I UK 567/16

Sygn. akt I UK 567/16 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania K.M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 listopada 2017 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE K.M. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 października 2016 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 233 k.p.c., tj. zasady swobodnej oceny dowodów, przez uznanie przez Sąd drugiej instancji, iż dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodów przyjęta jest logiczna, zgodna z doświadczeniem życiowym i oparta na wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego, z czym nie sposób się zgodzić w sytuacji, gdy Sąd pominął materiał dowodowy w zakresie stanu faktycznego, tj.: uznał, iż rachunki: z dnia 15 października 2014 r., 31 października 2014 r., 14 listopada 2014 r., 28 listopada 2014 r. oraz ewidencja przychodów zostały przedłożone jedynie na potrzeby toczącego się postępowania w sytuacji, gdy stanowią one ewidentny dowód 2 świadczący o wykonywaniu czynności związanych z działalnością gospodarczą ubezpieczonej oraz uzyskiwanych z tego tytułu dochodów; Sąd pominął złożone w toku postępowania zeznana podatkowe za 2014 r., gdyż w ocenie Sądu pierwszej instancji nie wiadomo, czy uwidocznione w nich kwoty dotyczyły prowadzonej przez ubezpieczoną działalności gospodarczej w sytuacji, gdy przedmiotowy dowód stanowi jednoznacznie o uzyskanych przez ubezpieczoną przychodach zarówno z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, jak i prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i potwierdza, iż ubezpieczoną stać było chociażby na uiszczanie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w najwyższym ich wymiarze w początkowym stadium prowadzenia własnej działalności gospodarczej, tj. gdy nie przynosiła ona znacznych zysków oraz pominął zeznania świadków D.S., A.S., B.J., E.W., E.S , M.O., A.O., E.S. i A.S. a zeznaniom ubezpieczonej przyznał walor wiarygodności jedynie w części i uznał za niewiarygodną i pozostającą w sprzeczności z zasadami logiki część zeznań, z których jednoznacznie wynika, iż ubezpieczona prowadziła działalność gospodarczą w spornym okresie, podczas gdy nie sposób odmówić im waloru wiarygodności z uwagi na ich spójność i racjonalność. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.) w związku z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1829 ze zm.), przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż decydującą rolę w ocenie podlegania ubezpieczeniom społecznym odgrywa jedynie faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej, w sytuacji gdy przeważająca linia orzecznictwa Sądu Najwyższego stanowi, iż na prowadzenie działalności gospodarczej składają się okresy zarówno faktycznego wykonywania usług, jak i okresy wykonywania innych czynności związanych z działalnością, np. poszukiwanie nowych klientów, utrzymywanie firmowego konta, zamieszczanie ogłoszeń w prasie; rozpoczęcia i zakończenia działalności gospodarczej i jej zaprzestania nie można utożsamiać tylko z konkretnymi transakcjami w ramach świadczonych usług, a oczekiwanie na klienta oraz pozostawanie w gotowości do świadczenia usług należy uznać także za prowadzenie działalności gospodarczej; 3 art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 11 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w tych przepisach, tj. ubezpieczona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegała w związku z tym obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu; art. 20 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez uznanie, iż: „zadeklarowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe na poziomie całkowicie odbiegającym od zarobkowego charakteru prowadzonej działalności nie może korzystać z ochrony prawnej” w sytuacji, w której przedmiotowa ustawa w żaden sposób nie uzależnia wysokości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od uzyskiwanego przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a w związku z tym niezasadne jest kwestionowanie wysokości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli mieści się ono w granicach przewidzianych ustawą. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazując, iż jest ona oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła: „Zgodnie więc z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r. (sygn. akt V CZ 197/02) dla zaistnienia przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania istotne są szczególne, kwalifikowane wypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, naruszenia niepodlegające różnym ocenom, dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika. Okoliczności te występują w przedmiotowej sprawie w zakresie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem w świetle dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika niezbicie, że na prowadzenie działalności gospodarczej składają się okresy zarówno jej faktycznego wykonywania usług oraz okresy wykonywania innych czynności związanych z działalnością, a także samo oczekiwanie na klienta oraz pozostawanie w gotowości do świadczenia usług jest także prowadzeniem działalności gospodarczej (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt: I UK 80/05, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 marca 2000 r., sygn. akt: II UKN 457/99, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt: II UK 165/11).”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: 5 z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej, w tym gospodarczej, co oznacza, że wykonywanie tej działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309; z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r., II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533). W rezultacie, nie ma wątpliwości, że prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15 (LEX nr 2122404) wywiódł, że dla zakwalifikowania danej działalności jako działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej istotne znaczenia ma jej ciągłość i zarobkowy charakter. Ciągłość w działalności gospodarczej ma dwa 6 aspekty. Pierwszy to powtarzalność czynności, pozwalająca na odróżnienie działalności gospodarczej od jednostkowej umowy o dzieło lub zlecenia albo umowy o świadczenie usługi, które same w sobie nie składają się jeszcze na działalność gospodarczą, zaś drugi aspekt, wynikający zresztą z pierwszego, to zamiar niekrótkiego prowadzenia działalności gospodarczej. Drugim elementem kreującym działalność gospodarczą jest jej zarobkowy charakter. Wprawdzie generowanie strat przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą (zamiast spodziewanych zysków), z uwagi na koszty działalności przewyższające dochód, nie przekreśla jej zarobkowego charakteru, ale inaczej należy ocenić sytuację, w której od początku wymiernym, stałym i założonym z góry kosztem, nieznajdującym pokrycia w przewidywanych zyskach, staje się opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości znacznie przekraczającej obowiązujące minimum. Takie multiplikowanie kosztów prowadzonej działalności, nieuzasadnione jest przecież potrzebą inwestowania w podjęte przedsięwzięcie celem jego perspektywicznego rozwoju. Wszystko to może prowadzić do wniosku, że z założenia wynik finansowy prowadzonej działalności jest nieistotny. Może to wskazywać na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej, lecz włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wysokich świadczeń. Uwypukla się to szczególnie w sytuacji, gdy osoba rozpoczynająca działalność i deklarująca taką podstawę wymiaru składki, ma świadomość, że stan zdrowia czyni ją niezdolną do jej prowadzenia (zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16; LEX nr 2305920). Właśnie w takim aspekcie oceniał niniejszą sprawę Sąd drugiej instancji, natomiast nie odmówił objęcia ubezpieczonej ubezpieczeniem społecznym z tego powodu, że nie zakwalifikował „innych czynności” (np. poszukiwania nowych klientów, utrzymywania firmowego konta, zamieszczania ogłoszeń w prasie związanych z prowadzoną działalnością, pozostawania w gotowości do świadczenia usług) jako integralnej części prowadzenia pozarolniczej działalności, uznając jednocześnie, że tylko konkretne transakcje w ramach świadczonych usług mogą być uznane za przejaw tej działalności. Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej 7 skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało postanowić jak w sentencji. as