III ZS 2/13

Sygn. akt III ZS 2/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Halina Kiryło SSN Maciej Pacuda Protokolant Anna Pęśko w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. Nr …/2012 z dnia […] w sprawie zaliczenia nadpłaty wynikającej z tytułu podjęcia przez Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. w dniu […] roku uchwały Nr …/2011 w sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 kwietnia 2013 r., uchyla zaskarżoną uchwałę. UZASADNIENIE Minister Sprawiedliwości zaskarżył dnia 1 lutego 2013 r. uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. z dnia […] nr …/2012 w sprawie zaliczenia nadpłaty wynikającej z tytułu podjęcia przez Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. w dniu 2 […] uchwały nr …/2011 w sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych (dalej jako uchwała …/2012). Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 17 Konstytucji oraz art. 35, art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) przez to, że Rada Izby Notarialnej w W. (dalej jako Rada) wypowiadając się w sprawie składek miesięcznych notariuszy na potrzeby samorządu terytorialnego przekroczyła swoje kompetencje ustawowe naruszając tym samym wyłączne w tym zakresie kompetencje Krajowej Rady Notarialnej. Uzasadniając zarzuty skargi Minister Sprawiedliwości podniósł, że Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. (dalej jako Walne Zgromadzenie) w dniu […] podjęło uchwałę nr …/2011 w sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych. Na mocy tej uchwały Walne Zgromadzenie zobowiązało Radę do zaniechania w 2011 r. poboru składki na potrzeby samorządu terytorialnego w części przekraczającej uchwaloną przez Krajową Radę Notarialną składkę minimalną. Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2011 r., III ZS 3/11, Sąd Najwyższy uchylił tę uchwałę uznając, że rozstrzygając o składkach na potrzeby samorządu notarialnego Walne Zgromadzenie naruszyło wyłączną kompetencję Krajowej Rady Notarialnej. Zaskarżoną uchwałą …/2012 Rada postanowiła zaliczyć jako nadpłaty sumy wpłacone przez notariuszy w okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2011 r. tytułem miesięcznych składek w wysokości przewyższającej składkę minimalną ustaloną przez Krajową Radę Notarialną. Jako podstawę prawną uchwały wskazano art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie, zgodnie z którym do zakresu działania rady należy zarząd i rozporządzanie majątkiem izby. U podstaw zaskarżonej uchwały leżało założenie, zgodnie z którym w okresie obowiązywania uchwały nr …/2011, uchylonej wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie III ZS 3/11, notariusze wchodzący w skład W. Izby Notarialnej mieli obowiązek płacić składki w wysokości określonej w uchylonej uchwale. W związku z tym zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała służyła jedynie uporządkowaniu sytuacji w odniesieniu do składek uiszczonych na podstawie uchwały nr …/2011. Minister Sprawiedliwości podniósł, że zaskarżona uchwała ograniczyła wysokość składek na potrzeby samorządu notarialnego do wysokości składki 3 minimalnej ustalonej przez Krajową Radę Notarialną, naruszając tym samym jej wyłączną kompetencję. Zgodnie z art. 23 oraz art. 40 § 1 pkt 8 Prawa o notariacie ustalenie wysokości składek należy do wyłącznej kompetencji Krajowej Rady Notarialnej. Zaskarżona uchwała …/2012 modyfikuje zaś wysokość składek wpłaconych w 2011 r. w okresie styczeń-lipiec. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2011 r., III ZS 3/11 miał charakter konstytutywny i wywoływał skutki ex tunc, a zatem tak jakby uchylona uchwała nr …/2011 nie została w ogóle podjęta. Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości uznał, że brak podstaw do kwalifikacji jako nadpłaty składek uiszczonych przez notariuszy zrzeszonych w W. Izbie Notarialnej w okresie obowiązywania uchylonej uchwały nr …/2011, których wysokość przekraczała składkę minimalną, określoną przez Krajową Radę Notarialną. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 35 pkt 4 ustawy Minister Sprawiedliwości podniósł, że w zakresie kompetencji rady do sprawowania zarządu i rozporządzania majątkiem izby nie mieści się uprawnienie do kształtowania składki miesięcznej ustalonej przez Krajową Radę Notarialną. W odpowiedzi na skargę Ministra Sprawiedliwości Rada Izby Notarialnej w W. wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie w całości. Rada domagała się odrzucenia skargi z powodu niewskazania przez Ministra Sprawiedliwości, czy uchylenie uchwały ma nastąpić w całości czy w części. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Skarga Ministra Sprawiedliwości ma uzasadnione podstawy. Wniosek Rady o odrzucenie skargi Ministra Sprawiedliwości jest bezpodstawny. Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu kasacyjnym do postępowania ze skargi w trybie nadzoru nad uchwałami organów samorządu notarialnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III ZS 6/11) nie oznacza, że do skargi Ministra Sprawiedliwości stosuje się wymogi formalne przewidziane dla skargi kasacyjnej. Skarga Ministra Sprawiedliwości nie jest skargą kasacyjną w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz przewidzianym w ustawach korporacyjnych środkiem prawnym służącym kontroli uchwał organów 4 samorządu zawodowego. Ponadto z petitum skargi Ministra Sprawiedliwości wynika, że zaskarża on uchwałę Rady w całości, skoro wnosi o jej uchylenie. Odnosząc się do meritum skargi Ministra Sprawiedliwości, Sąd Najwyższy uznaje za zasadny zarzut naruszenia art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie. Przepis ten upoważnia radę do zarządu i rozporządzania majątkiem Izby. Nie upoważnia do decydowania o wysokości składki. Tymczasem zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała odnosi się do wysokości składek uiszczonych przez notariuszy zrzeszonych w W. Izbie Notarialnej w okresie styczeń-lipiec 2011 r. Wpłacone w tym okresie składki w wysokości przekraczającej składkę minimalną nie stanowiły nadpłaty, bo uchwała Rady bezpodstawnie obniżająca wysokość składki uchylona została ex tunc wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie III ZS 3/11. Traktując jako nadpłaty składki uiszczone przez notariuszy w wysokości wyższej, niż składka minimalna określona przez Krajową Radę Notarialną, uchwała …/2012 prowadzi do obniżenia wysokości składek faktycznie uiszczanych w 2011 r. przez notariuszy w., do czego przepis art. 35 pkt 4 Prawa o notariacie nie daje Radzie podstaw. Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 Prawa o notariacie. Obowiązek opłacania składek miesięcznych na potrzeby organów samorządu notarialnego wynika z art. 23 Prawa o notariacie. Przepis ten dodatkowo precyzuje, że notariusze mają obowiązek uiszczać składki w wysokości ustalonej przez Krajową Radę Notarialną. Wyłączną kompetencję Krajowej Rady Notarialnej w zakresie ustalania wysokości składek potwierdza dodatkowo art. 40 § 1 pkt 8 Prawa o notariacie. Jak wskazano powyżej, uchwała …/2012, formalnie traktując o kwalifikacji jako nadpłaty środków uiszczonych przez notariuszy w wykonaniu obowiązku z art. 23 Prawa o notariacie, w rzeczywistości modyfikuje wysokość składek miesięcznych, jakie na podstawie uchwały Krajowej Rady Notarialnej notariusze zobowiązani byli uiszczać w 2011 r. Oznacza to, że uchwała …/2012 została podjęta przez Radę w materii zastrzeżonej do kompetencji Krajowej Rady Notarialnej. Mając powyższe na względzie zaskarżoną uchwałę należało uchylić.