I UK 502/15

Sygn. akt I UK 502/15 POSTANOWIENIE Dnia 18 października 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania Ż. Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o prawo do emerytury pomostowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2016 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt III AUa (...), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i odstępuje od obciążania wnioskodawcy kosztami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Odwołujący się Ż. Ł. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 9 lipca 2015 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił „naruszenie prawa materialnego i postępowania cywilnego, a to: art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prace wykonywane przez ubezpieczonego nie są przewidziane w załączniku 1 lub 2 do ustawy pomostowej (choć jak sam uznał Sąd bezspornie jest, że prace świadczone przez ubezpieczonego stanowiły prace wykonywane w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), a jak wynika z materiału zgromadzonego w trakcie 2 rozprawy sądowej, prace świadczone przez ubezpieczonego można analogicznie podciągnąć pod prace znajdujące się w zał. nr 2 pkt. 14 lub pkt. 17”. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania „na podstawie: art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. jako oczywiście uzasadnionej, albowiem wyrok Sądu drugiej instancji oddalający apelację ubezpieczonego a tym samym nie uwzględniający jego roszczeń wydany został z naruszeniem przepisów art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., o emeryturach pomostowych i załącznikach 1 lub 2 do ustawy pomostowej; art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c. albowiem w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do rozstrzygnięcia problemu, czy ubezpieczony może mieć nie przyznane prawo do emerytury pomostowej choć prace świadczone przez ubezpieczonego stanowiły prace wykonywane w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., o emeryturach pomostowych, w swoich załącznikach przewiduje analogicznie podobne prace do tych świadczonych przez ubezpieczonego w zał. nr 2 pkt. 14 lub pkt. 17”. Pozwany Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o wydanie postanowienia o nieprzyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenia od odwołującego na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest 3 więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Gdy idzie o przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to trzeba wskazać, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno zatem przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, poprzez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie praktyki 4 stosowania prawa pozytywnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego 2000 r., sygn. akt II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Odnosząc z kolei do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20 poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Biorąc powyższe pod uwagę, wyklucza się wzajemnie twierdzenie o oczywistym naruszenia art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych i jednocześnie o istotnym zagadnieniu na tle tego przepisu, gdzie wspólnym mianownikiem jest kwestia możliwości przyznania emerytury pomostowej na jego podstawie z uwagi na podobieństwo (analogię) między pracami wymienionym w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych a pracami wymienionymi w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku 5 emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, która po dniu 31 grudnia 2008 r. nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do tej emerytury jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować, jako pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r. poz. 965 ze zm.) (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62; z dnia 4 września 2012 r., I UK 164/12, LEX nr 1284720; z dnia 22 lipca 2013 r., III UK 106/12, LEX nr 1555688 oraz z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 159/13, LEX nr 1405231). Innymi słowy, taka osoba może nabyć prawo do emerytury pomostowej, jeżeli jej praca wymieniona w wykazie A lub B - załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywana przed 1 stycznia 2009 r. - może być zakwalifikowana jako jedna z prac wymienionych w załącznikach 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Kwestia zaś takiej kwalifikacji opiera się na ustaleniach faktycznych. W związku z tym postawione pytanie nie dotyczy wykładni prawa, a konsekwencji nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Dodać też trzeba, że prima facie nie można dostrzec analogii między pracą polegająca na montażu i zbiorczych anten radiowo-telewizyjnych na dachach budynków oraz konserwacji linii kablowych oraz linii napowietrznych osiedlowych anten radiowo-telewizyjnych a pracą przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych - poz. 14) czy pracą elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem (załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych - poz. 6 17). Podstaw do zakwalifikowania wymienionych prac po wskazane wyżej pozycje załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych nie dostarcza również przeprowadzone postępowanie dowodowe. Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało postanowić jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 102 k.p.c.