I UK 459/16

Sygn. akt I UK 459/16 POSTANOWIENIE Dnia 7 czerwca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddziałowi w Ł. z udziałem zainteresowanego D. G. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 czerwca 2017 r., skargi kasacyjnej K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa (…), I odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II zasądza od K. Spółki z o.o. w Ł. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddział w Ł. 2.400 zł (dwa tysiące czterysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację K. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 11 grudnia 2014 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddziałowi w Ł. o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Decyzją z dnia 15 lipca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddział w Ł. stwierdził, że D. G. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym - emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, w okresie od dnia 3 2 kwietnia 2010 r. do dnia 6 czerwca 2011 r., jako zleceniobiorca u płatnika składek K. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Mając na uwadze charakter wykonywanych czynności, w ocenie organu rentowego, zawarta umowa, pomimo nazwania jej umową o dzieło, była umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W toku postępowania sądowego organ rentowy decyzją z dnia 23 kwietnia 2014 r. zmienił zaskarżoną decyzję i uznał, że D. G. podlegał ubezpieczeniom społecznym w okresie od 3 kwietnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r., to jest w okresie, w którym nie posiadał statusu ucznia. Sąd Okręgowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie spór sprowadzał się wyłącznie do kwestii prawidłowej kwalifikacji prawnej umowy zawartej pomiędzy K. Sp. z o.o. a zainteresowanym D. G.. Sąd Okręgowy podkreślił, że nazwa umowy nie przesądza samodzielnie o jej rodzaju w oderwaniu od oceny rzeczywistego przedmiotu umowy oraz okoliczności jej wykonywania. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestionowana umowa stanowi faktycznie umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło. Sąd ustalił, że zainteresowany zajmował się świadczeniem usług ochroniarskich na wskazanych przez płatnika składek obiektach. Były to zatem czynności powtarzalne, nie wymagające żadnych kwalifikacji, które mogła wykonywać każda zdolna do pracy osoba. Czynności te zainteresowany wykonywał w czasie i miejscu wskazanym przez zamawiającego za wynagrodzeniem wypłacanym raz w miesiącu, w stałym terminie i w wysokości określanej w oparciu o zestawienie przepracowanych godzin. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił trafność poczynionych ustaleń faktycznych, które nie zostały zakwestionowane przez skarżącego w złożonej apelacji. Apelujący zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił bowiem wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego. Niezakwestionowane ustalenia Sądu Okręgowego doprowadziły w konsekwencji do prawidłowej subsumpcji prawa materialnego i uznania, że zawarta między stronami umowa o dzieło stanowi w rzeczywistości umowę zlecenia. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zainteresowany w ramach spornej umowy nie przyjął do wykonania żadnego skonkretyzowanego dzieła, lecz zobowiązał się do wykonywania w określonym czasie powtarzalnych czynności, polegających przede wszystkim na zapewnianiu bezpieczeństwa we wskazanych 3 przez płatnika budynkach, Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 3531 k.c., art. 734 § 1 k.c., art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń. Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest, według skarżącego, konieczność rozważenia przez Sąd istotnej kwestii, budzącej duże wątpliwości oraz rozbieżności zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. Mianowicie konieczne jest rozważenie, czy oraz w jakim stopniu, sądy I oraz II instancji są uprawnione do pomijania w trakcie oceny okoliczności sprawy oraz zebranego materiału dowodowego, otoczenia zewnętrznego oraz warunków zawierania umów, w szczególności narzucania przez jednostki budżetowe, z przyczyn ekonomicznych, kształtu umowy. W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług ochroniarskich oraz usług związanych z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zielonych. W ramach tej działalności zawiera kontrakty z jednostkami budżetowymi, oferującymi tak niskie ceny za świadczone usługi, że nie było możliwe zrealizowanie kontraktów na podstawie innych umów niż umowy o dzieło. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W myśl art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W przedmiotowej sprawie nie jest jasne, czy intencją skarżącego było rozpoznanie skargi kasacyjnej z uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) czy też ze względu na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie 4 sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zauważyć należy jednak, że między pierwszą i drugą z powyższych przyczyn kasacyjnych występuje związek, a jednoznaczne wyznaczenie granicy między nimi w konkretnych sytuacjach może być utrudnione. (T. Ereciński, J. Gudowski, System Prawa Procesowego Cywilnego. Tom III. Środki zaskarżenia, LEX 2013). W doktrynie wskazuje się również, że pod pojęciem „zagadnienia prawnego” kryją się przede wszystkim przypadki dotyczące wykładni przepisów budzących wątpliwości (W. Sanetra, O roli Sądu Najwyższego w zapewnieniu zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądowego, Przegląd Sądowy 2006 nr 9, s. 16; J. Iwulski, Kasacja po nowelizacji, PiZS 2000 nr 12, s. 28). Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis nr 1508600; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis nr 1482401; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15). Innymi słowy istotne zagadnienie prawne powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i opracowana, tak aby najpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13). Co więcej, musi być to zagadnienie nowe i nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie sądowym (T. Ereciński, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, LEX). Jeżeli zagadnienie prawne było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, skarżący powinien wykazać, że wystąpiły okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934; postanowienie 5 Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Skarżący ma obowiązek nie tylko określić przepisy wymagające wykładni, ale także wskazać poważne wątpliwości interpretacyjne związane z ich stosowaniem wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2014 r., III SK 63/13, LEX nr 1455742). Przez rozbieżności w orzecznictwie sądów, uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy rozumieć natomiast istnienie zróżnicowanych albo sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń albo innych decyzji procesowych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC 2016 nr 2, poz. 29). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie sprostał wymaganiom stawianym w orzecznictwie Sądu Najwyższego powołanym w skardze kasacyjnej przesłankom przyjęcia jej do rozpoznania. Nie wskazał, na gruncie jakiego przepisu prawnego (jakich przepisów) pojawiło się istotne zagadnienie prawne albo wykładnia jakiego przepisu (jakich przepisów) powoduje wątpliwości interpretacyjne, nie nawiązał do ich treści i nie wyjaśnił, na czym polegają problemy z dekodowaniem zawartych w nich norm prawnych i do jakich rozbieżnych wniosków prowadzą próby ich interpretacji przez orzecznictwo sądowe i doktrynę. Całość uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania sprowadza się do zarzutów odnoszących się do 6 warunków prawno-ekonomicznych świadczenia usług na rzecz jednostek sektora finansów publicznych. Nadto analogiczna do rozpoznawanej sprawa została już rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 października 2016 r., (I UK 446/15, LEX nr 2163323), którym oddalono skargę kasacyjną płatnika składek. Sąd Najwyższy zauważył, że przesłankami pozwalającymi na odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia (świadczenia usług) są: staranne działanie czy rezultat, rozkład ryzyka związanego z zawarciem i wykonaniem zobowiązania, trwałość zobowiązania, czy też jego unikatowość. O rodzaju zawartej umowy nie decyduje natomiast, zdaniem Sądu Najwyższego, poziom opłacalności przedsięwzięcia przedsiębiorcy. Wśród wymienionych czynników aspekt ekonomiczny nie pojawia się, gdyż nie jest to jurydyczny mechanizm weryfikujący rodzaj zobowiązania zawartego między wnioskodawcą a wykonującymi usługę osobami fizycznymi. Kwestia relacji między wnioskodawcą a podmiotem zamawiającym usługę pozostaje poza płaszczyzną zainteresowania, gdyż jej postanowienia, czy też wynik finansowy nie mogą wykluczyć z obowiązku ubezpieczenia społecznego pracowników ochrony. Co więcej zauważyć należy, iż w orzecznictwie rozstrzygnięto już kwestię, że obowiązki polegające na dozorowaniu obiektów nie mogą mieć charakteru dzieła, ponieważ polegają na wykonywaniu pewnych powtarzalnych czynności bez możliwości osiągnięcia rezultatu, co wskazuje na ciągłość świadczenia pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., I PK 315/07, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 310; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r., II PK 82/10, LEX nr 817515; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2010 r., III AUa 481/12, Legalis nr 746340). Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.