I UK 109/18

Sygn. akt I UK 109/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 marca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Gudowska w sprawie z odwołania M. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Ł. o emeryturę wcześniejszą, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26 marca 2019 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. Sąd Apelacyjny w […], III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację M. W. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 13 września 2016 r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, […] Oddział w Ł. w przedmiocie prawa do emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43). Do stażu pracy w szczególnych warunkach nie zaliczono wskazanych przez ubezpieczonego okresów pracy traktorzysty w Kółku Rolniczym w G. oraz w Spółdzielni Kółek 2 Rolniczych w Z. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika traktorzysty, kombajnisty i dozorcy od dnia 12 maja 1974 r. do dnia 31 grudnia 1991 r. Skarga kasacyjna ubezpieczonego została oparta na podstawie rażącego naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. z pominięciem § 19 ust. 2 tego rozporządzenia oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 roku w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz.U. z 1956 r. Nr 39, poz. 176; z 1964 r. Nr 34, poz. 215; z 1967 r. Nr 26, poz. 121; z 1968 r. Nr 22, poz. 148 i z 1975 r. Nr 18, poz. 96), i w konsekwencji niezaliczenie całego okresu zatrudnienia od dnia 12 maja 1974 r. do dnia 31 grudnia 1991 r. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ubezpieczony określił ją jako oczywiście uzasadnioną (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) „wobec istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych na gruncie tożsamych - z przedmiotową - spraw (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)”. Wskazał na wyroki „Sądu Apelacyjnego w Łodzi, w sprawie III AUa 1309/16, Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 marca 2015 r., III AUa 1815/14 i z dnia 23 stycznia 2015 r., III AUa 940/14 oraz Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 6 czerwca 2017 r., III U 41/17 i z dnia 1 grudnia 2017 r., III U 619/17”, którymi - odwołując się do wykładni historycznej wykazu A oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. - zmieniono zaskarżone wyroki Sądów pierwszej instancji i przyznano ubezpieczonym prawo do emerytury. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Trzeba też zauważyć, że choć nie jest wyłączone równoczesne powołanie się na więcej niż 3 jedną przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, to odnoszone do tej samej kwestii przyczyny kasacyjne ujęte w art. 3989 § 1 pkt 2 i w pkt 4 k.p.c. pozostają w kolizji, gdyż skarga kasacyjna nie może być zasadniczo uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli przepisy przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku budzą poważne wątpliwości lub wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów, i zachodzi potrzeba ich wykładni. Skarżący upatruje oczywistości skargi w tym, że objęty nią wyrok ma treść merytorycznie odmienną od wskazanych przez niego wyroków Sądów Apelacyjnych i twierdzi, że zaskarżony wyrok jest przez to błędny. Tego rodzaju porównanie nie czyni wniesionej skargi oczywistą przede wszystkim dlatego, że została wniesiona w sprawie, w której ustalono, że skarżący wykonywał równocześnie prace traktorzysty, kombajnisty i dozorcy, a w konsekwencji żadna z nich nie była wykonywana - jak wymaga się w § 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, co można odczytywać wyłącznie jako wymaganie dotyczące stanowiska pracy określonego w wykazach ustalonych przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dla podległych i nadzorowanych zakładach pracy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03, OTK-A 2004 nr 6, poz. 57 i wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, niepubl.; z dnia 24 kwietnia 2004 r., II UK 337/03, OSNP 2004 nr 22, poz. 392 i z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306). Co więcej, prace, które wskazywał skarżący, a w szczególności prace kierowcy ciągnika rolniczego, może być oceniana jako praca w szczególnych warunkach tylko na podstawie przepisów działu A załącznika do rozporządzenia z dnia 8 lutego 1983 r., wydanego na podstawie upoważnienia przewidzianego w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267), traktowanych w zakresie rodzajów prac, stanowisk i warunków uprawniających do wcześniejszej emerytury jako „przepisy dotychczasowe”, o których mowa w art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01, OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243 i wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 4 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306 i z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, niepubl.). W obowiązującym prawie nie ma odwołania do wcześniej obowiązujących w tej materii przepisów, w szczególności do ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) i utrzymanego w mocy na podstawie jej art. 127 ust. 3, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz.U. Nr 39, poz. 176 ze zm.), więc ich treść nie może być podstawą twierdzeń budowanych w drodze wykładni historycznej. Dotyczy to w szczególności załącznika do rozporządzenia z dnia 10 września 1956 r., w którym praca traktorzystów była zaliczona do I kategorii zatrudnienia w dziale XVII „Rolnictwo i leśnictwo” w pkt. 1. Współcześnie na równi z pracami wymienionymi w wykazie A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. traktuje się tylko prace zaliczone do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz.U. z 1979 r. Nr 13, poz. 86 ze zm.), w którym systematyka przepisów rozporządzenia z dnia 10 września 1956 nie została przyjęta w wykazie-załączniku do rozporządzenia. W dziale X, obejmującym rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy, pominięto pracę traktorzystów, a prace „kierowców ciągników lub pojazdów gąsienicowych” uwzględniono w dziale VIII, tj. w transporcie i łączności, w poddziale „transport”, pod poz. 3. W związku z tym praca traktorzystów wykonywana poza transportem stała się zatrudnieniem II kategorii, do którego nie miała zastosowania zasada zaliczania bez względu na podporządkowanie resortowe zakładu pracy (§ 2 rozporządzenia z dnia 4 maja 1979 r.), oraz nie ma zastosowania § 19 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Nie można także pominąć bezprzedmiotowości odwoływania się do wcześniejszych przepisów, gdyż w rozporządzeniu z dnia 4 maja 1979 r., skwitowano prawa nabyte. W mającym zastosowanie w sprawie wykazie A-załączniku do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych wymienione zostały pod pozycją 3 w dziale „Transport”. Tego rodzaju, a nawet podobnych prac nie przewidziano w dziale X, obejmującym rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy, w związku z czym praca traktorzysty 5 wykonywana w tym dziale gospodarki nie jest - z prawnego punktu widzenia - pracą w szczególnych warunkach, gdyż prawo przewiduje bezpośredni związek szczególnych warunków zatrudnienia z konkretnym procesem technologicznym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09, niepubl.; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, niepubl.; z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, niepubl.; z dnia 19 marca 2012 r., II UK 166/11 i z dnia 14 marca 2013 r., I UK 547/12, OSNP 2014 nr 1, poz. 11). Utrzymując, że w prawnym określeniu pracy uzasadniającej prawo do świadczeń na zasadach rozporządzenia chodzi wyłącznie o pracę wymienioną w odpowiednim dziale wykazu A - załącznika do rozporządzenia, trzeba zauważyć, że - ze względu na różny stopień narażenia na działanie szkodliwych czynników - chodzi także o wykonywanie pracy na stanowisku przypisanym do konkretnego działu przemysłu. Praca kierowcy ciągnika w transporcie i praca traktorzysty w rolnictwie nie mogą być jednakowo zakwalifikowane jako prace w szczególnych warunkach, gdyż o ile kwalifikacja takiej pracy w transporcie opiera się na domniemaniu narażenia na działanie szkodliwych czynników, o tyle wykonywanie pracy w szczególnych warunkach na stanowisku nieobjętym wykazem co do rodzaju pracy i działu przemysłu, jest faktem, który wymaga udowodnienia przez stwierdzenie stałego i w pełnym wymiarze czasu pracy narażenia na działanie szkodliwych czynników przypisanych do prac wykonywanych w dziale przemysłu, w którym zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13; z dnia 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 131/15; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15; z dnia 12 października 2016 r., III UK 1/16; z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15; z dnia 16 grudnia 2016 r., II UK 512/15; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16; z dnia 9 lutego 2017 r., III UK 66/16; z dnia 16 lutego 2017 r., II UK 730/15; z dnia 23 lutego 2017 r., I UK 43/16; z dnia 23 lutego 2017 r., I UK 76/16; z dnia 20 kwietnia 2017 r., I UK 154/16; z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 177/16; z dnia 17 maja 2017 r., III UK 122/16; z dnia 29 czerwca 2017 r., III UK 166/16; z dnia 29 czerwca 2017 r., III UK 169/16; z dnia 31 sierpnia 2017 r., III UK 185/16; z dnia 5 października 2017 r., II UK 436/16; z dnia 6 18 stycznia 2018 r., I UK 522/16; z dnia 7 marca 2018 r., I UK 15/17; z dnia 18 kwietnia 2018 r., II UK 64/17, niepublikowane). Na podstawie tak wyłożonego stanu prawnego, Sądy meriti oceniły zebrany materiał dowodowy jako niewystarczający do dokonania ustaleń zgodnych z twierdzeniami skarżącego, a tą oceną Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2 k.p.c.). Skoro ta ocena leżała u podstaw odmowy zastosowania w sprawie art. 32 ust. 1 i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach, to przyjęta przez skarżącego argumentacja nie prowadzi do uznania skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną, jak też nie zachodzi potrzeba dalszej wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawnych. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).