IV PR 254/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Brzeziński.Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, M. Wilewski.Protokolant: A. Mroczek.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 1975 r. sprawy z powództwa Spółdzielczej Hurtowni "S." w T. przeciwko Józefowi Z. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 1975 r.:I.zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu następujące brzmienie:1.uchyla wyrok zaoczny Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 maja 1970 r.;2.zasądza od pozwanego Józefa Z. na rzecz Spółdzielczej Hurtowni "S." w T. 148.547 sł (słownie: sto czterdzieści osiem tysięcy pięćset czterdzieści siedem) z 8% od dnia 13 maja 1970 r. do dnia zapłaty;3.oddala powództwo w pozostałej części;4.zasądza od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielczej Hurtowni 5.270 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;II.w pozostałej części rewizję oddala i przyznaje powodowej Hurtowni od pozwanego 750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem zaocznym z dnia 20 maja 1970 r. zasądził od pozwanego na rzecz powodowej Hurtowni 174.761 zł oraz 4.948 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zarządził ściągnięcie od pozwanego 6.652 zł różnicy wpisu na rzecz Skarbu Państwa.W dniu 10 sierpnia 1970 r. pozwany zażądał wznowienia postępowania zakończonego opisanym wyrokiem.Sąd Wojewódzki ocenił to żądanie jako uzasadnioną skargę o wznowienie postępowania, gdyż pozwany przebywając w Zakładzie Karnym w S. winien być powiadomiony o terminie rozprawy i wyroku w miejscu odosobnienia, co nie zostało dopełnione, a zatem został pozbawiony możności działania w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c.Oceniając merytorycznie roszczenia powodowej Hurtowni, Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany w latach 1968-1969, będąc zatrudniony na stanowisku magazyniera, spowodował niedobór w kwocie 174.761,19 zł. Ponosi odpowiedzialność jednak w granicach 85% tej kwoty (tj. 148.547 zł), gdyż w okresie rozliczeniowym nastąpiło włamanie do magazynu, a przybliżona wartość skradzionego towaru została oceniona przez Sąd Wojewódzki na 15%.Pozwany został skazany w dniu 8 czerwca 1973 r. przez Sąd Powiatowy w Trzciance z art. 218 § 1 k.k. za niedopełnienie obowiązku w zakresie nadzorowania i gospodarowania powierzonym mu mieniem społecznym, niekontrolowanie pod względem ilościowym i jakościowym towarów przyjmowanych do magazynu, sprzedawanie towarów w magazynie i wręczanie gotówki kierownikom sklepów zamiast towarów, wydawanie z magazynu towarów niezgodnie ze sporządzoną dokumentacją, pożyczanie towarów z magazynu kierowniczce sklepu w O. - Janinie C., w wyniku czego nastąpił w magazynie niedobór towarowy w wysokości 371.404,60 zł, zaś w celu ukrycia niedoboru obciążał sklepy fikcyjnymi specyfikacjami, wykorzystując w tym celu specyfikacje podpisane przez odbiorców "in blanco", bądź wyłudzając od kierowników sklepów podpisy na takich specyfikacjach, dopisywał na dokumentach przekazywanych do księgowości i komórki branżowej towary, których w rzeczywistości nie wydawał z magazynu konwojentom i wypożyczał towar ze sklepów.W wyniku tych rozważań Sąd Wojewódzki wznowił postępowanie zakończone wyrokiem zaocznym i zmieniając ten wyrok zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej 148.547 zł z 8% od dnia 13 maja 1970 r. i 5.270 zł kosztów procesu, oddalił powództwo w pozostałej części i nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa 6.868 zł tytułem kosztów sądowych.W rewizji pozwany, zarzucając naruszenie art. 362 k.c., wnosi o zmianę wyroku przez obniżenie zasądzonej kwoty do 87.380 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wziął z urzędu pod uwagę, co następuje:Pozwany, według prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, nie został powiadomiony ani o rozprawie, która zakończyła się wyrokiem zaocznym, ani też o tym wyroku, który tym samym nie uprawomocnił się. Doręczenie pozbawionemu wolności wezwania na rozprawę zaoczną i wyroku zaocznego w miejscu jego stałego zamieszkania jest prawnie bezskuteczne (art. 137 § 2 k.p.c.), jeżeli fakt pozbawienia wolności jest sądowi znany.Pismo procesowe pozwanego zatem, mylnie nazwane skargą o wznowienie postępowania, było w rzeczywistości sprzeciwem od wyroku zaocznego (art. 130 § 1 zd. 2 k.p.c.) i należało je rozpoznać w trybie art. 344 i nast. k.p.c.Gdy istnieją procesowe przesłanki sprzeciwu, wykluczona jest skarga o wznowienie postępowania i odwrotnie.Formalne skutki obu tych trybów są zbieżne (uchylenie wyroku) i dlatego Sąd Najwyższy nadał zaskarżonemu wyrokowi brzmienie ujęte w sentencji.Merytorycznie natomiast nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 362 k.c. (a ściśle art. 471 k.c.) przez określenie na 15% zamiast w 50% wartości materiałów skradzionych w czasie włamania.Sąd Wojewódzki zajął się szczegółowo okolicznościami tego włamania i możliwościami sprawcy, który miał ograniczony zasięg działania i bardzo utrudniony sposób tak dokonania kradzieży, jak i wyniesienia na zewnątrz jakości i ilości skradzionego towaru. Sprawca musiał bowiem, po odgięciu drucianej siatki, odgradzającej tzw. "pole manipulacyjne", wyciągnąć przy pomocy drutu towar spoza tej siatki, a następnie wrócić po wewnętrznej drabinie do sforsowanej uprzednio klapy i zejść z wieżyczki, już ze skradzionymi towarami, po strażackiej, zewnętrznej drabinie. Ta skomplikowana droga mogła być przebyta przez sprawcę z przeważającym prawdopodobieństwem tylko jeden raz.W tych okolicznościach, ocena Sądu Wojewódzkiego, że wartość wyniesionego towaru nie mogła przekroczyć 15% manka, co odpowiada kwocie 26.214 zł, nie uchybia art. 233 § 1 k.p.c. i zgodna jest z doświadczeniem życiowym oraz logiką rozumowania.Z tych przyczyn rewizja podlega oddaleniu z mocy art. 387 k.p.c.Natomiast Sąd Najwyższy z urzędu stwierdza, że skoro pozwanego zwolniono od kosztów sądowych, przeto nie można było obciążyć go tymi kosztami sądowymi bez uchybienia art. 111 § 1 pkt 6 k.p.c., a w konsekwencji i z mocy art. 390 § 1 k.p.c. należało uchylić zawarte w zaskarżonym wyroku obciążenie go opłatą sądową.