określono bliżej jedynie osoby, które posiadają status kombatanta (art. 2 ust. 1 i 2 ustawy). Bliżej tą kwestią nie zajmuje się również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lipca 1987 r. w sprawie ryczałtu z tytułu ponoszonych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej dla celów domowych (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Zgodnie jednak z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia w sprawach nie uregulowanych rozporządzeniem do ryczałtu stosuje się odpowiednio przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz inne przepisy szczególne dotyczące postępowania i wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych. W tej sytuacji, mimo iż omawiany ryczałt nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego (nie jest składnikiem emerytury ani renty, nie ma zatem wpływu na sposób obliczania wysokości tych świadczeń, a wiążąc się jedynie z faktem posiadania do nich osobistych uprawnień osoby zainteresowanej podlega wypłacie nawet w razie zawieszenia prawa do pobierania emerytury lub renty), to jednak przepisy dotyczące tych świadczeń stanowią wskazówkę przy ocenie, czy wdowa (wdowiec), która zawarła ponownie związek małżeński, zachowuje nadal prawo do tego ryczałtu. Otóż w każdym przypadku, jeżeli ustawodawca chciał pozbawić lub tylko zawiesić uprawnienia do świadczeń emerytalno-rentowych dla osób, które zawarły ponowny związek małżeński, dawał temu wyraz w stosownym pozytywnym zapisie.Tak np. w art. 47 nie obowiązującego już dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97 ze zm.) wprost stwierdzono, że małżonek zmarłego pracownika lub rencisty traci prawo do renty rodzinnej w razie wstąpienia w ponowny związek małżeński. Podobnie w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) - dziecko traciło do renty rodzinnej, jeżeli zawarło związek małżeński (art. 32 ust. 1 pkt 1). W świetle art. 36 tej ustawy w przypadku zawarcia związku małżeńskiego przez małżonka z osobą nie uprawnioną do renty - prawo do renty rodzinnej ulegało zawieszeniu na czas trwania małżeństwa.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że gdyby ustawodawca miał zamiar pozbawić wdowy (wdowców) prawa do omawianego ryczałtu tylko dlatego, że zawarły ponownie związek małżeński, dałby temu wyraz w odpowiednim unormowaniu podobnym do wyżej przytoczonego. Ma to szczególne znaczenie w aktualnym stanie prawnym w sytuacji, gdy obowiązująca ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaprzestaniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie przewiduje utraty prawa do renty rodzinnej dla wdowy (wdowca), która zawarła ponownie związek małżeński, ani też - zawieszenia wypłaty renty rodzinnej na czas trwania powtórnego małżeństwa.Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w ustawie z dnia 7 maja 1987 r. o zmianie ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów rozszerzono - w stosunku do poprzednio obowiązującego stanu prawnego - krąg osób uprawnionych do omawianego ryczałtu przyznając takie uprawnienie także wdowom (wdowcom) - emerytom i rencistom, pozostałym po kombatantach. W takiej bowiem sytuacji nie można domniemywać, że ustawodawca rozszerzając uprawnienia do tego ryczałtu także dla wdów (wdowców) jednocześnie pozbawił tego uprawnienia wdowy (wdowców), które zawarły ponowny związek małżeński.Analiza powyższych przepisów prowadzi zatem do wniosku, że gdyby zamiarem ustawodawcy było pozbawienie wdowy (wdowca) po kombatancie prawa do omawianego ryczałtu w razie zawarcia ponownego związku małżeńskiego dałby temu wyraz w odpowiednio sformułowanym przepisie ustawy lub aktu wykonawczego.Powyższe rozważania uzasadniają pogląd, że ponowny związek małżeński nie pozbawia statusu wdowy (wdowca) powstałego z tytułu poprzednio zawartego związku małżeńskiego z kombatantem i tym samym nie pozbawia takiej osoby prawa do ryczałtu, chyba że utraci ona prawo podmiotowe do emerytury lub renty z innych ustawowo przewidzianych przyczyn.W tym stanie rzeczy należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.