III UZP 7/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Kazimierza P. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Z. o jednorazowe odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 12 lutego 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przyznane przez organ wojskowy upoważniony przez Ministra Obrony Narodowej na podstawie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342) świadczenie odszkodowawcze zalicza się poszkodowanemu w wypadku pozostającym w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej na poczet jednorazowego odszkodowania należnego stosownie do stwierdzonego procentowego trwałego uszczerbku na zdrowiu?"powziął następującą uchwałę:Przy ustalaniu jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu, należnego żołnierzowi z mocy art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób zawodowych pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342), nie uwzględnia się kwoty odszkodowania przyznanej przez organ wojskowy (dowódca okręgu wojskowego) na podstawie art. 8 pkt 1 tej ustawy.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawca Kazimierz P. uległ w dniu 12 sierpnia 1983 r. wypadkowi w związku z odbywaniem zasadniczej służby wojskowej, doznając urazu lewego stawu kolanowego.Rejonowa Komisja Wojskowa w orzeczeniu z 26 lipca 1984 r. stwierdziła jako następstwo tego wypadku wygojone usunięcie łękotki przyśrodkowej stawu kolanowego lewego i określiła trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości 15%.Wojewódzki Sztab Wojskowy w Z. decyzją z dnia 15 sierpnia 1984 r. przyznał wnioskodawcy odszkodowanie pieniężne w wysokości 15.000 zł.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca twierdził, że doznany uszczerbek na zdrowiu jest wyższy, a przyznana tytułem odszkodowania kwota nie rekompensuje szkody.Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego, działając jako organ drugiej instancji, decyzją z dnia 28 września 1984 r. zmienił częściowo wydaną decyzję w ten sposób, że przyznane odszkodowanie pieniężne podwyższył w drodze wyjątku o 50%, tj. o kwotę 7.500 zł, biorąc pod uwagę nieodwracalne skutki wypadku oraz długotrwały proces leczenia.Od decyzji tej wnioskodawca złożył odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy, domagając się wyższej kwoty jednorazowego odszkodowania. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego lekarza specjalisty z zakresu chirurgii ortopedycznej i urazowej, który stwierdził pourazową niestabilność średnio-boczną i przyśrodkową kolana lewego i ustalił trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości 20%, a więc o 5% wyższy niż określiła go Rejonowa Komisja Lekarska.Pozwany Wojewódzki Sztab Wojskowy nie kwestionuje opinii biegłego, jednakże domaga się uwzględnienia przy obliczaniu należnego wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania przyznanej dodatkowo przez Dowódcę Ś: Okręgu Wojskowego kwoty 7.500 zł.Zdaniem pozwanego Sztabu, skoro wnioskodawca nie odwołał się do Okręgowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, a rozpiętość normy uszczerbku dla doznanego przez niego urazu wynosi od 5 do 20%, to podwyższone przez Dowódcę Ś. Okręgu Wojskowego odszkodowanie pokrywa, a nawet przekracza wysokość kwoty, jaka mogłaby być przyznana wnioskodawcy tytułem należnego świadczenia.Natomiast Okręgowy Sąd Pracy ma wątpliwości co do uwzględnienia tej kwoty, przy czym skłania się do stanowiska, że kwoty tej jako przyznanej w drodze wyjątku nie powinno się zaliczać na poczet należnego jednorazowego odszkodowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Mająca w niniejszej sprawie zastosowanie ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342), stanowi art. 5 ust. 1, że żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem służby wojskowej albo trwałego uszczerbku co najmniej w 20% wskutek choroby pozostającej w związku z tą służbą, przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne.Sposób obliczania wysokości tego odszkodowania podany jest w art. 5 ust. 2 i 3, z tym uzupełnieniem, że od 1 stycznia 1982 r. odszkodowanie to wynosi nie mniej niż 1.000 zł za każdy procent ustalonego uszczerbku na zdrowiu (§ 2 uchwały Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 1982 r. w sprawie podwyższenia kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową - M. P. Nr 3, poz. 8)Wyraźne brzmienie art. 5 wymienionej ustawy, a szczególnie użyte w ust. 1 wyrażenie "...przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne" oraz zestawienie tego wyrażenia z treścią ust. 2 i 3 omawianego przepisu wskazuje, że żołnierz musi otrzymać należne mu z mocy tego przepisu jednorazowe odszkodowanie pieniężne. To jego prawo zatem nie może być niczym ograniczone. W szczególności nie ma znaczenia, czy procent doznanego trwałego uszczerbku na zdrowiu został ustalony w sposób prawidłowy już w toku postępowania przed wojskowym organem rentowym, czy też dopiero - na skutek skorygowania - w postępowaniu sądowym.Nie może temu stać na przeszkodzie niezaskarżenie przez osobę zainteresowaną orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Strona bowiem może zwalczać skutecznie niewłaściwe określenie procentu trwałego uszczerbku na zdrowiu wnosząc odwołanie od decyzji przyznającej jej jednorazowe odszkodowanie pieniężne i domagać się wyższego odszkodowania. Żaden przepis regulujący tryb postępowania o odszkodowanie w razie wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową nie ogranicza takiego prawa. Poszkodowany żołnierz więc może w każdym stadium postępowania rentowego, a następnie w postępowaniu przed okręgowym sądem domagać się przyznania należnego mu z mocy art. 5 ustawy jednorazowego odszkodowania. Jeżeli zatem w postępowaniu sądowym okaże się, że procent doznanego uszczerbku na zdrowiu jest wyższy niż określony w postępowaniu przed wojskowym organem rentowym, należy przyznać dodatkowo taką kwotę, jaka stanowi różnicę między kwotą odpowiadającą ustalonemu uszczerbkowi na zdrowiu w postępowaniu sądowym a kwotą odpowiadającą określonemu uszczerbkowi w postępowaniu rentowym.Na takie rozstrzygnięcie nie ma wpływu przyznanie przez organ wojskowy odwoławczy (tj. dowódcę okręgu wojskowego) na podstawie art. 8 pkt 1 ustawy wyższego odszkodowania niż określone w art. 5.Brzmienie art. 8 pkt 1 ustawy oraz § 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 października 1976 r. w sprawie postępowania o odszkodowanie w razie wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 36, poz. 212) wskazuje, że przyznane przez dowódcę okręgu wojskowego w toku rozpatrywania odwołania odszkodowanie w kwocie wyższej niż określone w art. 5 w granicach do 50% należy do swobodnego uznania dowódcy.Świadczy o tym użycie w tych przepisach wyrażenia "może przyznać" lub "może zmienić decyzję przyznając" odszkodowanie wyższe. Przyznanie wyższego odszkodowania w drodze uznania jest uzależnione od występowania szczególnych okoliczności uzasadniających podwyższenie odszkodowania; oznacza to, że decyzja taka jest poprzedzona oceną dowódcy okręgu wojskowego każdego indywidualnego przypadku pod kątem widzenia istnienia takich okoliczności.Uzasadnione zatem jest stanowisko, że skoro dowódca okręgu wojskowego uznał, że takie szczególne okoliczności występują w sytuacji, gdy procent doznanego przez żołnierza uszczerbku na zdrowiu był określony w sposób zaniżony, to tym bardziej taką decyzję wydałby, znając rzeczywisty, tj. wyższy uszczerbek na zdrowiu. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przy ustaleniu jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu należnego żołnierzowi z mocy art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. nie uwzględnia się kwoty odszkodowania przyznanej przez organ rentowy (dowódcę okręgu wojskowego) na podstawie art. 8 pkt 1 tej ustawy. Odmienny pogląd byłby sprzeczny z brzmieniem i celem przepisu art. 8 pkt 1.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji. Podjęta uchwała jest zgodna ze stanowiskiem zaprezentowanym na rozprawie przed Sądem Najwyższym przez przedstawiciela Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Prokuratury Generalnej.Należy zaznaczyć, że analogiczne uregulowanie jak w art. 8 pkt 1 omawianej ustawy jest zawarte w art. 48 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144).