I UK 64/06

Wyrok z dnia 27 września 2006 r. I UK 64/06 Jednorazowe odszkodowanie dla osoby najbliższej ubezpieczonego rol-nika, niepodlegającej ubezpieczeniu, określone w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 1 maja 2004 r.) przysługuje z tytułu wypadku przy pracy rolniczej zaistniałego w czasie obo-wiązywania tego przepisu, chociażby osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem już po jego uchyleniu. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 wrze-śnia 2006 r. sprawy z odwołania Alicji W. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w C. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wy-roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 16 listopada 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 1 lipca 2004 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w C. odmówiła Alicji W. prawa do jednorazowego odszkodowa-nia z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do tego świadczenia, gdyż w dniu zda-rzenia nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Alicja W. Wyrokiem z dnia 26 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał 2 Alicji W. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolni-czej w dniu 5 sierpnia 2003 r. (27 % uszczerbku na zdrowiu). Wyrok wydano w opar-ciu o następujące ustalenia. Decyzją z dnia 31 maja 2004 r. Prezes KRUS objął Ma-riana W. (męża Alicji W.) ubezpieczeniem społecznym rolników (wypadkowym, cho-robowym i macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym) od 15 czerwca 2001 r. i zobo-wiązał do zapłaty zaległych składek. Decyzją z dnia 21 czerwca 2004 r. rozłożono na raty spłatę tych należności. Decyzją z dnia 8 września 2004 r. odmówiono umorzenia odsetek od składek. Marian W. prowadzi gospodarstwo rolne położone we wsi K. gmina W., którego jest właścicielem. Alicja W. pobiera zasiłek przedemerytalny. W dniu 5 sierpnia 2003 r. małżonkowie wspólnie pracowali w gospodarstwie. Marian W. zamierzał wyciągnąć ze stodoły przyczepę. W tym celu podjechał traktorem, aby podpiąć do niego przyczepę. Do Alicji W. należało podpięcie dyszla przyczepy do haka w traktorze. W trakcie tych czynności Alicja W. została przyciśnięta przez cofa-ny traktor do przyczepy, na skutek czego doznała urazu wątroby z krwotokiem do jamy brzusznej i złamania kości ramieniowej lewej. Z gospodarstwa zabrało ją po-gotowie, które przewiozło ją do Zespołu Opieki Zdrowotnej we W. na Oddział Chirur-gii. Przebywała tam do 22 sierpnia 2003 r. Kolejne leczenie szpitalne miało miejsce w C. w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w okresie od 4 do 10 maja 2004 r. Następ-stwami tego wypadku są: „blizna pooperacyjna z przepukliną w środkowej części wielkości połowy pięści, widoczna asymetria fałdów tkanki podskórnej poniżej pępka po stronie prawej, złamanie ręki leczone operacyjnie”. Następstwa te oceniane we-dług tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Spo-łecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz.U. Nr 234, poz. 1974), pozostawiły uszczerbek na zdrowiu w wysokości 27 %; z powodu uszkodzenia wątroby - 20%, a z powodu złamania kości ramieniowej lewej - 7%. Stan zdrowia ubezpieczonej będący następstwem wypadku Sąd pierwszej in-stancji ustalił w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu chirurgii ogólnej Jacka M. oraz zgromadzoną dokumentację lekarską. W związku z dowodem z opinii bie-głego organ rentowy, zarzucił przedwczesność tego dowodu ze względu na ograni-czenie zaskarżonej decyzji do ustalenia czy zdarzenie z dnia 5 sierpnia 2003 r. było wypadkiem przy pracy rolniczej. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zdarzenie z dnia 5 sierpnia 2003 r. spełnia wszystkie przesłanki wymagane dla wypadku przy 3 pracy rolniczej, stosownie do art. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpiecze-niu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Kwestią sporną było ustalenie, według jakiego stanu prawnego należało ocenić prawo wnioskodawczyni do świadczeń z tytułu tego wypadku, czy - jak chciała wnioskodawczyni - według stanu prawnego obowiązującego w dniu wypadku (5 sierpnia 2003 r.), czy też według stanu prawnego obowiązującego w dniu złożenia wniosku o wypłatę jednorazowego odszkodowania (15 czerwca 2004 r.), jak o to wnosił organ rentowy. Kwestia ta wią-zała się z tym, że wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolni-ków, a po 2 maja 2004 r. znowelizowane przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecz-nym rolników (art. 10 ust. 1) nie przewidywały już - inaczej niż poprzednio - przyzna-nia jednorazowego odszkodowania osobie najbliższej ubezpieczonego rolnika. Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu KRUS co do zastosowania art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. Według Sądu w przepisie tym nie ma regulacji dotyczącej spraw niewszczętych przed 2 maja 2004 r. Gdyby bowiem ustawodawca chciał wyłączyć nabyte prawo osób - według dotychczasowego art.10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - to sformułowałby wyraźnie takie ogra-niczenie. Jednakże takiej sytuacji, która byłaby naruszeniem konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz, nie ma w ustawie, a odmienne stanowisko organu rento-wego sprzeczne jest z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa oraz stano-wionego przezeń prawa, w tym zakazu retroaktywnego obowiązywania norm ograni-czających prawa. Z tych przyczyn sporne zagadnienie Sąd pierwszej instancji roz-strzygnął w ten sposób, że prawo do jednorazowego odszkodowania Alicji W. należy oceniać na podstawie przepisów obowiązujących w dniu zdarzenia, które spowodo-wały uszczerbek na zdrowiu, tj. w dniu wypadku. W apelacji od powyższego wyroku wniesiono o jego zmianę i oddalenie od-wołania, bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez przyjęcie, że jednorazowe odszkodowanie przysługuje osobie nie-podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników, która doznała stałego lub długo-trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej, oraz naruszenie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubez-pieczeniu społecznych rolników, przez przyjęcie, że w sprawach o przyznanie jedno-razowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej zaistniałego przed 4 dniem wejścia w życie wskazanej ustawy, wszczętych po wejściu w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto zarzucono naruszenie art. 46 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie - na podstawie art. 385 k.p.c. - oddalił apelację. Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne i podstawę prawną wyroku Sądu pierwszej instancji Sąd ten stwierdził przede wszystkim, że przedmiotem za-skarżonej decyzji było prawo do jednorazowego odszkodowania i taki też zakres sprawy należał do sądu. W sytuacji, gdy organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do odszkodowania, zakresem postępowania odwoławczego są objęte wszyst-kie przesłanki warunkujące prawo do tego świadczenia, w tym wysokość ustalanego procentowo uszczerbku na zdrowiu. W postępowaniu sądowym sąd nie jest związa-ny wymogami stwierdzenia wysokości uszczerbku na zdrowiu przez lekarza orzecz-nika KRUS. Stwierdzenie wysokości uszczerbku na zdrowiu, w przypadku uznania, że spełnione zostały przesłanki do nabycia prawa, jest nie tylko uprawnieniem ale i obowiązkiem sądu w ramach prowadzonego postępowania. Sąd drugiej instancji podkreślił, że ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 30 kwietnia 2004 r. i weszła w życie z dniem 2 maja 2004 r. Z mocy tej ustawy zmieniono art. 10 ustawy o ubezpie-czeniu społecznym rolników w ten sposób, że uchylono dotychczasowy pkt 2 ustępu 1, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Okres vacatio legis tej ustawy wynosił w zasadzie tylko 1 dzień i to przypadający na dzień 1 maja, który jest dniem wolnym od pracy, podobnie jak następujący po dniu wejścia w życie ustawy dzień 3 maja 2004 r. W okresie od 4 do 10 maja 2004 r. ubezpieczona prze-bywała w szpitalu. W takiej sytuacji przepis art. 16 powołanej ustawy z dnia 2 kwiet-nia 2004 r. w zakresie w jakim wprowadza tak krótka vacatio legis dokonanych zmian w części dotyczącej terminu, w jakim można dochodzić odszkodowania z tytułu ta-kiego wypadku (art. 10 ustawy zmieniającej) jest, zdaniem Sądu drugiej instancji, sprzeczny z zasadą demokratycznego państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytu-cji i musi być zakwestionowany przez sąd w trybie art. 8 ust. 2 Konstytucji. Sąd dru-giej instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogła-szaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnychjednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 190, poz. 1606) akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie 5 obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Z mocy ustępu 2 tego artykułu w uzasadnionych przypadkach akty norma-tywne, z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czter-naście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w ży-cie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym. Zdaniem Sądu drugiej instancji „nie istniał żaden uzasadniony przypadek tak szybkiego wejścia w życie dokonanych zmian, w szczególności w za-kresie możliwości dochodzenia odszkodowań z tytułu wypadków zaistniałych przed dniem wejścia w życie znowelizowanego brzmienia ustawy o ubezpieczeniu społecz-nym rolników”. Sąd drugiej instancji podkreślił, że mimo iż wypadek miał miejsce w dniu 5 sierpnia 2003 r. to z uwagi na fakt, że w tym okresie mąż odwołującej się nie był jeszcze objęty ubezpieczeniem społecznym logiczne było, że nie składała ona wnio-sku o świadczenie. Dopiero objęcie ubezpieczeniem małżonka Alicji W., z mocą wsteczną, uprawniło ją do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. W takiej sytu-acji niedochowanie terminu do złożenia wniosku wynikającego z art. 45 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Sąd drugiej instancji uznał za usprawiedliwio-ne w okolicznościach sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego brzmienie nie ulegało zmianom. W ocenie Sądu drugiej instancji przepis art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 2 kwietnia 2004 r. nie może być zastosowany w sposób restrykcyjny. Chociaż w dacie wejścia w życie tej ustawy Alicja W. nie złożyła wniosku, to nie oznacza to, że nie ma ona prawa do świadczenia na dotychczasowych zasadach. Z przepisu tego wynika wyłącznie obowiązek stosowania przepisów dotychczasowych w sprawach wszczę-tych i nie jest regulowana kwestia spraw, w których wnioski dotychczas nie zostały złożone. W ocenie Sądu drugiej instancji data złożenia wniosku nie może przekreślać ochrony ubezpieczeniowej w sytuacji gdy wnioskodawczyni została poszkodowana w wypadku i przepisy obowiązujące w dacie zdarzenia uprawniały ją do otrzymania odszkodowania. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Sądu drugiej instancji pełno-mocnik KRUS wniósł o jego zmianę w całości i zmianę wyroku Sądu pierwszej in-stancji przez orzeczenie o oddaleniu odwołania wnioskodawczyni, ewentualnie zaś o 6 uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie do ponownego rozpoznania lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniesiono o zasądzenie od odwołującej się zwrotu kosztów po-stępowania kasacyjnego według norm przepisanych prawem. Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach podstawy do-tyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący wskazał: a) naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25, ze zm.) w brzmieniu obowią-zującym do dnia 1 maja 2004 r., przez jego niewłaściwe zastosowanie. W ocenie skarżącego w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. 1 powołanej ustawy ale w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 maja 2004 r.; b) naruszenie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873), przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie dotyczy spraw, w których wnio-ski o jednorazowe odszkodowanie nie zostały złożone przed dniem 2 maja 2004 r., a tym samym na uznaniu, że wnioskodawczyni Alicja W., mimo niezłożenia wniosku przed tą datą ma prawo dochodzić świadczenia na dotychczasowych zasadach; c) naruszenie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz-nym rolników, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dzień złoże-nia wniosku o jednorazowe odszkodowanie, tj. 15 czerwca 2004 r., nie jest dniem wszczęcia postępowania przed organem rentowym; d) naruszenie art. 8 ust. 2, art. 178 ust. 1 oraz art. 188 Konstytucji RP polegające na zakwestionowaniu przez Sąd Okręgowy w Częstochowie art. 16 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw jako niezgodnego z Konstytucją. W ocenie skarżącego nie pozwala na to art. 178 ust. 1 Konstytucji, gdyż organem właściwym do orzekania w tym zakresie jest Trybunał Konstytucyjny. W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego skarżący wskazał naruszenie art. 476 § 2 pkt 4 k. p. c. oraz art. 47714a k. p. c. pole-gające na orzekaniu przez Sąd co do przedmiotu nieobjętego zakresem zaskarżonej decyzji. Według skarżącego Sąd błędnie dopuścił dowód z opinii biegłego na oko-liczność ustalenia uszczerbku na zdrowiu poniesionego przez wnioskodawczynię z 7 tytułu wypadku przy pracy rolniczej w sytuacji, gdy organ rentowy nie prowadził po-stępowania w tym zakresie ze względu na fakt, że wnioskodawczyni nie spełniła kryteriów formalnych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Żaden z zarzutów obu podstaw skargi kasacyjnej nie jest zasadny. Wynika-jące z pierwszej podstawy rozpatrywanej skargi kasacyjnej organu rentowego za-gadnienie prawne było, przy niekwestionowanych okolicznościach faktycznych, za-sadniczym problemem spornym sprawy, który Sądy obu instancji rozstrzygnęły zu-pełnie odmiennie od stanowiska zajmowanego przez organ rentowy. Zagadnienie to i dotyczące go stanowisko zaskarżonego wyroku, wnioskodawczyni oraz organu ren-towego zostały zaprezentowane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia. W syntetycznym skrócie zagadnienie to wyraża się w pytaniu o to jakie prawo ma zastosowanie do wniosku Alicji W. o jednorazowe odszkodowanie - czy ma to być art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu obo-wiązującym w dacie wypadku przy pracy rolniczej, na skutek którego wnioskodaw-czyni doznała stałego uszczerbku na zdrowiu, czy raczej art. 10 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubez-pieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw, obowiązującej od 2 maja 2004 r., to jest obowiązującej w dacie złożenia przez wnioskodawczynię (w dniu 15 czerwca 2004 r.) wniosku o jednorazowe odszkodowanie. Odpowiedź na to pytanie ma w sprawie znaczenie rozstrzygające, gdyż - stosownie do ustalonych okoliczności faktycznych - zastosowanie przepisu obowiązującego w dacie wypadku prowadzi do przyznania wnioskodawczyni jednorazowego odszkodowania, natomiast zastosowanie wskazanego przepisu późniejszego powodowałoby bezzasadność wniosku, bo według nowego prawa uchylony został w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ustalający prawo jednorazowego odszkodowa-nia dla osoby najbliższej ubezpieczonego rolnika, niepodlegającej ubezpieczeniu, jeżeli doznała ona stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypad-ku przy pracy rolniczej, któremu uległa pomagając ubezpieczonemu rolnikowi, nie będąc jego pracownikiem, w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolni-czej. 8 Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, stanowisko zajęte wwyroku a nie stanowi-sko decyzji organu rentowego odpowiada prawu. Przede wszystkim należy podkre-ślić, że ocena prawna wyroku opiera się na założeniu, że Alicja W. uzyskała prawo do jednorazowego odszkodowania poprzez spełnienie określonych w ustawie prze-słanek. Założenie to nie budzi zastrzeżeń, skoro obowiązujący w dacie zaistnienia tych przesłanek przepis wyraźnie przesądzał o powstaniu z tego powodu prawa do jednorazowego odszkodowania, stanowiąc, że „jednorazowe odszkodowanie przy-sługuje”. Tak więc wnioskodawczyni „przysługiwało” jednorazowe odszkodowanie w dniu spełnienia jego warunków. Ze względu na zarzuty rozpatrywanej podstawy skargi kasacyjnej trzeba także zwrócić uwagę na to, że skarżący przypisuje niewłaściwe znaczenie prawne do wniosku o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 44 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stosownie do tego przepisu, prawo do świadczeń z ubezpieczenia ustala się na wniosek osoby zainteresowanej. Nie chodzi tu jednakże o kolejną materialno-prawną przesłankę prawa do świadczenia z ubez-pieczenia, ale o postępowanie w sprawie jego ustalenia. Wniosek składa osoba za-interesowana, której świadczenie przysługuje, a „ustalenie” prawa do świadczenia przez właściwy organ nie konstytuuje tego prawa, bo wynika ono ze spełnienia prze-widzianych w ustawie warunków. W tym znaczeniu decyzja ustalająca prawo do świadczenia nie jest prawotwórcza, ale jedynie potwierdza to co wyniknęło już z mocy ustawy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem osądu była decyzja organu rentowego wydana na skutek wniosku Alicji W. o ustalenie tego prawa, które ona z mocy ustawy już miała. W tym kontekście rację ma Sąd Okręgowy, że odmowa ustalenia prawa wnioskodawczyni do jednorazowego odszkodowania musiałaby mieć podstawę ustawową, z której wynikałoby pozbawienie wnioskodawczyni po-przednio uzyskanego prawa. Takiej podstawy - wbrew stanowisku skarżącego - nie zawierają przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rol-ników oraz o zmianie niektórych ustaw. W żadnym z przepisów tej ustawy - jak to przekonywająco wyjaśnił Sąd Okręgowy - nie ma normy prawnej stanowiącej o po-zbawieniu nabytego już prawa do jednorazowego odszkodowania. Z art. 16 tej ustawy, stanowiącego, że wchodzi ona w życie - z określonymi wyjątkami - z dniem 2 maja 2004 r., wynika, że nie działa ona wstecz, a więc między innymi, nie nakazuje już przed 2 maja 2004 r. stosowania przepisu uchylającego w art. 10 ust. 1 ustawy o 9 ubezpieczeniu społecznym rolników - jego pkt 2. Dopiero po uchyleniu tego przepisu, to jest najwcześniej od dnia 2 maja 2004 r., przestał obowiązywać omówiony wyżej przepis ustalający z mocy prawa przysługiwanie jednorazowego odszkodowania „osobie najbliższej ubezpieczonemu rolnikowi, nie podlegającej ubezpieczeniu”. W rozpatrywanej sprawie bezprzedmiotowe jest zatem badanie zgodności z Konstytucją powołanej ustawy z 2 kwietnia 2004 r., w zakresie ustanowionego w niej nieodpo-wiedniego terminu wejścia w życie (vacatio legis), bo termin ten nie koliduje z rozpa-trywaną w sprawie sytuacją, której skutki prawne nastąpiły przed wejściem w życie ustawy z 2 kwietnia 2004 r. Ze względu na przedstawioną wyżej sytuację uzyskania przez wnioskodaw-czynię - z mocy ustawy - prawa do jednorazowego odszkodowania na skutek speł-nienia warunków określonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecz-nym rolników, nie budzi wątpliwości zastosowana w zaskarżonym wyroku interpreta-cja art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r., że przepis ten w żadnym razie nie stanowi podstawy do wyprowadzenia zeń normy prawnej pozbawiającej prawa już nabytego. Nie ma bowiem usprawiedliwionych powodów do tego ażeby z przepisu potwierdzającego zastosowanie przepisów dotychczasowych do spraw już toczących się przed wejściem w życie nowelizacji wyprowadzać - w drodze wykładni rozsze-rzającej - konsekwencje wykraczające poza określony zakres procesowy. Stanowisko zaskarżonego wyroku w zakresie materialnoprawnych przesłanek prawa do świadczenia z ubezpieczenia rolników z tytułu wypadku przy pracy znaj-duje ponadto potwierdzenie w wykładni systemowej przepisów z tego zakresu. W szczególności trzeba w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę wynikającą z art. 49a ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z ty-tułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), która podlega odpowiedniemu zastosowaniu do przyznawania świadczeń z ubezpie-czenia rolników (por. art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Chodzi mianowicie o zasadę, że do spraw o świadczenia z tytułu wypadków stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym nastąpił wypadek. Jeżeli chodzi o zarzuty drugiej podstawy skargi kasacyjnej, to bezzasadnie skarżący dopatruje się orzekania co do przedmiotu nieobjętego zakresem zaskarżo-nej decyzji z tego powodu, że organ rentowy w swej decyzji odmawiającej wniosko-dawczyni jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej nie ustalił w postępowaniu administracyjnym stopnia doznanego przez wnioskodawczy- 10 nię uszczerbku na zdrowiu. Istotnie organ rentowy takich ustaleń nie dokonał, gdyż bezpodstawnie - jak się okazało w postępowaniu sądowym - nie zastosował właści-wych przepisów prawa materialnego. Jednakże zakres postępowania sądowego wy-nikał z zakresu odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego. Z kolei przedmiotem zaskarżonej odwołaniem decyzji organu rentowego był określony wnio-sek dotyczący określonego świadczenia należnego na podstawie wskazanych we wniosku okoliczności faktycznych i prawnych. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej nie budzi zastrzeżeń ustalenie zaskarżonego wyroku, że jego podstawy (faktyczne i prawne) dokładnie odpowiadają tak zakresowi odwołania jak i podstawom wniosku rozpatrzonego w zaskarżonej decyzji organu rentowego. Z powyższych przyczyn, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwio-nych podstaw Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39814 k.p.c. ========================================