I UK 274/14

Sygn. akt I UK 274/14 POSTANOWIENIE Dnia 12 lutego 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania O. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o prawo do emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2015 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Ubezpieczony – O.K. - wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 lutego 2014 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej jego wykładni oraz niewłaściwym jego zastosowaniu, tj. art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440), z uwagi na uznanie, że przy ustalaniu okresów zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie stosuje się przepisów dotychczasowych, „tj. „WYKAZU A” zawierającego „Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego”, będącego załącznikiem do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych 2 warunkach lub w szczególnym charakterze, a stosuje się natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia”; art. 32 ust. 4 w związku z art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na uznanie, że przy ustalaniu okresów zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie stosuje się przepisów dotychczasowych, „tj. „WYKAZU A” zawierającego „Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego”, będącego załącznikiem do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a stosuje się natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia”; § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przez przyjęcie, że nie ma on zastosowania przy ustalaniu okresów zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania „jako oczywiście uzasadnionej, a nadto z uwagi na potrzebę wyjaśnienia kwestii intertemporalnych związanych ze stosowaniem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze tj. wyjaśnienie kwestii czy przepisy rzeczonego rozporządzenia mają zastosowanie to stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tegoż rozporządzenia.”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). 3 W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Gdy idzie o przesłankę oczywistej zasadności skargi, to trzeba przypomnieć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego skargi wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20 poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona, skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Natomiast w przypadku potrzeby wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, to ta przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania sformułowana w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy niejednolita wykładnia określonego przepisu wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie bądź kiedy przepis ten nie doczekał się wykładni w kierunku wskazywanym przez skarżącego 4 (por. postawienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436, z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). Jak wynika z treści wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jej oczywista zasadność miałby polegać niewłaściwym zinterpretowaniu art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których ubezpieczonym przysługuje prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Jednocześnie, zdaniem skarżącego, ten sam przepis wymaga wykładni jako budzący poważne wątpliwości lub wywołujący rozbieżności w orzecznictwie sądów. Tymczasem oczywista zasadność skargi zakładająca oczywistą sprzeczność interpretacji określonego przepisu z jego brzmieniem lub jednolitą wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie nie może iść w parze z koniecznością usunięcia występujących w judykaturze rozbieżności w wykładni tego samego przepisu. W tym przypadku występuje alternatywa rozłączna, albo przepis jest powszechnie jednolicie pojmowany, albo jego wykładnia budzi wątpliwości, czego dowodem są rozbieżne orzeczenia. Dodać też trzeba, że w uchwale 7 sędziów z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, które regulują materię określoną w przepisie ustawy. Chodzi więc o wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w 5 szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Nie oznacza to wszakże, że powyższa interpretacja ma znaczenie w niniejszej sprawie. Skarżący bowiem całkowicie pomija, że w sprawie chodzi o zaliczenie do pracy w warunkach szczególnych okresu odbywania przez niego zasadniczej służby wojskowej na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 44, poz. 220, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974 r.). Chodzi więc o inne niż wskazane w postawach kasacyjnych (w tym między innymi art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) przepisy prawa pozytywnego, które pozwalałby zaliczyć zasadniczą służbę wojskową do okresu pracy w szczególnych warunkach wymaganego do nabycia wcześniejszej emerytury. W uchwale 7 sędziów z dnia z dnia 16 października 2013 r., II UZP 6/13 (OSNP 2014 nr 3, poz. 42) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że takimi przepisami są art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (w jego pierwotnym brzmieniu) i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz.U. Nr 44, poz. 318). To z nich bowiem wynikała zasada, że pracownikowi, który we wskazanym terminie po zakończeniu służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w chwili powołania do tej służby, okres służby podlegał wliczeniu do okresu zatrudnienia w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Ustanawiały więc one tzw. fikcję prawną, z której wynika, że pracownik zatrudniony w szczególnych warunkach, który po zakończeniu czynnej służby wojskowej powraca do tego zatrudnienia w przepisanym terminie, zachowuje status pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w okresie pełnienia tej służby. Tylko te przepisy mogły stanowić źródło uprawnień skarżącego do zaliczenia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do pracy w warunkach szczególnych W rezultacie wyjaśnienie, czy badanie statusu ubezpieczonego jako pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach (w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku 6 emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze; Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) powinno odbywać się w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz.U. Nr 39, poz. 176, ze zm.) czy też przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., nie tyle jest związane z wykładnią art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale z wykładnią art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin, a te przepisy nie zostały powołane w podstawach kasacyjnych. To zaś wyklucza potrzebę dokonania ich wykładni, bowiem Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania (art. 39813 § 1 k.p.c.). W tym kontekście skarga kasacyjna nie jest też oczywiście uzasadniona (w przedstawionym wyżej rozumieniu), bowiem w jej podstawach nie powołano się na naruszenie tych przepisów prawa pozytywnego, które pozwalałby zaliczyć zasadniczą służbę wojskową do okresu pracy w szczególnych warunkach wymaganego do nabycia wcześniejszej emerytury. Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c. należało postanowić jak w sentencji.