I UK 20/19

Sygn. akt I UK 20/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek SSN Piotr Prusinowski (sprawozdawca) w sprawie z odwołania J. Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Ł. o odmowę stwierdzenia nieważności decyzji , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 lipca 2020 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 7 maja 2018 r., sygn. akt III AUa (…), I. oddala skargę kasacyjną II. zasądza od J. Ż. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Ł. 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 20 sierpnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Ł. odmówił J. Ż. wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 31 lipca 2010 r., zaś decyzją z dnia 29 września 2016 r. 2 organ rentowy zmienił decyzję z dnia 20 sierpnia 2015 r. w ten sposób, że odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Ł. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 29 września 2016 r. w ten sposób, że stwierdził nieważność decyzji z dnia 31 lipca 2010 r., ustalając, iż J.Ż. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym - emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia 28 grudnia 2004 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd ten umorzył też postępowanie w przedmiocie odwołania od decyzji z dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że decyzją z dnia 31 lipca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Ł. stwierdził, że J. Ż. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, to jest emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 28 grudnia 2004 r. do nadal z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i ustalił miesięczne podstawy wymiaru składek. Decyzja z dnia 31 lipca 2010 r. została doręczona „Ż” Spółka z o.o. przez ZUS w trybie awizo. Spółka nie podjęła korespondencji w terminie. Decyzja została wysłana na adres siedziby spółki - ul. T. w Ł.. Wnioskodawca nie składał odwołania od decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. W dniu 18 stycznia 2010 r. „Ż.” Spółka z o.o. została powiadomiona o zamiarze wszczęcia kontroli przez organ rentowy. W okresie od dnia 18 stycznia do dnia 26 stycznia 2010 r. kontrola ta została przeprowadzona, sporządzono z niej protokół, który w dniu 26 stycznia 2010 r. został doręczony spółce. W dniu 10 lutego 2010 r. spółka złożyła zastrzeżenia do protokołu kontroli. J. Ż. jest jedynym wspólnikiem oraz prezesem zarządu "Ż." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Łodzi. Spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 15 lipca 2004 r. Wnioskodawca jest obywatelem rosyjskim. Od urodzenia stale mieszka w M. z całą swoją rodziną. Pod ostatnim moskiewskim adresem jest zameldowany od 23 października 2001 r. Odwołujący się prowadzi działalność gospodarczą na terenie Rosji. Od dnia 14 maja 2008 r. opłaca z tego tytułu składki na fundusz emerytalny Federacji Rosyjskiej. J. Ż. nigdy nie mieszkał na stałe na terytorium Polski. Nie miał karty 3 pobytu ani pozwolenia na pracę. Przyjeżdża incydentalnie, (co jakiś czas) do Polski na 2 - 3 dni. Przebywa w różnych miejscach. Zatrzymuje się tam, gdzie wymagają tego prowadzone przez niego interesy. W Polsce nie ma rodziny. Posiada tylko obywatelstwo rosyjskie. „Ż.” Spółka z o.o. zajmuje się transportem i handlem z Rosją. Jest to w części działalność przewozowa. M.N. pracuje w „Ż.” Spółka z o.o. na stanowisku dyrektora handlowego od stycznia 2005 r. Zarządza spółką. Spółka zatrudnia również 3 kierowców. J. Ż. kontaktował się osobiście z M. N. sporadycznie, głównie przez Internet. „Ż.” Spółka z o.o. nie opłacała składek na ubezpieczenia społeczne J. Ż. jako wspólnika jednoosobowej spółki. ZUS wydawał od 2010 r. do 2014 r. spółce zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pacy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzję z dnia 31 lipca 2010 r. odebrał osobiście M.N. w ZUS w dniu 15 lipca 2015 r. Złożył na niej podpis potwierdzając odbiór we własnym imieniu. W dniu 10 sierpnia 2015 r. działający w imieniu J. Ż. i „Ż.” Spółka z o.o. pełnomocnik złożył w ZUS wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS z dnia 31 lipca 2010 r., podnosząc, że została wydana bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji złożonego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wydał zaskarżone decyzje. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy, uznając odwołania za zasadne, wskazał na art. 83a ust. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przywołując licznie orzecznictwo sądów administracyjnych w przedmiocie sposobu badania czy w sprawie zaszła przyczyna nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., Sąd Okręgowy wskazywał na ugruntowany pogląd, że w ramach tej przesłanki nie mieści się błędna interpretacja przepisów, składających się na normę prawną. Nie jest bowiem rażącym naruszeniem prawa zastosowanie jednej z możliwych interpretacji niejednoznacznych przepisów. W ocenie Sądu Okręgowego, wydając decyzję z dnia 31 lipca 2010 r. organ rentowy miał pełną wiedzę jaki status w Polsce ma J. Ż.. Wynikało to z ustaleń przeprowadzonej w spółce kontroli oraz dokumentów i wyjaśnień składanych podczas jej trwania. W zastrzeżeniach do protokołu kontroli z dnia 26 stycznia 2010 4 r., które w imieniu spółki „Ż.” złożył jej dyrektor handlowy w dniu 10 lutego 2010 r., wprost wskazano, że prezes J. Ż. nie ma miejsca stałego pobytu ani zamieszkania na terytorium Polski i posiada wyłącznie obywatelstwo rosyjskie. Organ rentowy w ogóle nie odniósł się do tych zastrzeżeń w uzasadnieniu wydanej w lipcu 2010 r. decyzji. W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie doszło do ewidentnego naruszenia prawa przez niezastosowanie przepisu powszechnie obowiązującego. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można uznać, że od dnia 28 grudnia 2004 r. J. Ż. spełniał przesłanki do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Powyższe skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji z dnia 29 września 2016 r. w ten sposób, że stwierdzono nieważność decyzji z ustaleniem, że J. Z. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Wyrokiem z dnia 7 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) uchylił wyrok i odrzucił odwołanie w zakresie wywołanym odwołaniem „Ż. ” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.. Zmienił natomiast rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji (w pkt 1 i 3) i oddalił odwołanie J. Ż. Sąd odwoławczy odwołał się do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 3 w związku z art. 16 ust. 1 i ust. 4 ustawy systemowej wspólnik spółki kapitałowej jest płatnikiem składek (nie jest nim „Ż.” Spółka z o.o. w Ł.). Oznacza to, że spółka nie była uprawniona do złożenia odwołania. Dlatego odwołanie w tym zakresie odrzucono. Przechodząc do postawionego w apelacji przez organ rentowy zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego błędną wykładnię, w ocenie Sądu Apelacyjnego okazał się on uzasadniony. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest zastosowanie przez organ rentowy przy wydawaniu decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ocena czy przy wydawaniu tej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa. Zgodnie ze wskazaną regulacją nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub 5 instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej. Ustalenie charakteru pobytu obywatela państwa obcego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej poczynione powinno być w oparciu o konkretne ustalenia faktyczne dokonywane w sprawie objętej danym rozstrzygnięciem. Nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa prowadzącym do nieważności decyzji administracyjnej, gdy o jej treści przesądza przyjęty określony stan faktyczny. Sąd odwoławczy wskazał, że w postępowaniu „nieważnościowym” ocenie podlegają jedynie wadliwości ujęte w katalogu zamieszczonym w art. 156 § 1 k.p.a. Wady postępowania prowadzące do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych mogą być weryfikowane w postępowaniu odwoławczym. W sprawie dotyczącej decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. takie postępowanie nie toczyło się wobec braku odwołania strony od tej decyzji. Sąd zgodził się z apelującym, że stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem wzruszenia decyzji ostatecznej i nie można traktować tej instytucji na równi ze zwykłym środkiem odwoławczym. Wydanie przez organ rentowy decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie może prowadzić do analizy prawidłowości decyzji z dnia 31 lipca 2010 r., ale do kontroli, czy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu organ, wydając tę decyzję, nie naruszył rażąco prawa w rozumieniu art. 156 ust. 2 k.p.a., co czyniło zaskarżoną decyzję z dnia 29 września 2016 r. prawidłową. Skargę kasacyjną wniósł J. Ż., zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w części oddalającej jego odwołanie (i związanych z tym kosztów postępowania), zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie: - art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez brak jego zastosowania i w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż J. Ż. począwszy od dnia 28 grudnia 2004 r. podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, pomimo tego, że jego pobyt na terenie Polski jako obywatela państwa obcego nigdy nie miał charakteru stałego; - art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na zmianie wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie odwołania 6 skarżącego wobec przyjęcia, iż w rozpoznawanej spawie z przyczyn formalnych (poczynienie ustaleń faktycznych w sprawie) brak było podstaw do przyjęcia, że J. Ż. jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. nie podlega od 28 grudnia 2004 r. do nadal obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, w sytuacji gdy stan faktyczny ustalony w sprawie nakazywał stwierdzić, że skarżący jako obywatel państwa obcego niemający na terenie Polski pobytu stałego nie podlegał obowiązki ubezpieczenia społecznego, to jest obowiązek ten został stwierdzony z rażącym naruszeniem prawa decyzją z dnia 31 lipca 2010 r. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) - w konsekwencji czego Sąd Apelacyjny nie rozpoznał istoty rozpoznawanej sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Kierując się zgłoszonymi zarzutami, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności należy wskazać na kilka okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Po pierwsze, jasne jest, że skarżący zwalcza rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. Po drugie, może się wydawać, że przesądzenie zawarte w tej decyzji jest w świetle poczynionych w sprawie ustaleń wadliwe – gdyż pobyt J. Ż. na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy systemowej. Po trzecie, okoliczność ta była znana organowi rentowemu już w dacie wydania decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. Po czwarte, nieprawidłowość decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. nie jest oczywista, co staje się zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę operatywną interpretację art. 5 ust. 2 ustawy systemowej, ostatnio szczegółowo przedstawioną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lipca 2017 r., II UK 295/16 (LEX nr 2347776), a dotyczącą jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Po piąte, w świetle poczynionych ustaleń można mieć wątpliwości, czy decyzja z dnia 31 lipca 2010 r. została skarżącemu prawidłowo 7 doręczona. Jej adresatem powinien być J. Ż. (jako płatnik składek), a nie spółka, której jest jedynym wspólnikiem. Ma to znaczenie, jeśli weźmie się pod uwagę, że nie ma on miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, a rzeczoną decyzję w dniu 15 lipca 2015 r. odebrał M. N. w siedzibie ZUS, przy czym potwierdził jej odbiór we własnym imieniu. W sprawie brak ustaleń co do tego, czy dyrektor handlowy spółki M. N. posiada pełnomocnictwo do doręczeń od J. Ż. (w rozumieniu art. 40 § 4 i 5 k.p.a. w związku z art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a.). Po szóste, przy założeniu, że decyzja z dnia 31 lipca 2010 r. nie została doręczona w roku 2010 prawidłowo, a doręczono ją skutecznie dopiero w dniu 15 lipca 2015 r., możliwe jest uznanie, że wniosek skarżącego z dnia 10 sierpnia 2015 r. „o stwierdzenie nieważności decyzji” może zostać zakwalifikowany jako odwołanie od decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. W takim wypadku okaże się, że organ rentowy jest „w zwłoce” z przekazaniem odwołania do sądu celem jego rozpoznania. Zważywszy na przedstawione spostrzeżenia staje się jasne, że w sprawie występują dwa niekoniecznie zbieżne ze sobą wątki. Pierwszy z nich wiąże się z aspektem proceduralnym. Sąd ubezpieczeń społecznych może odnosić się tylko do konkretnej decyzji organu rentowego. W rozpoznawanej sprawie jest nią decyzja z dnia 29 września 2016 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. Oznacza to, że przedmiotem procedowania może być tylko to, czy decyzja z dnia 31 lipca 2010 r. została wydana w „warunkach nieważności”, a nie to, czy rozstrzygnięcie w niej zawarte jest trafne, czy też nie. Wyjaśnia to, że Sąd odwoławczy nie mógł naruszyć art. 5 ust. 2 ustawy systemowej w sposób opisany w skardze kasacyjnej. Postępowanie w przedmiocie nieważności decyzji dotyczy bowiem kwestii proceduralnych, a perspektywa materialnoprawna ma znaczenie tylko w takim znaczeniu, w jakim uzasadnia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Drugi aspekt widoczny w sprawie dotyczy doręczenia skarżącemu decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. i tego jak rozumieć jego wniosek z dnia 10 sierpnia 2015 r. Problematyka ta nie była roztrząsana przez organ rentowy i można odnieść wrażenie, że również nie dostrzegł jej skarżący. Jest ona o tyle istotna, że ubezpieczonemu chodzi przecież przede wszystkim o to, aby jego sprawa została rozpoznana merytorycznie, czyli w odwołaniu do art. 5 ust. 2 ustawy systemowej. 8 Uznanie, że przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona dopiero w dniu 15 lipca 2015 r., daje możliwość uznania, że wniosek z dnia 10 sierpnia 2015 r. stanowi w istocie odwołanie od niej, a zatem powinien zostać nadany mu bieg. Problematyka ta leży jednak poza obecnie rozpoznawaną sprawą. Sąd Najwyższy, jak również wcześniej Sądy powszechne, w niniejszym postępowaniu mogą wyłącznie odnosić się do decyzji z dnia 29 września 2016 r., a zatem badać czy odmowa stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. była prawidłowa. Jeśli skarżący uważa, że decyzja z dnia 31 lipca 2010 r. nie została mu doręczona, a wniosek z dnia 10 sierpnia 2015 r. stanowił od niej odwołanie, to powinien zwrócić się w tej sprawie do organu rentowego (który zapewne będzie przeciwnego zdania). Wystąpienie tego rodzaju zmusi jednak organ rentowy do wypowiedzi procesowej albo do przekazania odwołania do sądu z wnioskiem o jego odrzucenie (art. 4779 § 3 k.p.c.). W każdym przypadku sąd skontroluje prawidłowość tego rozstrzygnięcia. Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy, trzeba zauważyć, że druga podstawa skargi kasacyjnej odwołuje się do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83a ust. 2 ustawy systemowej. Już w tym miejscu należy przesądzić, że wskazanie na art. 386 § 1 i § 4 k.p.c. jest chybione. Przepisy te mają bowiem charakter kompetencyjny, a to oznacza, że sąd może jej naruszyć tylko wówczas, gdy wyda rozstrzygnięcie w kierunku niezgodnym z deklarowaną podstawą prawną. Sąd odwoławczy błędu tego nie popełnił, zmienił zaskarżony wyrok i jako podstawę procesową wskazał art. 386 § 1 k.p.c. (a nie art. 385 k.p.c.). Nie ma też wątpliwości, że rozpoznał istotę sprawy, którą była ocena ważności decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. Pozostaje zatem rozważyć czy Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wątek ten wymaga naświetlenia szerszego kontekstu prawnego. Postępowanie, które w zależności do etapu toczy się według odmiennych reguł procesowych, określa się mianem hybrydowego. W odniesieniu do tego rodzaju postępowania w judykaturze Sądu Najwyższego przyjęto, że od decyzji organu rentowego w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. uchwała składu siedmiu sędziów - zasada prawna - z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10, OSNP 2011 nr 17-18, poz. 233). Tożsamy co do kierunku pogląd przyjęto na tle odwołań od decyzji 9 Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2014 r., III SZP 2/14, OSNP 2015 nr 8, poz. 116). W końcu w orzecznictwie sądów administracyjnych - na gruncie innych spraw rozpoznawanych w postępowaniu „hybrydowym” - sformułowano pogląd, że w sytuacji, gdy żaden przepis nie wyłącza właściwości sądu powszechnego, nie ma prawnego uzasadnienia twierdzenie, iż potencjalna wada rozstrzygnięcia może być wyeliminowana tylko przez sąd administracyjny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2009 r., II GSK 749/08, Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2010 nr 1, s. 65, z glosą M. Sieradzkiej). Nie znaczy to jednak, że badanie nieważności decyzji w postępowaniu sądowym nie jest ograniczone. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd ubezpieczeń społecznych może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2013 r., II UK 164/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 261). Mając na uwadze powyższe rozważania, należy także zasygnalizować, że „rażące naruszenie prawa” jest rozmaicie rozumiane w orzecznictwie i piśmiennictwie. Decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną „z rażącym naruszeniem prawa”, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tylko wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełniają się kumulatywnie następujące przesłanki: 1) oczywistość naruszenia prawa polega na widocznej prima facie, tzn. rzucającej się w oczy, sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; 2) przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; 3) skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., III UK 104/14, LEX nr 1678087). Dodać trzeba, że przedmiotowa konstrukcja jest stosowana wyjątkowo przez sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, ponieważ zasadniczo w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd powszechny nie jest uprawniony do orzekania o nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ale rozpoznaje istotę sprawy 10 (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2017 r., III UK 271/16, OSNP 2018 nr 8, poz. 111 i z dnia 20 września 2018 r., I UK 230/17, LEX nr 2559469). Mając na uwadze przedstawione stanowisko, należy uwzględnić, że pojęcie „pobytu o charakterze stałym” z art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie zostało zdefiniowane. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że należy je dekodować w powiązaniu z systemem ubezpieczenia społecznego, a nie przez odwoływanie się do przepisów o charakterze meldunkowym i ustaleń ilościowych (ile razy dana osoba wjeżdża do Polski i jak długo tu pozostaje) (zob. wyrok z dnia 17 września 2009 r., II UK 11/09, OSNP 2011 nr 9-10, poz. 134). Na poparcie tej tezy należy odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2011 r., I UK 60/11 (LEX nr 1102994), w uzasadnieniu którego dokonano podsumowania dorobku judykatury w spornej kwestii oraz przedstawiono dodatkowe argumenty za określoną metodą wykładni art. 5 ust. 2 ustawy systemowej. Warto zatem zauważyć, że punktem odniesienia dla wyjaśnienia kwestii, czy pobyt cudzoziemca nie ma charakteru stałego, jest wymieniony w tym przepisie obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Skoro ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, to podlegają im także obywatele państw obcych, którzy podejmują działalność stanowiącą podstawę objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. W żadnej mierze art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie zmienia podstawowej reguły stanowiącej, że obowiązek ubezpieczenia społecznego - również wobec obywateli państw obcych - powstaje między innymi z chwilą rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności (art. 13 pkt 4 ustawy). Dlatego charakter pobytu (stały albo niestały) należy odnosić w relacji do powszechnego obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czyli do podstawy ubezpieczenia. Ten charakter nie zależy natomiast od tego, jaki zamiar, co do okresu przebywania w Polsce, przejawia cudzoziemiec (zob. także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 września 2009 r., II UK 11/09, OSNP 2011 nr 9-10, poz. 134; z dnia 23 maja 2008 r., I UK 303/07, LEX nr 516772; z dnia 17 stycznia 2006 r., I UK 225/06, LEX nr 351984 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2010 r., II UK 297/09, LEX nr 960479). Stały pobyt w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlega zatem ocenie w zależności od realizowanej działalności, z której wynika ustawowy 11 obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Stały pobyt to pobyt niezmienny w danym okresie, czyli w okresie realizacji podstawy ubezpieczenia, przy czym nie ma większego znaczenia okoliczność dotycząca tego, jaką administracyjną gwarancję prowadzenia działalności lub zapewnienie pobytu miał w Polsce obywatel państwa obcego. Liczy się to, czy obywatel państwa obcego, przebywając na terytorium RP w stałym charakterze, prowadził działalność pozarolniczą. O tym, czy dany pobyt ma charakter stały, nie decyduje więc stały pobyt w sensie „długotrwałości i stałości pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej”, albowiem w takim wypadku wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych podlegaliby ci cudzoziemcy, których pobyt nie ma „takich cech”, choć spełnialiby warunki podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako wspólnicy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Uwagi te mają szczególne znaczenie w przypadku osób ubezpieczonych w ramach art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Jednoosobowi wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlegają ubezpieczeniom społecznym z racji posiadanych udziałów, a nie z uwagi na realizowaną pracę zarobkową. „Stałość” ich pobytu warunkowana jest zatem przez tego rodzaju zmienną (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2017 r., II UK 295/16, LEX nr 2347776). Możliwe jest również wskazanie na nieco odmienne poglądy prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki z dnia 6 września 2011 r., I UK 60/11, LEX nr 1102994 i z dnia 1 października 2019 r., I UK 194/18, LEX nr 2722897). Przeprowadzony wywód nie ma na celu przesądzenia czy do skarżącego powinien mieć zastosowanie art. 5 ust. 2 ustawy systemowej. Wynika z niego tylko tyle, że zastosowanie przez organ rentowy tego przepisu przy wydawaniu decyzji z dnia 31 lipca 2010 r. nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, czyli wadliwości widocznej prima facie. W tych okolicznościach niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dlatego orzeczono jak w sentencji (na podstawie art. 39814 k.p.c. i art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c.). 12